I SA/Ke 345/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.),, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2012r. sprawy ze skargi D.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz D.K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1.1. Postanowieniem z [...] 2012r., nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z [...] 2012r. nr [...] odmawiające D. K. umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr SM [...] z [...] 2003r. obejmującego zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 rok. 1.2. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że organ egzekucyjny Drugiego Urzędu Skarbowego w K. prowadził wobec D. K. postępowanie egzekucyjne w oparciu o wskazany tytuł wykonawczy. 1.3. W oparciu o w/w tytuł wykonawczy organ egzekucyjny zastosował wobec zobowiązanej środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.. Zawiadomienie o zajęciu doręczono do organu rentowego 9 grudnia 2004r. Natomiast zawiadomienie o zajęciu dla zobowiązanej wraz z w/w tytułem wykonawczym doręczono zobowiązanej 23 grudnia 2004r. Ponadto dwukrotne 13 października 2009r. oraz 26 października 2011r. pobrano pieniądze w kwocie po [...] zł tytułem kosztów egzekucyjnych za sporządzone przez poborcę skarbowego protokoły o stanie majątkowym zobowiązanej. 1.4. 13 stycznia 2012r. D. K. wniosła do organu o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wskazując na wygaśniecie egzekwowanego zobowiązania. Zdaniem zobowiązanej Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 czerwca 2011r. sygn. akt P 26/10 wyraził pogląd, że art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r., Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005r. nr 8 poz. 60, ze zmianami) daje zwana o.p. umożliwia wielokrotne przerywanie biegu przedawnienia. Każdorazowe zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został powiadomiony, skutkuje przerwaniem biegu pięcioletniego terminu. Wobec wskazanego poglądu zobowiązana stwierdziła, że organ egzekucyjny w prowadzonym postępowaniu zastosował tylko środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego, co zdaniem zobowiązanej skutkowało przerwaniem biegu terminu przedawnienia na koniec 2009 roku. 1.5. Postanowieniem z [...]2012r. [...], Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Kielcach odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego o nr SM 1/15471/03. Na powyższe D.K. wniosła zażalenie. W jego treści podtrzymała dotychczasowe stanowisko. Zakwestionował ocenę organu I instancji, jakoby spisanie protokołu o stanie majątkowym przerywało termin przedawnienia zobowiązania, podkreślając, że spisanie protokołu o stanie majątkowym jest czynnością egzekucyjną, a nie środkiem egzekucyjnym. 1.6. Organ II instancji rozpatrując sprawę, uwzględnił mającą zastosowanie w sprawie skarżącej nowelizację art. 70 § 4 o.p. wprowadzoną w życie od 1 września 2005r. ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 143, poz. 1199). Podzielił również pogląd zobowiązanej w zakresie odnoszącym się do przerwania terminu przedawnienia wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, oraz upływu terminu przedawnienia od daty zawiadomienia zobowiązanego o jego zastosowaniu, opierając się w tym zakresie o orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz przywołany przez zobowiązaną wyrok Trybunału Konstytucyjnego. 1.7. Nie uznał jednak aby w sprawie nastąpiło przedawnienie egzekwowanego zobowiązania. Organ wskazał, że w sprawie zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanej, o czym zobowiązana została zawiadomiona 23 grudnia 2004r., co nie było w sprawie sporne. Organ wskazał również, że 13 października 2009r. dokonano pobrania pieniędzy od zobowiązanej w kwocie [...] zł, które zaksięgowane zostały na należne koszty egzekucyjne. W ocenie organu fakt ten wypełniał przesłanki o których mowa w art. 70 § 4 o.p., co spowodowało, że bieg terminu przedawnienia w przedmiotowej sprawie został skutecznie przerwany i biegnie na nowo od dnia zastosowania ostatniego środka egzekucyjnego, tj. od 13 października 2009r. Wyjaśnił, że nowym terminem przedawnienia zobowiązania jest dzień 13 października 2014r., w przypadku gdyby nie został on przerwany lub zawieszony. Organ nie uznał natomiast, że w sprawie doszło do następnego przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w dniu 26 października 2011r., wyjaśniając, że w dniu tym nie pobrano bezpośrednio od zobowiązanej pieniędzy. 1.8. W zakresie pobrania opłaty za spisanie protokołu, organ opierając się o art. 1a pkt 12 lit. a tiret 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005r., nr 229, poz. 1954 ze zmianami), dalej zwaną u.p.e.a., wyjaśnił, że egzekucja z pieniędzy jest zastosowaniem środka egzekucyjnego. Natomiast pobrana kwota [...] zł za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego stanowi opłatę za dokonane czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a. Odwołując się do art.64 c § 1 u.p.e.a. wskazał, że opłaty o których mowa w art. 64 § 1 u.p.e.a. (...) z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne, które, obciążają zobowiązanego. Natomiast z kwoty uzyskanej z egzekucji zaspokaja się należności w kolejności określonej w art. 115 § 1 u.p.e.a. 2.1. Wskazane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. zostało zaskarżone przez zobowiązaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. W wywiedzionej skardze skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia pierwszej instancji, nadto wniosła o zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na jej rzecz kosztów postępowania. 2.2. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenia: - art. 70 § 1 o.p. przez odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu; - art. 70 § 4 o.p. przez przyjęcie, że zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia gotówki, o którym zobowiązana nie została powiadomiona i żadnych pieniędzy nie uiściła, spowodowało przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego; -art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez odmowę, umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo, że zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002r. wygasło. 2.3. W uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymał dotychczasowe stanowisko w zakresie przedawnienia zobowiązań podatkowych oraz przerwania biegu terminu przedawnienia w oparciu o art. 70 § 4 o.p. w wersji obowiązującej od 1 września 2005r. 2.4. Skarżąca uznała, że w jej sprawie zastosowano jedynie egzekucję ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego. W tym świetle uznała, że bieg terminu przedawnienia został przerwany tylko raz, w grudniu 2004r. i 5 letni termin do zastosowania kolejnego (dalszego) środka egzekucyjnego upłynął w grudniu 2009r., co w sprawie nie miało miejsca. 2.5. W ocenie skarżącej nie powinno budzić wątpliwości, że protokół o stanie majątkowym nie jest zaliczony przez ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do katalogu środków egzekucyjnych. Wskazując, że z art. 1 a pkt 12 lit. a.) u.p.e.a wynika, że spisanie protokołu o stanie majątkowym jest czynnością egzekucyjną i nie przerywa biegu przedawnienia. 2.6. Skarżąca podkreśliła, że nie została powiadomiona o zastosowaniu egzekucji z pieniędzy. Wyjaśniła, że ten fakt jest niezbędny dla prawidłowości zastosowania środka egzekucyjnego oraz oznaczenia biegu terminu przedawnienia. W ocenie skarżącej organ nieprzypadkowo nie podaje osoby, która miała zapłacić pieniądze, podkreślając że nie byłam nią skarżąca. W tym zakresie wskazał, że fakt ten stwierdził gdy udostępniono jej akta. 2.7. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi . Odnośnie zarzutu skarżącej o braku zawiadomienia jej jako zobowiązanej o egzekucji z pieniędzy organ wskazał, że kwestia osobistego udziału skarżącej w czynnościach egzekucyjnych była przedmiotem postępowania wyjaśniającego, w wyniku którego ustalono, że czynności podjęte w dniu 13 października 2009r. tj. sporządzenie protokołu o stanie majątkowym oraz pobranie gotówki, zostały dokonane z udziałem zobowiązanej, powołując na tę okoliczność pismo Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 23 kwietnia 2012r., nr: [...]. 2.8. W piśmie procesowym z 13 sierpnia 2012r. skarżąca odnosząc się do odpowiedzi na skargę, zakwestionowała ustalenia organu co do uczestniczenia przez nią w czynności sporządzenia protokołu o jej stanie majątkowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna: 3.1. Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270) zwanej dalej [p.p.s.a.] - sądy administracyjne sprawując kontrolę działalności administracji publicznej stosują środki określone ustawą. Oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona jedynie wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 p.p.s.a). Kontrola zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, 3.2. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do analizy legalności roztrzygnięcia przez organy egzekucyjne wniosku skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego uzasadnianego wygaśnięciem na skutek przedawnienia egzekwowanego obowiązku podatkowego, a w zasadzie do oceny skutków prawnych pobrania od skarżącej opłaty za sporządzenie w ramach czynności egzekucyjnych opłaty za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej. 3.3. Stosownie do art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Przy czym stosownie do art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny jest obowiązany badać, czy np. obowiązek nie wygasł, bo wtedy wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Tym samym organ egzekucyjny choć nie jest w zasadzie uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to jest obowiązany do chociażby sprawdzenia, czy wierzytelność jeszcze istnieje (por. także wyrok NSA w Warszawie z dnia 4 października 2000 r., III SA 1525/99, LEX nr 47233; wyroki WSA w Warszawie: z dnia 15 marca 2006 r. III SA/Wa 2258/05, LEX nr 197575 i z dnia 24 stycznia 2007 r., III SA/Wa 2417/06, LEX nr 298147). Wskazać, przy tym należy, że badanie istnienia obowiązku, w w/w sytuacjach odnosić się będzie do zbadania istnienie źródła kreującego ten egzekwowany obowiązek. Natomiast wymagalność obowiązku (w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) oznacza istnienie stanu, w którym zobowiązany powinien już wykonać ciążącą na nim skonkretyzowaną powinność, a mimo to uchyla się od niej, a właściwe organy mają wobec takiej postawy zobowiązanego żądania przymusowego spełnienia ciążącej na nim powinności ( por. C. Kulesza, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – komentarz do art. 29, Lex 2010 ) 3.4. W niniejszej sprawie skarga okazała się zasadna. Organ egzekucyjny nieprawidłowo ocenił zaistniałe w sprawie zdarzenie, w postaci pobrania 13 października 2009r. od skarżącej opłaty za sporządzenie protokołu o jej stanie majątkowym,. Błędnie uznał, że spowodowało onou przerwanie przedawnienia w oparciu o art. 70 § 4 o.p. Wskazany przepis dla skutecznego przerwania terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego wymaga, zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Z powyższego wynika, że zastosowany środek egzekucyjny musi dotyczyć tego zobowiązania. Tymczasem w przedmiotowej sprawie nie zastosowano środka egzekucyjnego, gdyż bezsprzecznie wobec treści katalogu środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. sporządzenie protokołu o stanie majątkowym skarżącej i pobranie przy tym opłaty za te czynność nie stanowiło jak słusznie wskazuje skarżąca zastosowania środka egzekucyjnego. Czynność ta była natomiast przejawem działań organu egzekucyjnego mających na celu ustalenie masy majątkowej zobowiązanej z której możliwe byłoby ewentualne prowadzenie egzekucji. Tym samym uznać należało, że stanowiły one czynności egzekucyjne, które według legalnej definicji z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. stanowią wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Ustawodawca w art. 64 § 9 pkt 11 i § 10 u.p.e.a. w sposób bezsporny ustalił obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej. Takie czynności, jak doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej oraz pobranie opłaty manipulacyjnej, należą do katalogu czynności egzekucyjnych w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a., podejmowanych w celu zastosowania środka egzekucyjnego. 3.5. Pobrana w ramach tych czynności opłata za sporządzenie protokołu o której mowa w art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a. stanowiła elementy realizowanej czynności egzekucyjnej, nie zaś jak uznał organ, egzekucję z pieniędzy – jako środek egzekucyjny. Pobranie kwoty [...] złotych stanowiło opłatę za dokonanie konkretnej czynności przez poborcę skarbowego. Nie stanowiło natomiast egzekucji z pieniędzy dla zaspokojenia należności z tytułu zaległości w podatku od osób fizycznych za 2002 rok, dla egzekwowania której wystawiono w/w tytuł wykonawczy. Tym samym nie można zaakceptować twierdzenia organu, że w tym konkretnym przypadku pobranie gotówki od zobowiązanej stanowi zastosowanie środka egzekucyjnego, co w konsekwencji prowadzi do przerwania biegu przedawnienia. W powyższej sytuacji, do takiego stwierdzenia nie upoważnia, wbrew twierdzeniom organu, uznanie powyższej czynności - pobrania opłaty za sporządzenia protokołu o stanie majątku, za zastosowanie środka egzekucyjnego - fakt, że opłata ta stanowi koszty egzekucyjne. Jednocześnie należało by wskazać, że zgodnie z art. 64 § 6 zdanie 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Natomiast w art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a. wymienia opłatę za pobranie pieniędzy na miejscu zobowiązanego - 5 % kwoty pobranej należności, nie mniej jednak niż 2 zł 50 gr. , a w art. 64§1 opłatę za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego. 3.6. Wobec powyższego, skoro organ egzekucyjny w okresie 5 lat od dnia następnego po zastosowaniu środka egzekucyjnego, nie zastosował powtórnie wobec objętego postępowaniem egzekucyjnym zobowiązania podatkowego środka egzekucyjnego, a przy tym nie zaistniały inne przesłanki do przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia, uznać winien, że zobowiązanie to wygasło na skutek przedawnienia z art. 70 § 1 o.p. Błędnie przeprowadzona przez organ egzekucyjny subsumcja zaistniałego stanu faktycznego wobec art. 70 § 4 o.p. doprowadziła w konsekwencji do niezastosowania art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., dlatego przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ uwzględni przedstawioną ocenę prawną. 3.7. Mając powyższe na względzie Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1p.p.s.a., zasadzając na rzecz skarżącej zwrot uiszczonej opłaty sądowej w wysokości 100,00 zł.