I SA/Ke 369/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Surma Asesor WSA Andrzej Mącznik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi P. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu oddala skargę. Sygn. akt I SA/Ke [...] UZASADNIENIE 1.1 Postanowieniem z 10 czerwca 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "kolegium") utrzymało w mocy postanowienie Starosty [...] z 9 maja 2022 r. nr [...] odmawiające P. W. przywrócenia terminu 30 dni na zawiadomienie o nabyciu pojazdu. 1.2 Organ odwoławczy wyjaśnił, że 28 marca 2022 r. zawiadomiono skarżącego o uchybieniu 180-dniowego terminu na zawiadomienie o nabyciu pojazdu marki Audi A3, wyznaczając jednocześnie skarżącemu termin 30 dni od dnia otrzymania zawiadomienia na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu, dopełniając jednocześnie czynności, dla której określony był termin. P. W. wyjaśnił, że nie ponosi winy w uchybieniu, którego się dopuścił. Powodem niewywiązania się przez niego z obowiązku, wynikającego z art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, był stan pandemii i związane z nim utrudnienia organizacyjne i formalne. Był przekonany, że nie jest obowiązany zawiadamiać o nabyciu pojazdu, skoro niezwłocznie po zakupie przystąpił do jego demontażu. 1.3 Kolegium podniosło, że argumenty P. W. nie uprawdopodabniają należycie istnienia braku u niego winy w niedochowaniu terminu do zawiadomienia starosty o nabyciu pojazdu. Brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Zawiadomienie o nabyciu samochodu nie wymaga osobistej wizyty w organie. Można to było uczynić za pomocą poczty elektronicznej, placówki pocztowej lub przez pełnomocnika. Ponadto skarżący miał, ze względu na czas epidemii, termin 180 dni na zgłoszenie nabycia pojazdu. Organ odwoławczy wyjaśnił, że uzyskanie decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu nie zawiera w sobie jednocześnie informacji o nabyciu pojazdu. Z art. 79 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym wynika bowiem, że pojazd podlega wyrejestrowaniu przez organ właściwy ze względu na miejsce ostatniej rejestracji pojazdu, na wniosek jego właściciela. W rozpatrywanej sprawie decyzję o wyrejestrowaniu pojazdu wydał Starosta [...], zaś powiadomienie o nabyciu pojazdu strona miała obowiązek złożyć w Starostwie Powiatowym w J.. 1.4 Oceniając zarzut zażalenia w zakresie braku możliwości zastosowania zasady ignorantia iuris nocet, organ odwoławczy uznał, że jest on bezzasadny. Obowiązek zawiadomienia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu obowiązuje w ustawie Prawo o ruchu drogowym od 1 stycznia 1998 r., a od 1 stycznia 2020 r. obowiązuje sankcja finansowa związana z niedopełnieniem tego obowiązku. Ponadto, skarżący prowadzi działalność gospodarczą związaną z zakupem i demontażem pojazdów od 1996 r. W konkluzji swych rozważań kolegium stwierdziło, że strona nie dołożyła należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, doprowadzając do uchybienia terminu do złożenia zawiadomienia o nabyciu pojazdu. Nie uprawdopodobniła też, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez jej winy. 2.1 Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższe postanowienie kolegium wniósł P. W., domagając się jego uchylenia w całości, a także uchylenia w całości postanowienia Starosty [...]. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1/ art. 58 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 15zzzzzn˛ ust. 1-3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095, zwanej dalej "ustawą COVID-19") poprzez brak przywrócenia terminu 30 dni na zawiadomienie o nabyciu pojazdu, mimo że skarżący spełnił wszystkie przesłanki implikujące przywrócenie tego terminu, w szczególności uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy; 2/ art. 58 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 15zzzzzn˛ ust. 1-3 ustawy COVID-19 poprzez rażące i bezprawne przekroczenie granic uznania administracyjnego; 3/ art. 58 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 15zzzzzn˛ ust. 1-3 ustawy COVID-19 poprzez zdecydowanie zawężającą wykładnię regulacji związanych z przywróceniem terminu; 4/ art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności przedmiotowej sprawy i naruszenia zasady prawdy materialnej oraz jej gwarancji, a w szczególności brak podjęcia przez organy najdalej idącej inicjatywy i wnikliwości w badaniu stanu faktycznego; 5/ art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie przez organy postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów władzy publicznej; 6/ art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez naruszenie zasady równości wobec pracy, nierówne traktowanie skarżącego w porównaniu z podmiotami znajdującymi się w podobnej sytuacji; 7/ art. 9 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie zasady informowania, a także nieprawidłową interpretację zasady ignorantia iuris nocet w prawie administracyjnym. 2.2 W uzasadnieniu skargi jej autor zaznaczył, że był przekonany, że skoro w terminie do zawiadomienia o nabyciu pojazdu, pojazd jest już zniszczony i wszczęte jest postępowanie w sprawie jego wyrejestrowania, to nie ma konieczności zgłaszania nabycia pojazdu. Według skarżącego, wniosek o wyrejestrowanie pojazdu "konsumuje" zgłoszenie nabycia pojazdu, a także stanowi zawiadomienie o nabyciu pojazdu. Ponadto uznanie organów administracyjnych stało się dowolnością, w wyniku której organ I instancji zinterpretował wszystkie okoliczności na niekorzyść skarżącego. Przytaczając orzecznictwo sądów administracyjnych, skarżący wskazał na potrzebę mniej rygorystycznego pojmowania przesłanek implikujących przywrócenie terminu i przemawiające za koniecznością ochrony przedsiębiorców w związku z trudnościami, jakie wystąpiły w obliczu pandemii COVID-19. Proces przywracania terminu do dokonania czynności ma charakter uproszczony i odformalizowany. Organy powinny wziąć pod uwagę cały kontekst sprawy, a wykładnia przepisów związanych z instytucją przywrócenia terminu nie może być zbyt rygorystyczna, aby nie zamykać obywatelom drogi do obrony ich praw. 3.1 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 4.1 Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle natomiast art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 4.2 Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny ustalony przez organ znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe. 4.3 Spór koncentruje się wokół zaistnienia przesłanki uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu przez niego terminu do zawiadomienia o nabyciu pojazdu. Organy uznały, że skarżący nie uprawdopodobnił istnienia braku winy w niedochowaniu terminu do zawiadomienia starosty o nabyciu pojazdu, a stanowisko to zasługuje na pełną akceptację. 4.4 Na mocy art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2255), z dniem 16 grudnia 2020 r. do ustawy o COVID dodany został art. 15zzzzzn˛ ustawy o COVID. Stanowi on, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1). Jednocześnie zgodnie z ust. 2 tego artykułu w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Stosownie do ust. 3 tego artykułu, w przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. 4.5 Z brzmienia przepisu art. 15zzzzzn˛ ust. 1 ustawy o COVID-19 wynika, że szczególny tryb przywrócenia terminu uregulowany w ustawie COVID-19 jest dodatkową ochroną prawną dla stron w postępowaniu administracyjnym w przypadku niedochowania przez nie terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego, zastrzeżoną dla terminów uchybionych w czasie trwania epidemii. Nie przewiduje on innych przesłanek przywrócenia terminu, niż przewidziane w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Wprowadza jedynie dodatkowy tryb zawiadomienia strony o uchybieniu i wydłuża – z siedmiu do trzydziestu dni – termin na złożenie wniosku o przywrócenie. Pomimo, że z przepisu art. 15zzzzzn˛ ustawy COVID-19 nie wynika, według jakich zasad organy administracji powinny rozpatrywać wnioski o przywrócenie terminów prawa administracyjnego, to jednak skoro ustawodawca nawiązał w ust. 3 tego przepisu wprost do art. 58 k.p.a., to należy przyjąć, że jego intencją było, aby wnioski tego rodzaju rozpatrywane były właśnie na podstawie przepisów k.p.a. Przepis art. art. 15zzzzzn˛ ustawy COVID-19 nie funkcjonuje zatem samodzielnie i nie może stanowić wyłącznej podstawy do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten normuje obowiązek organu w zakresie poinformowania o uchybieniu i możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu, ale samo rozpoznanie wniosku odbywa się w oparciu o przesłanki określające podstawę do przywrócenia terminu określone w art. 58 k.p.a. 4.6 Należy podnieść, że w zgodzie z powyższą regulacją wynikającą z art. 15zzzzzn˛ ustawy COVID-19 organ pierwszej instancji podjął dodatkowe czynności. Po stwierdzeniu uchybienia terminu do zawiadomienia o nabyciu pojazdu, prawidłowo zawiadomił P. W. o uchybieniu tego terminu oraz wyznaczył mu 30-dniowy termin na złożenia wniosku o przywrócenie tego terminu z uprawdopodobnieniem, że jego uchybienie nastąpiło bez jego winy. Następnie rozpoznając merytorycznie wniosek strony, organ poczynił prawidłowe rozważania wynikające z treści art. 58 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że w razie uchybienia terminowi, należy przywrócić go na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przytoczony przepis określa zasadę, że przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić tylko na wniosek zainteresowanego oraz przesłankę przywrócenia terminu, tj. uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę braku winy w niedopełnieniu określonej czynności procesowej w wyznaczonym terminie. Organ, oceniając, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy, powinien odwołać się do obiektywnych mierników staranności. O braku winy strony można mówić tylko wtedy, gdy zaistniała rzeczywista przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi i przyczyna ta była niezależna od strony, przy czym strona nawet przy dołożeniu najwyższej staranności nie była w stanie owej przeszkody przezwyciężyć. Ciężar wykazania, że istotnie zaistniała taka przeszkoda faktyczna, która wykluczyła możność terminowego dokonania czynności procesowej, spoczywa na stronie, przy czym wystarczającym środkiem jest tutaj uprawdopodobnienie. Jest ono środkiem zwolnionym od ścisłych formalności, ale jego zadaniem jest przekonanie organu orzekającego o prawdziwości graniczącej niemalże z pewnością, co do formułowanych we wniosku o przywrócenie terminu twierdzeń. Aby uprawdopodobnić brak winy, strona postępowania winna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. 4.7 Powyższe oznacza, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności, a o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, nieznajomość prawa, "przeoczenie" wynikające ze słabej znajomości procedury, oczekiwanie na poradę profesjonalisty. Istniejący stan epidemii i związane z nim obostrzenia nie mogą bezwzględnie usprawiedliwiać i sam przez się tłumaczyć w każdym przypadku naruszenia obowiązujących przepisów. Dla uprawdopodobnienia braku winy, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., wymagane jest, aby zaistniała przeszkoda nie była możliwa do przezwyciężenia. Tylko w sytuacji, gdy strona dołożyła wszelkiej staranności i dbałości o swoje interesy, a niedopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, w danych warunkach nie do przezwyciężenia, można uznać, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Dopuszczenie się przez stronę chociażby lekkiego niedbalstwa, wyklucza możliwość przywrócenia terminu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 września 2018 r., sygn. akt II OSK 2369/16, z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 2539/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 4.8 W realiach badanej sprawy, ocena organu, zgodnie z którą skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu było od niego niezależne, jest prawidłowa. Skarżący wskazał dwie przyczyny uchybienia terminu do dokonania zawiadomienia Starosty [...] o nabyciu pojazdu. Powoływał się na istnienie stanu pandemii i związane z tym utrudnienia organizacyjne i formalne oraz wskazał na przekonanie, że nie jest obowiązany zawiadamiać o nabyciu pojazdu, skoro w terminie na to zawiadomienie, dokonał jego demontażu. Dodał przy tym, że poczynił w tym względzie konsultacje. Argumentów tych słusznie organ nie uwzględnił. Po pierwsze, skarżący nie wykazał, że podejmował jakiekolwiek próby dokonania zawiadomienia o nabyciu pojazdu osobiście, poprzez pocztę elektroniczną, za pośrednictwem operatora pocztowego Poczty Polskiej, firmy kurierskiej czy też jeszcze innych osób lub podmiotów. Ponadto, jako przedsiębiorca prowadzący działalność od 1996 r. polegającą na sprzedaży i demontażu pojazdów, skarżący powinien wiedzieć, jakie z tą działalnością wiążą się obowiązki wynikające z przepisów prawa i konsekwencje prawne związane z ich nieprzestrzeganiem. W prowadzenie takiej działalności gospodarczej wpisane jest bowiem wymaganie posiadania niezbędnej wiedzy fachowej, obejmującej nie tylko czysto formalne kwalifikacje, ale także doświadczenie wynikające z praktyki zawodowej oraz ustalone zwyczajowo standardy wymagań. Profesjonalizm przedsiębiorcy powinien przejawiać się w postępowaniu zgodnym z obowiązującymi przepisami, (w szczególności dotyczącymi prowadzonej działalności gospodarczej), z regułami fachowej wiedzy oraz sumienności. Od profesjonalisty wymaga się zwiększonego zaangażowania, zapobiegliwości, rzetelności i dokładności w zakresie prowadzonej działalności. 4.9 Również powołanie się w sposób bardzo ogólny na konsultacje celem upewnienia się co do konieczności zgłoszenia nabycia pojazdu w takiej sytuacji oraz na zarzut nierównego traktowania względem innych przedsiębiorców, bez przedstawienia dodatkowych okoliczności, nie może być uznane za wystarczające do przyjęcia, że skarżący nie mógł dokonać zawiadomienia o nabyciu pojazdu w terminie. Skarżący nie wykazał bowiem w szczególności w żaden sposób, że jego zaniechanie wynikało z udzielonej mu błędnej informacji przez pracowników właściwej merytorycznie komórki organizacyjnej Starostwa Powiatowego w J.. Skarżącego nie mógł w tym zakresie zastąpić organ administracyjny. Nie jest on bowiem upoważniony do podejmowania czynności zmierzających do zebrania dowodów na okoliczności uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Z treści samego przepisu art. 58 § 1 k.p.a. wynika, że to strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna. 4.10 Mając powyższe na uwadze, poprawnie organ uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminowi. Nie przedstawił argumentacji uwiarygodniającej staranność oraz fakt, że przeszkoda w dokonaniu czynności była od niego niezależna i nieprzezwyciężalna. W związku z tym należało podzielić stanowisko orzekającego organu, że niedochowanie przez skarżącego terminu do zawiadomienia o nabyciu pojazdu było wynikiem niedołożenia przez niego należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej należycie o swoje interesy. O braku winy zainteresowanego podmiotu w zachowaniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy zainteresowany podmiot działał z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej, co w okolicznościach niniejszej sprawy, jak przyjął organ w zaskarżonym postanowieniu, nie miało miejsca. 4.11 W związku z powyższym zarzuty skargi naruszenia art. 58 § 1 i 2 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej uznać należało za niezasadne. Nie sposób doszukać się także naruszenia art. 15zzzzzn˛ ust. 1-3 ustawy o COVID-19. Z przepisu tego wynika jedynie obowiązek organu administracyjnego poinformowania osoby, która uchybiła przewidzianego przepisami prawa terminu o możliwości złożenia wniosku o jego przywrócenie, co organ I instancji uczynił. 4.12 Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.