I SA/Ke 378/13

Dnia 19 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku A.sp. z o.o. z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] 2013 r., nr [...], A. sp. z o.o. (dalej określana jako "spółka" lub "skarżąca") złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek swój umotywowała faktem zablokowania przez organ skarbowy konta spółki. Wskazała ponadto, że prowadzi działalność w zakresie robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych. Wysokość jej kapitału zakładowego to 50 000 zł, a wartość środków trwałych – 0 zł. Za ostatni rok obrotowy osiągnęła zysk w wysokości 83 407,49 zł. Spółka wykazała, że posiada dwa rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku przedstawiał się następująco - konto w Alior Bank: 0,77 zł, a w Deutsche Bank PBC SA: 0 zł. Skarżąca nie wykazała innego majątku. Referendarz sądowy pismem z dnia 26 lipca 2013 r. wezwał spółkę pod rygorem oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni od doręczenia pisma poprzez przedłożenie: A) odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego spółki za 2012 r.; B) sprawozdania finansowego spółki za 2012 r.; C) sprawozdania finansowego spółki za okres od 1 stycznia 2013 r. do 30 czerwca 2013 r.; D) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez spółkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych) obrazujących historię i salda tych rachunków za okres ostatnich trzech miesięcy; E) udokumentowanie zablokowania przez organ skarbowy kont spółki. W odpowiedzi na w/w pismo pełnomocnik skarżącej przesłał: A) wydruk złożonej elektronicznie w dniu 27 lipca 2013 r. korekty zeznania podatkowego spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2012 r. wraz z urzędowym poświadczeniem odbioru dokumentu elektronicznego; B) trzy wyciągi bankowe z konta w Deutsche Bank PBC S.A. dotyczące kwietnia, maja i czerwca 2013 r.; C) historię rachunku posiadanego przez spółkę w Alior Bank S.A. za okres od 1 marca 2013 r. do 21 lipca 2013 r.; D) sprawozdanie finansowe spółki za 2012 r.; E) rachunek zysków i strat w wariancie porównawczym za pierwsze półrocze 2013 r.; F) bilans sporządzony na koniec czerwca 2013 r. Pełnomocnik wyjaśnił jednocześnie, że dokumentem potwierdzającym zablokowanie konta spółki są wyciągi bankowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu podmiotom nie mogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy, która może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a., w zakresie całkowitym obejmuje ona zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Udzielenie prawa pomocy polega na przerzuceniu kosztów postępowania na budżet państwa, czyli pośrednio na ogół społeczeństwa. Instytucja prawa pomocy jest bowiem swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FPP 2/12). W związku z tym, prawo pomocy może być udzielone jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Jak wynika z treści art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a., prawa pomocy udziela się tylko takim osobom prawnym lub jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Przepisy te stanowią bowiem, że prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym prawo pomocy może zostać przyznane, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wyżej wymienione przesłanki powinny być interpretowane ściśle, z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W złożonym urzędowym formularzu PPPr wskazała bowiem, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpatrywany wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w ocenie Sądu winien być rozpatrywany w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony - jej możliwości finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 303/12, LEX nr 1145472). W związku z tym wskazać należy, że koszty sądowe w niniejszej sprawie na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego ograniczają się jedynie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 489 zł. W ocenie Sądu jest to kwota możliwa do poniesienia przez skarżącą, zwłaszcza porównując wielkość tej kwoty do wartości pozycji wykazywanych przez nią m.in. w rachunku zysków i strat czy bilansie. Z dokumentów przedłożonych przez spółkę wynika bowiem, że na koniec czerwca 2013 r. spółka posiadała aktywa obrotowe (a zatem o stosunkowo dużej płynności) w wysokości 410 545,65 zł, w tym 2 217,84 zł środków pieniężnych zgromadzonych w kasie lub na rachunkach bankowych. Ze złożonego wniosku wynika natomiast, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 50 000 zł. Ponadto wysokość osiągniętego zysku za ostatni rok obrotowy wynosi 83 407,49 zł. Jak trafnie wskazano w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12 (LEX nr 1145551) osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Warto również zauważyć, że Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, a z oświadczeń przez nią składanych nie wynika, aby zamierzała zaprzestać prowadzenia swojej działalności. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk i mając zapewnioną możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy powodowałoby bowiem finansowanie działalności spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja skutkować mogłaby również naruszaniem zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi. Poniesiona w pierwszym półroczu 2013 r. strata z działalności w wysokości 6 732,23 zł nie przemawia za koniecznością udzielenia spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Strata w ramach prowadzonej działalności jest bowiem jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Zwłaszcza wartość przychodów uzyskanych przez skarżącą w 2012 r. i w I półroczu 2013 r. pozwala – zdaniem Sądu – przyjąć, że spółka jest w stanie pozyskać środki na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Spółka w 2012 r. uzyskała bowiem przychody netto ze sprzedaży w wysokości 261 903,17 zł, a w I półroczu 2013 r. wartość ta wyniosła 1 595 zł. Nie bez znaczenia jest również fakt, że spółka w pierwszej połowie 2013 r. – jak wynika ze złożonego rachunku zysków i strat za ten okres – ponosiła rozmaite koszty przewyższające wartością wysokość wpisu w niniejszej sprawie (m.in. koszty działalności operacyjnej w wysokości 8 249,87 zł i koszty finansowe w wysokości 77,10 zł). W takim stanie rzeczy nieuprawnione byłoby stwierdzenie, że spółka nie może ponieść kosztów sądowych, które również wpisują się w koszty prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Nie do przyjęcia jest zatem wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych (aktualnie wpisu sądowego w kwocie 489 zł) wpłynie znacząco na sytuację finansową spółki. Warto również wskazać, że skarżąca nie wykazała, że boryka się z groźbą niewypłacalności. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą, a w sprawozdaniu finansowym za 2012 r. (pkt 24) wskazuje nawet, że planuje kontynuowanie działalności w dotychczasowym zakresie i stały rozwój. Warto również dodać, że spółka prowadząc działalność gospodarczą powinna uwzględnić odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jej działalnością (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12, LEX nr 1166152, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 195/12, LEX nr 1121118). W złożonym wniosku spółka akcentowała okoliczność zajęcia jej rachunków bankowych. Jednakże sytuacji finansowej skarżącej nie należy oceniać jedynie przez pryzmat posiadanych przez nią kont bankowych. W istocie (jak wynika ze złożonego do akt sprawy bilansu sporządzonego na ostatni dzień czerwca 2013 r.) to poza nimi znajduje się bowiem znaczna część majątku spółki - skumulowana np. w aktywach obrotowych. Na konieczność globalnego spojrzenia na majątek wnioskującego o udzielenie prawa pomocy wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 315/12 (LEX nr 1145700), gdzie podkreślił, że przez pojęcie "środki" z przepisu art. 246 § 2 pkt 1 ustawy p.p.s.a. należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych czy wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. W tym kontekście na podkreślenie zasługuje również okoliczność, że skarżąca – mimo wezwania jej do złożenia dokumentów potwierdzających zablokowanie przez organ skarbowy konta spółki – w istocie nie przedłożyła takich dokumentów. Choć zaznaczyła, że zablokowanie konta spółki poświadczać mają wyciągi bankowe, to trudno uznać to twierdzenie za zasadne. Z przedłożonych przez spółkę wyciągów bankowych dotyczących rachunku posiadanego przez skarżącą w Deutsche Bank PBC S.A. wynikają jedynie określone kwoty blokad istniejących w rachunku (w kwietniu: 16 049,14 zł; w maju: 42 741,17 zł; w czerwcu: 43 006,40 zł). Z dokumentów tych nie wynika z pewnością, że przyczyną tych blokad było zajęcie rachunku przez organ skarbowy. Tymczasem w przypadku, jeżeli konto jakiegokolwiek podmiotu zajmowane jest w postępowaniu egzekucyjnym, to organ egzekucyjny ma obowiązek zawiadomić ten podmiot o w/w okoliczności (art. 80 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi bowiem, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia banku o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego). W związku z tym dokument poświadczający zajęcie musi być w posiadaniu zobowiązanego. Warto także zauważyć, że spółka posiada dwa konta bankowe: jedno w Deutsche Bank PBC S.A., a drugie w Alior Bank S.A. Tylko z wyciągów dotyczących konta w Deutsche Bank PBC S.A. wynikają jakiekolwiek blokady rachunku. W historii rachunku założonego w Alior Bank S.A. nie ujęto żadnych informacji na temat jakichkolwiek blokad konta. Zresztą, okoliczność ewentualnego zajęcia tylko jednego konta posiadanego przez spółkę wynika z samej formy gramatycznej użytej przez spółkę w złożonym wniosku. Skarżąca stwierdziła bowiem, że "w związku z faktem zablokowania przez organ skarbowy konta spółki wnosimy o zwolnienie od kosztów sądowych". Oznacza to, że wolne od ewentualnych zajęć jest drugie konto spółki, posiadane przez nią w Alior Bank S.A. Taka sytuacja z pewnością nie przemawia za udzieleniem spółce zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka ma bowiem możliwość swobodnego dysponowania w/w rachunkiem (m.in. dokonywania za jego pośrednictwem przelewów). Poza tym, trudno uznać, że spółka nie ma możliwości zapłaty wpisu sądowego od skargi w sytuacji, kiedy opłaca działania podejmowane w jej imieniu przez zawodowego pełnomocnika – doradcę podatkowego. Skoro skarżąca może ponieść wydatek w postaci wynagrodzenia pełnomocnika, to równie dobrze może opłacić koszty sądowe. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, również należnościami pełnomocnika. Nie ma bowiem powodu, dla którego należałoby uznać, że wynagrodzenie pełnomocnika miałoby być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. Reasumując, przedstawione okoliczności uzasadniają twierdzenie, że skarżąca posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 245, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.