I SA/Ke 423/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. C. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E.C. i W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] r. znak: [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r. postanawia: 1. zwolnić W. C. od uiszczenia wpisu sądowego od skargi z dnia 9 czerwca 2014 r.; 2. oddalić wniosek W. C. w pozostałym zakresie. Skarżący W. C. w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z treści wniosku wynika, że W. C. pozostaje w gospodarstwie domowym wraz dwiema córkami w wieku 20 i 17 lat oraz żoną. Wnioskodawca wskazał, że jego rodzina nie posiada żadnego dochodu, zarówno on jak i jego żona są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku (zaświadczenia Urzędu Pracy w załączeniu), a córki są uczennicami. Jako posiadany majątek wnioskodawca wykazał dom wielkości 125m² . Zarządzeniem z dnia 31 lipca 2014 r. referendarz sądowy, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - przedłożenia odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego wnioskodawcy, jego żony oraz córki W.za rok 2013; - przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez wnioskodawcę oraz jego żonę, rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; - przedłożenie aktualnych zaświadczeń z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez wnioskodawcę, jego żonę oraz córkę W. samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji); - określenie wysokości miesięcznych kosztów nauki córek oraz wskazanie kto ponosi koszty tej nauki; - określenie wysokości miesięcznych wydatków na utrzymanie domu oraz rodziny, przedłożenie oświadczenia, z jakich źródeł aktualnie wnioskodawca oraz jego żona czerpią środki na utrzymanie domu oraz rodziny ; - udokumentowanie ponoszonych przez wnioskodawcę oraz jego żonę kosztów utrzymania domu poniesionych w 2014 r. tj od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 lipca 2014 r. (np. ogrzewanie, energia, woda), ewentualnie wskazanie kto i w jakiej kwocie ponosi koszty utrzymania domu, w którym zamieszkuje rodzina skarżącej; - wykazanie oraz udokumentowanie ewentualnych zadłużeń lub zobowiązań kredytowych wnioskodawcy oraz jego żony; - oświadczenie, czy wnioskodawca oraz jego rodzina korzysta z pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie. W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył: zaświadczenie Urzędu Skarbowego o uzyskanym przez W. C. przychodzie za 2013 r. w wysokości 5.767,00 zł, zaświadczenie Urzędu Skarbowego, o nie uzyskaniu przez E. C. dochodu za rok 2013, kserokopię decyzji Wójta Gminy P. z dnia 3 czerwca 2014 r. o przyznaniu córce A.C. stypendium szkolnego na zakup przedmiotów szkolnych w kwocie 636,00 zł, z dnia 21 listopada 2013 r. o przyznaniu stypendium na zakup przedmiotów szkolnych w kwocie 634,00 zł, z dnia 25 września 2013 r. w sprawie przyznania prawa do zasiłku rodzinnego w kwocie 106,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r., jednorazowy dodatek do zasiłku w kwocie 100 zł w miesiącu wrześniu 2014 r., dodatek do zasiłku dla w kwocie 50 zł miesięcznie na okres od 1 września 2014 r. do 31 października 2014 r., kserokopię faktury za wodę z terminem płatności 14 marca 2014r. na kwotę 87,12 zł – opłacona w dniu 5 marca 2014r., kserokopię opłat za energię z terminem płatności 1 kwietnia 2014r. na kwotę 238,02 zł – opłacona w dniu 31 marca 2014r., kserokopię opłat za energię z terminem płatności 16 maja 2014r. na kwotę 220,03 zł – opłacona w dniu 15 maja 2014r., kserokopię opłat za energię z terminem płatności 18 lipca 2014r. na kwotę 211,84 zł – opłacona w dniu 18 lipca 2014r., kserokopię Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia 7 listopada 2013 r. o przyznaniu córce W. C. na okres 9 miesięcy stypendium socjalnego w kwocie 450 zł miesięcznie, zaświadczenie Urzędu Skarbowego, że córka W. C. za rok 2013 nie uzyskała dochodu, kserokopię dowodów rejestracyjnych samochodów posiadanych przez W. C. – Citroen Berlingo rok prod. 2003 oraz Volkswagen Transporter rok prod. 1997 Ponadto E. C. i W. C. oświadczyli, że nie posiadają rachunków bankowych, miesięczny koszt nauki córek oszacowali na kwotę ok. 200 zł, miesięczny koszt wyżywienia na kwotę ok. 500 zł. Oświadczyli też, że rodzice W. C. pomagają w prowadzeniu domu, w wydatkach na jedzenie oraz na środki czystości jak również w części na opał. Wskazali również na pomoc finansową z polisy ubezpieczeniowej – nie wskazując wysokości odszkodowania po śmierci ojca skarżącej z dnia 28 lutego 2014 r. Rachunki za wodę, energię, Internet oraz w części za opał i śmieci reguluje syn wnioskodawcy M. C.. E. C. i W. C. wskazali, że nie posiadają żadnych zadłużeń ani zobowiązań kredytowych, nigdy też nie korzystali z pomocy społecznej. Postanowieniami z dnia 18 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy zwolnił E.C. oraz W. C. od uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W ustawowym terminie W. C. złożył sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. od postanowienia referendarza sądowego, w którym niezgadzając się odmową ustanowienia adwokata wskazał na skomplikowany charakter sprawy, ostrożność procesową oraz na trudną sytuację materialną i życiową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W przedmiotowej sprawie W. C. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa wnioskodawcy wykazana we wniosku prowadzi do konkluzji, że wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż wnioskodawca nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się wnioskodawca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do wyżej wymienionej grupy społecznej wnioskodawca nie należy. Wprawdzie zarówno wnioskodawca jak i jego żona są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, to jednak rodzina wnioskodawcy nie jest pozbawiona środków do życia i pomimo powoływania się na ciężką sytuację finansową nie potwierdziły tego informacje oraz oświadczenia zawarte w złożonym wniosku i dodatkowych dokumentach. Z przedstawionych informacji wynika, że mimo iż wnioskodawca nie osiąga dochodów to jednak jego rodzina ma przede wszystkim zaspokojone potrzeby mieszkaniowe - wnioskodawca i jej mąż są właścicielami domu o pow. 125 m², za utrzymanie którego nie ponoszą żadnych opłat ponieważ wszelkie opłaty i wydatki na wyżywienie reguluje syn wnioskodawcy oraz jego rodzice. Ponadto wnioskodawca jest właścicielem dwóch samochodów rok prod. 2003 oraz 1997. wnioskodawca nie wykazał żadnych zobowiązań kredytowych, zadłużeń oraz zaległości w jakichkolwiek opłatach. Również córki wnioskodawcy mają zapewnione środki na edukację Podkreślić ponadto należy, że mimo wskazywania na problemy finansowe wnioskodawca i jego żona oświadczyli, że nie korzystali i nie korzystają z pomocy społecznej. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Oceniając możliwości finansowe partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ustawy p.p.s.a., należało natomiast przyjąć że nie może on ponieść pełnych kosztów postępowania. Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanej pomocy W. C. Sąd wziął pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. I tak z art. 220 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis. Z powyższego wynika, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu. Stąd Sąd przyjmując, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie uzasadnia zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym, uznał, że dla realizacji jego prawa do sądu istotne znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu. Nie znaleziono natomiast przesłanek do uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jak wskazano wyżej udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja jak wskazano wyżej, nie zachodzi w przypadku W. C.. Przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, na tym etapie postępowania, nie jest warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Stanowisko, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowo-administracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011r. sygn akt II GZ 245/11, dostępne na www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto w odniesieniu do argumentów wnioskodawcy o ostrożności procesowej i skomplikowanym charakterze sprawy podkreślić należy, iż jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Tak więc argumentem za przyznaniem prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika nie może być charakter sprawy czy ostrożność procesowa strony skarżącej tym bardziej, że ustanowienie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Sąd bowiem obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 ustawy p.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu, czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 ustawy p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcy zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (wnioskodawca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Ponadto, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na wyżej opisane gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08). Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.