I SA/Ke 439/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku L.M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi L.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 4 lipca 2012 r., nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia: 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi; 2. oddalić wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. W sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 4 lipca 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn L. M. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Uzasadniając wniosek wskazał, że pracuje na pół etatu. Jego miesięczny dochód to 800 zł. Nie pobiera zasiłku z ośrodka pomocy społecznej. W zakresie sytuacji rodzinnej wskazał na sześcioosobową rodzinę składającą się poza skarżącym z matki, dwóch braci, siostry oraz siostrzeńcy. Matka uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 680 zł (renta). Jeden z braci nie pracuje, a drugi otrzymuje rentę w wysokości 480 zł miesięcznie. Siostra skarżącego również pobiera rentę w kwocie 498 zł miesięcznie, a jego siostrzenica alimenty w kwocie 150 zł. Skarżący oświadczył także, że nie posiada żadnego majątku. Mieszka w 57 m² mieszkaniu komunalnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej określaną jako ustawa p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć przy tym zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (tak m.in. NSA w postanowieniu z 15 marca 2011r., sygn. akt II GZ 83/11 – lex 783924). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - generalnie wymagające wsparcia socjalnego ze środków publicznych. Dokonując oceny wniosku skarżącego Sąd stwierdził, że skarżący do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych nie należy. Jego sytuacja materialna jest stabilna. Skarżący posiada bowiem zatrudnienie, z którego uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości 800 zł. Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd uwzględnił również okoliczność, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, trojgiem rodzeństwa oraz siostrzenicą. Wszyscy oprócz J. M. uzyskują stałe miesięczne dochody. Łączny dochód rodziny wynosi miesięcznie 2608 zł. Analiza dochodów uzyskiwanych przez poszczególnych członków rodziny wskazuje, że największy dochód uzyskuje skarżący, jednocześnie istotnym jest, że nie sygnalizuje on żadnych problemów zdrowotnych, ani wydatków związanych z leczeniem. W związku z powyższym uzasadnione jest twierdzenie, że poniesienie przez skarżącego części kosztów postępowania nie zachwieje jego oraz jego rodziny sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będą w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Okoliczność ta skutkuje z kolei stwierdzeniem, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając możliwości finansowe partycypowania przez niego w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ustawy p.p.s.a., należało natomiast przyjąć że nie może on ponieść pełnych kosztów postępowania. Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanej pomocy skarżącemu Sąd wziął pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. I tak z art. 220 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis. Z powyższego wynika, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu. Sąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznał, że dla realizacji jego prawa do sądu podstawowe znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu, który w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł. W konsekwencji uznając, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd oddalił wniosek w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Jak wskazano wyżej udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja jak wskazano wyżej nie zachodzi w przypadku skarżącego. Przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, w tym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, na tym etapie postępowania, nie jest też warunkiem koniecznym skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Prawidłowość stanowiska, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowo-administracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011 r. i z dnia 26 października 2011 r. (sygn. akt II GZ 245/11 i II FZ 509/11, dostępne na www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego, na podstawie art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.