I SA/Ke 440/12

Dnia 23 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej p o s t a n a w i a: 1. przyznać A.B. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 (sto) złotych; 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. A.B. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z [...]r. [...], którą organ I instancji odmówił skarżącej umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn w kwocie 834,00 zł. W skardze zawarła wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Podniosła, że wraz ze swoją 24 letnią córką, z matką i dorosłym rodzeństwem zamieszkują wspólnie w mieszkaniu o pow. 57 m2. Dochód skarżącej stanowi renta w wysokości 498 zł. Jej córka jest osobą bezrobotną i otrzymuje jedynie alimenty w wysokości 150 zł. Skarżąca wskazała, że jej matka otrzymuje rentę w wysokości 680 zł, brat B.B. nie pracuje, brat C.B. z pracy w wymiarze ½ etatu uzyskuje dochód w wysokości 800 zł, brat D.B. uzyskuje renetę w wysokości 480 zł. Nadto przedstawiła, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Skarżąca nie przestawiła wysokości aktualnie ponoszonych wydatków. Z analizy zaskarżonej decyzji wynikają dodatkowe dane dotyczące sytuacji skarżącej na dzień [...]., co do ponoszonych wydatków. Wydatki te to: czynsz - 436,81 zł na miesiąc, opłata za gaz - 120 zł miesięcznie, opłata za energie elektryczną - 412,27 zł za dwa miesiące, opłata za wodę i kanalizację - 321 zł miesięcznie, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania - 260 zł miesięcznie, opłata za telefon - 40,59 zł miesięcznie, wydatki na żywność, odzież i środki czystości - 900 zł miesięcznie. Przy czym ustalono, że wydatki związane z utrzymaniem domu skarżąca ponosi wspólnie z matką. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, zważył co następuje: Wniosek okazał się zasadnym jedynie w części i w tym zakresie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270) zwanej dalej [p.p.s.a.] prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu; lub w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga na wstępie, że Sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest związany przedstawionym w nim żądaniem ani zakresem tego żądania. Z powyższego przepisu wynika natomiast obowiązek wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy do wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie oraz w jakiej części ( postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 maja 2011r., sygn. akt: II FZ 219/11, por. także J. Jagielski, w Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, pod red. R. Hauser, M. Wierzbowski, s. 794 i s.817, Warszawa 2011). Wniosek skarżącej należało w pierwszej kolejności rozpatrzeć w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym zakresie wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. W świetle unormowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, winna być rozpatrywana w aspekcie możliwości finansowych strony odniesionych do wysokości obciążeń które w związku z postępowaniem sądowym jest ona obowiązana ponieść. Na obecnym etapie sprawy chodzi zatem o kwotę 500 zł z tytułu należnego od skargi wpisu sądowego. Na dalsze koszty, jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku (100,00 zł) oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej (250,00 zł). Ponadto skarżącą obciążają koszty wynagrodzenia dla ewentualnego pełnomocnika. Podkreślenia wymaga, że te same okoliczności stanowią podstawę rozstrzygnięcia w zakresie ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu. Wskazana wyżej ustawa wśród przesłanek, które należy spełnić, aby otrzymać prawo pomocy wymienia jedynie względy natury ekonomicznej i jedynie od nich zależy przyznanie prawa pomocy ( por. postanowienie NSA z 12 października 2006r. sygn. akt: I GZ 232/06, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Skarżąca uzyskuje stały dochód z tytułu pobieranej renty. Zestawiając zadeklarowaną wysokości przychodów jakie uzyskuje rodzina skarżącej - 2608,00 zł miesięcznie z wysokością ponoszonych przez tę rodzinę wydatkami - około 2284 zł miesięcznie – niezasadne byłoby uznanie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a to stanowi konieczną przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Skarżąca nie wykazała, że w jej sytuacji brak jest środków które pozwalałyby na opłacenie jakichkolwiek kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa prawnego. Natomiast przedstawiona przez skarżącą sytuacja wskazuje, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny, a tym samym spełniła przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd rozważając wysokości kosztów sądowych wymaganych w sprawie oraz koszty związane z ewentualnym ustanowieniem zastępstwa prawnego wobec wysokości dostępnych przychodów, uznał, że skarżąca będzie w stanie ponieść częściowo koszty sądowe oraz wydatki związane z ewentualnym wynagrodzeniem dla pełnomocnika. Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanej pomocy skarżącej Sąd wziął pod uwagę warunki skutecznego wniesienie skargi, uwzględniając, że skuteczne wniesienie skargi uzależnione jest od uiszczenia wpisu. Stąd Sąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym, uznał, że dla realizacji jego prawa do sądu istotne znaczenie ma częściowe zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Nie znaleziono natomiast przesłanek do uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja jak wskazano wyżej nie zachodzi w przypadku skarżącej. Podkreślić przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, na tym etapie postępowania, nie jest warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Stanowisko, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowo-administracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z 19 maja 2011r. sygn akt II GZ 245/11 dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.