I SA/Ke 444/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak po rozpoznaniu 19 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Kopalni G.S. Sp. z o.o. w M. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 19 września 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Kopalni G.S. Sp. z o.o. w M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [....] nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Kopalnia G. S. Sp. z o.o. w M. (dalej: spółka) została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2013 r., w kwocie 2.000 zł. W odpowiedzi złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła brak jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, a w odniesieniu do wniosku o ustanowienie pełnomocnika wskazała na stopień skomplikowania sprawy oraz jej olbrzymią wagę. Oświadczyła, że brak środków finansowych jest następstwem niekorzystnego dla spółki rozstrzygnięcia wniosku o wydanie uwarunkowań środowiskowych dla inwestycji. W jej ocenie przyczyny, dla których nie może prowadzić działalności są od niej niezależne. Spółka powołała się również na prowadzone wobec niej egzekucje przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Spółka oświadczyła, że nie posiada żadnych środków w kasie, a obecne dochody spółki to wpływy z wynajmu pomieszczeń oraz świadczenie usług górniczych sprzętem górniczym na rzecz spółki powiązanej. Przychody z tych tytułów przeznaczane są bezpośrednio na wynagrodzenie dla pracowników. Spółka wskazała wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych w kwocie 4.305.000,00 zł, wartość środków trwałych w wysokości 449 969,59 zł, stratę za ostatni rok obrotowy w wysokości 374.784,25 zł. Stan konta na rachunkach bankowym wynosi łącznie (-) 1.305.163,45 zł. Ponadto spółka wskazała, że posiada zobowiązania, zaległości w podatku od nieruchomości, podatku VAT, CIT, PIT, wobec ZUS, PIP, NFOŚiGW, zaległości wobec 4 pracowników z tytułu świadczeń ubocznych obok wynagrodzenia, wobec kontrahentów, Nadleśnictwa K. oraz wobec RDLP w R.. Na poparcie swoich oświadczeń spółka dołączyła do wniosku plik kopii dokumentów. Postanowieniem z 19 września 2017 r. starszy referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Podniósł, że kwoty, jakie Spółka uzyskuje w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej i jakie wydatkuje, nie pozwalają dać wiary, że Spółka nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Wziął pod uwagę skalę na jaką Spółka prowadzi działalność gospodarczą i uznał, że nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych wpłynie na jej kondycję finansową. Wskazał, że okoliczności przedstawione przez spółkę nie świadczą, że utraciła ona płynność finansową. Spółka nie wykazała bowiem, aby zamierzała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też aby była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Co więcej spółka uzyskuje dochody, obecnie są to wpływy z wynajmu pomieszczeń oraz świadczenie usług górniczych sprzętem górniczym na rzecz spółki powiązanej, a przychody z tych tytułów przeznaczane są bezpośrednio na wynagrodzenie dla pracowników. Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia. Zarzuciła naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez nie dokonanie wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wyciągnięciu z niej nieprawidłowych wniosków, w sytuacji gdy przedłożyła dowody wskazujące na brak możliwości prowadzenia podstawowej działalności, prowadzone przeciwko niej egzekucje, wysokość zadłużenia, ujemny stan rachunku bankowego; naruszenie art. 246 § 2 ust. 1 poprzez jego niezastosowanie , w sytuacji gdy strona udowodniła, że nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów sądowych na dowód czego przedłożyła szereg dokumentów oraz naruszenie art. 45 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez wydanie postanowienia odmawiającego jej zwolnienia od kosztów, w sytuacji, gdy Konstytucja RP takie prawo gwarantuje i wniosła o zwolnienie z kosztów postępowania sądowego w całości. Spółka oświadczyła, że świadczy usługi górnicze na rzecz spółki powiązanej wyłącznie w celu zapewnienia pracy swoim pracownikom, których nie chce zwalniać. Pracownicy otrzymują wynagrodzenie od spółki powiązanej. Takie zachowanie spółka uzasadnia planami wznowienia wydobycia i na tę okoliczność koniecznością posiadania doświadczonych zasobów kadrowych oraz chęcią zapewnienia wieloletnim pracownikom pracy. Spółka podkreśliła, że jest podmiotem zapewniającym pracę dla lokalnego społeczeństwa, odprowadziła z tytułu prowadzonej działalności szereg należności publicznoprawnych – podatki od nieruchomości, opłaty eksploatacyjne dla NFOŚ, opłaty eksploatacyjne dla Gminy Piekoszów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej: p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu podmiotom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, prawidłowo starszy referendarz sądowy dokonał oceny, że sytuacja finansowa skarżącej spółki nie wskazuje na to, by nie była ona w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika. Należy zwrócić uwagę, że ustawodawca w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. nie wprowadził wymogu braku jakiegokolwiek majątku, ale wymóg braku środków - uzależniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy od wykazania braku efektywnych aktywów (np. gotówki), gdyż tylko za pomocą środków pieniężnych ponoszone są koszty postępowania. Spółka podniosła brak właśnie takich środków, czemu trudno dać wiarę w kontekście twierdzenia o ponoszeniu przez nią tak wysokich wydatków na prowadzenie działalności gospodarczej. Jako koszty działalności spółka wykazała kwotę 1.350.915,59 zł, przychody zaś w wysokości 976.131,34 zł. Jak trafnie zauważył starszy referendarz sądowy, kwota wpisu stanowi zaledwie ułamek procenta tych kwot. Poczynione przez referendarza porównanie jest w pełni uzasadnione dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowe bowiem jest zbadanie zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, zestawiając ze sobą wysokość tych kosztów i stan majątkowy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2014 r. II FZ 1130/14). Aktualnie konieczne koszty sądowe sprowadzają się do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi. W ocenie Sądu, zestawienie wysokości wpisu i stanu majątkowego pozwala uznać, że spółka prowadzi działalność gospodarczą, w której angażuje środki wielokroć większe od kwoty wpisu od skargi. Uwzględniając zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, trudno przyjąć, że spółka, która wykazuje przychody w wysokości 976.131,34 zł, nie jest w stanie pokryć wpisu sądowego w sprawie niniejszej w kwocie 2.000 zł (w siedmiu sprawach spółki przed WSA w Kielcach w łącznej kwocie 13.144 zł), a także innych kosztów, które ewentualnie w postępowaniu sądowoadministracyjnym mogą wystąpić. Odnosząc się do okoliczności poniesienia przez spółkę straty w ostatnim półroczu, należy wyjaśnić, że nie jest to argument wystarczający dla uznania, iż spółka spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2008 r. I FZ 87/08, z 25 stycznia 2012 r. II FZ 797/11, z 9 listopada 2011 r. I FZ 343/11, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), na gruncie wykazywanej okoliczności poniesienia straty wyrażono pogląd, że sama w sobie nie jest ona odzwierciedleniem braku możliwości finansowej spółki, w sytuacji, gdy spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Oświadczenie o odprowadzaniu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej szeregu należności publicznoprawnych nie stanowi argumentu przemawiającego za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz ponoszeniem za nią przez Skarb Państwa kosztów pełnomocnika. Brak jest ustawowych podstaw dla przyjęcia, że zapłata za inne należności publicznoprawne korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Innymi słowy, inne wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze publicznoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami wynikającymi z postępowania sądowego. Skarżąca nie może zatem usprawiedliwiać braku środków na ponoszenie kosztów sądowych tym, że ponosi inne zobowiązania publicznoprawne. W ocenie Sądu, nie do przyjęcia jest argument Spółki o prowadzeniu działalności gospodarczej w ograniczonym zakresie tj. w zakresie świadczenia usług górniczych jedynie w celu utrzymana miejsc pracy dla wieloletnich, doświadczonych pracowników oraz że wynagrodzenie te osoby otrzymują bezpośrednio od spółki powiązanej. W złożonym bowiem wniosku na urzędowym formularzu spółka wskazała, że uzyskuje dochody nie tylko ze świadczenia usług górniczych koparką i ładowarką, ale również z wynajmu pomieszczeń, zaś przychody z tych tytułów przeznaczane są bezpośrednio na wynagrodzenie dla pracowników. Zatem za gołosłowne należy uznać argumenty sprzeciwu dotyczące otrzymywania wynagrodzenia przez pracowników skarżącej od spółki powiązanej. Powyższe ponadto oznacza, że spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym i poprzez to powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Zatem, zdaniem Sądu spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności, z której uzyskiwane są przychody. W działalności tej ponosi wydatki relatywnie wysokie w stosunku do kwoty wpisu od skargi, co nie pozwala przyjąć, że nie ma ona dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych. Brak jest więc podstaw do kwestionowania poczynionych przez starszego referendarza sądowego wniosków. Ponadto wskazać należy za starszym referendarzem sądowym, że wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie może zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Dodatkowo Sąd podkreśla, że ponoszenie kosztów sądowych nie jest związane się ze stałym, comiesięcznym obciążeniem - obowiązek ten sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (równowartość połowy wpisu od skargi). Stosownie natomiast do art. 200 p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W odniesieniu do wniosku o ustanowienie pełnomocnika Sąd wskazuje, że słusznie uargumentował starszy referendarz sądowy, że ustanowienie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. W ocenie Sądu przedstawiona przez wnioskodawczynię sytuacja finansowa nie kwalifikuje do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.