I SA/Ke 449/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 30 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia 1. zwolnić T.K. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. T.K. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K.z dnia [...] r., nr [...] złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek uzasadnił tym, że jest osobą ubogą bez pracy, nie osiąga żadnych dochodów ani nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Stan ten trwa od około dwóch lat. W gospodarstwie domowym pozostaje wraz z siostrą i szesnastoletnim siostrzeńcem. Jego siostra jest właścicielem działki o powierzchni 0,15 ha, na której usytuowany jest dom z 1970 r. o powierzchni 100 m². Źródłem utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym jest wynagrodzenie siostry za pracę w kwocie 2 200 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności ani żadnego znacznego majątku ruchomego czy nieruchomego. Wskazał, że jest przewlekle chory (jaskra obu oczu) i w związku z tym przebył kilka operacji. Dodał, że jego stan zdrowia utrudnia mu znalezienie zatrudnienia. Niezbędne środki do życia zapewnia mu siostra, ponosząc opłaty za media i dostarczając wyżywienie. Ponadto siostra skarżącego samotnie wychowuje uczącego się i nieuzyskującego dochodu syna. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dołączył kopie badań okulistycznych. Stosownie do treści art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.", skarżący został wezwany do uzupełnienie opisanego wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dotychczas nadesłanych dokumentów, poprzez przedłożenie: odpisu/kserokopii własnego zeznania podatkowego za 2011 r. i 2012 r.; wyciągu lub wykazu z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy; aktualnego zaświadczenia z właściwego Urzędu Pracy potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; aktualnych zaświadczeń z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych przez skarżącego samochodach; określenie i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania oraz oświadczenie, jaką kwotę miesięcznie przeznacza skarżący na wydatki związane z życiem codziennym. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych kont, lokat ani rachunków bankowych. Podniósł, że wszelkie koszty związane z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, koszty energii jak i pozostałe media pokrywa jego siostra. Koszty te opiewają na kwotę średnio 200 zł miesięcznie. Siostra zapewnia skarżącemu również wyżywienie i pokrywa koszty leczenia. Wydatki na leki stanowią miesięcznie około 80 zł. Ponadto skarżący przedłożył: kserokopie zeznań podatkowych za 2011 r. i za 2012 r., w których nie wykazał dochodu ani przychodu; kserokopię zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w K. z 10 września 2013 r., z którego wynika, że skarżący jako osoba bezrobotna był zarejestrowany od dnia 19 marca 2007 r. do dnia 28 grudnia 2007 r., kserokopię zaświadczenia ze Starostwa Powiatowego w K. z dnia 11 września 2013 r., z którego wynika, że na dzień wydania zaświadczenia skarżący nie posiada zarejestrowanych na swoją osobę pojazdów; kserokopię faktury wystawionej dla M. P. z dnia 7 sierpnia 2013 r. za wodę i ścieki w kwocie 174 zł (za okres od 13 maja 2013 r. do 7 sierpnia 2013 r.); kserokopie dowodów wpłat za energię elektryczną (jeden dotyczący kwoty 215,19 zł z terminem płatności w dniu 10 maja 2013 r. i drugi opiewający na kwotę 281,84 zł z terminem płatności w dniu 26 sierpnia 2013 r.). Postanowieniem z 23 września 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wniósł o "uchylenie skarżonego postanowienia i przyznanie pomocy prawnej w zakresie całkowitym, zgodnie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy". Podniósł, że koszty utrzymania mieszkania to około 200 zł miesięcznie, lecz nie jest w stanie udokumentować kosztów innych niż koszty za wodę i energię elektryczną. Wyjaśnił także, że jego siostra nie posiada zaległości w bieżących opłatach, gdyż wiąże się to z naliczeniem odsetek oraz że nie określił wcześniej wydatków związanych z życiem codziennym bo pokrywa je jego siostra. Po konsultacji z nią wskazał, że kwota ta to średnio 1200 zł. Wydatki na leki skarżącego to kwota około 80 zł. Na potwierdzenie skarżący załączył fakturę ich zakupu. Ponadto przedłożył zaświadczenia o wysokości zarobków siostry, z którego wynika, że jej średnie wynagrodzenie netto wynosi 2288,44 zł miesięcznie. Od 2008 r. do 2011 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą, którą zakończył z uwagi na stan zdrowia. Na potwierdzenie powyższego załączył kopię decyzji nr 2117/08 z dnia 12 kwietnia 2011 r. o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej. Od tamtej chwili kilkukrotnie podejmował prace dorywcze, lecz nie w 2013 r. Wciąż poszukuje zatrudnienia, na potwierdzenie czego załączył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w K. o rejestracji jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia 30 września 2013 r. Skarżący wyjaśnił, że osoba z jego wykształceniem może liczyć jedynie na zatrudnienie przy wykonywaniu prac fizycznych, lecz choroba pozwala mu na to w ograniczonym zakresie. Przebył kilka operacji obu oczu, na potwierdzenie czego przedłożył szpitalne karty informacyjne. Zaznaczył, że leczenie jaskry ogranicza się jedynie do spowolnienia utraty wzroku. Podkreślił także, że gromadzi dokumentację lekarską celem złożenia wniosku w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Obecnie jednak nie posiada takiego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu (przewidzianego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jednakże z treści sprzeciwu należy wywnioskować, że skarżący rozszerzył zakres swojego wniosku do pełnego zakresu prawa pomocy i obecnie żąda on również ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Mając na względzie okoliczności przedstawione przez skarżącego w złożonym wniosku, a także te wynikające ze złożonych dokumentów oraz podane w sprzeciwie, Sąd uznał, że wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie jedynie w części. Skarżący nie podejmuje rzeczywistych starań o polepszenie własnej sytuacji materialnej. W 2007 r. starał się o podjęcie pracy, a w latach 2008 – 2011 prowadził działalność gospodarczą, jednakże od 2011 r. pozostaje na wyłącznym utrzymaniu siostry, sporadycznie podejmując prace dorywcze, z których dochód nie jest ujawniony w zeznaniach podatkowych za 2011 i 2012 r. Zauważyć należy, że z przedłożonego wraz ze sprzeciwem zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w K. z 17 października 2013 r. wynika, że skarżący zarejestrował się jako bezrobotny 30 września 2013 r., a zatem dopiero po tym jak został wezwany do uzupełnienia wniosku w sprawie przyznania mu prawa pomocy, przez przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że jest on osobą bezrobotną. Uzasadnia to wniosek, że działanie skarżącego było podjęte wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania. Starania o uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności skarżący również podjął niedawno. Obecnie jest na etapie gromadzenia dokumentacji w celu wystąpienia z wnioskiem o orzeczenie niepełnosprawności. Na datę orzekania nie można zatem uznać, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do podjęcia pracy zarobkowej. Nie wskazują na to żadne dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, a z których wynika jedynie to, że skarżący od dłuższego czasu choruje na jaskrę. Wątpliwości wzbudza też fakt, że skarżący mimo że choruje na jaskrę od ponad trzynastu lat, dopiero teraz (gdy toczy się w jego sprawie postępowanie o przyznanie prawa pomocy) podjął starania o uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności. Wcześniej, mimo pozostawania bez pracy i na wyłącznym utrzymaniu siostry, nie podejmował w tym kierunku żadnych starań. Jednocześnie należy zauważyć, że skarżący nie wykazał żadnych zobowiązań (np. kredytów) ani zaległości, zarówno własnych jak i swojej siostry, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Rodzi to wniosek, że wszystkie tego typu należności są na bieżąco spłacane, co przyznał sam skarżący w sprzeciwie. Powyższe wskazuje, że sytuacja materialna rodziny skarżącego jest stabilna. Skarżący i M. P. mieszkają w domu należącym do siostry. Oznacza to, że skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, przy stosunkowo niewielkich, w porównaniu do zarobków siostry nakładach na utrzymanie nieruchomości. Nakłady te wynoszą bowiem, według oświadczenia skarżącego , około 200 zł miesięcznie. Siostra skarżącego ma stałe źródło dochodu ze stosunku pracy w Ś. Centrum Onkologii w K.. Według zaświadczenia pracodawcy z dnia 16 października 2013 r. jej średnie miesięczne wynagrodzenie netto wynosi 2288,44 zł i nie jest obciążone. Natomiast według oświadczenia skarżącego jego siostra osiąga dochód ze stosunku pracy w wysokości 2200 zł brutto miesięcznie. Pomijając już kwestię rozbieżności w wysokości kwot: podanej przez skarżącego i wynikającej z zaświadczenia pracodawcy M. P., uznać należy, że kwota uzyskiwana przez siostrę skarżącego wystarcza na zaspokojenie potrzeb rodziny. Te bowiem, jak oświadczył w sprzeciwie skarżący, wynoszą około 1480 zł miesięcznie (kwota uwzględnia koszty związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości 200 zł miesięcznie, koszty zakupu leków skarżącego w wysokości 80 zł miesięcznie oraz koszty miesięcznych wydatków życia codziennego w wysokości około 1200 zł). Do dyspozycji rodziny pozostaje jeszcze kwota wynosząca około 700 zł. Dochody siostry skarżącego należy uwzględnić w postępowaniu w sprawie przyznania skarżącemu prawa pomocy, gdyż skarżący pozostaje z nią w gospodarstwie domowym. Taka sytuacja zaś rodzi obowiązek wzajemnego wspierania się finansowego, zwłaszcza, jeśli chodzi o osoby blisko ze sobą spokrewnione i znajdujące się w takim stosunku, który może zrodzić obowiązek alimentacyjny, zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012, poz. 788). Podkreślenia jednak wymaga okoliczność, że siostra skarżącego samotnie wychowuje uczącego się i niezarabiajacego syna. Do skargi skarżący załączył ocenę techniczną z 8 lipca 2013 r. sporządzonąprzez rzeczoznawcę techniki samochodowej i ruchu drogowego inż. R. S.. Zlecenie wykonania takiej oceny musiało się wiązać z określoną opłatą za wykonanie usługi, co świadczy, że skarżący jest w stanie ponosić niektóre wydatki związane z wszczętym postępowaniem sądowym. Rozpatrując wniosek należy mieć na uwadze, że wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 634 zł, lecz nie jest to jedyna sprawa skarżącego będąca w toku przed WSA w Kielcach. T. K. jest jeszcze stroną pięciu innych spraw sądowoadministracyjnych, w których wysokość wpisu kształtuje się na poziomie zbliżonym do wpisu w niniejszej sprawie. Porównanie wysokości tej opłaty i wielkości wpisów w innych sprawach skarżącego z wysokością dochodu uzyskiwanego przez jego siostrę, pozostającą wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, rodzi wniosek, że rodzina nie będzie w stanie uiścić całości powstałych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym dla siebie utrzymaniu. Podsumowując, w ocenie Sądu, sytuacja materialna skarżącego (po uwzględnieniu posiadania stałego źródła dochodu przez siostrę skarżącego wspólnie ze nim gospodarującą, zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych rodziny przy niewielkich kosztach utrzymania mieszkania oraz braku zaległości w opłatach) uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy przez zwolnienie od ponoszenia wpisu od skargi. Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanej pomocy skarżącemu, Sąd wziął pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. I tak z art. 220 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis. Z powyższego wynika, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu. W związku z powyższym Sąd, przyjmując, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym, uznał, że dla realizacji jego prawa do sądu istotne znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu od skargi. Nie znaleziono natomiast przesłanek do uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja nie zachodzi w przypadku skarżącego. Jakkolwiek koszt ustanowienia pełnomocnika może być znaczący (zwłaszcza uwzględniając ilość spraw skarżącego rozpatrywanych przez WSA w Kielcach), to należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, na tym etapie postępowania, nie jest warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Stanowisko, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt II GZ 245/11 (dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.