I SA/Ke 470/13

Dnia 18 września 2013 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 18 września 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej p o s t a n a w i a oddalić wniosek. Skarżąca M. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej zawarła wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) wniosek taki powinien być złożony na urzędowym formularzu PPF. Skarżąca nie dopełniła tego wymagania, w związku z tym za pismem z dnia 22 sierpnia 2013 r. Sąd przesłał skarżącej urzędowy formularz PPF i zobowiązał do złożenia wypełnionego w/w formularza w terminie siedmiu dni od daty doręczenia niniejszego pisma pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W odpowiedzi skarżąca w dniu 9 września 2013 r. (data stempla pocztowego) złożyła urzędowy formularz PPF, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, że obecnie nadal jest zatrudniona w "H.C.Sp. z o.o.", jednak spółka nie osiąga żadnych przychodów i wobec niej toczy się postępowanie o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej. Skarżąca wskazała, że długo chorowała, zużyła dużo środków na wykup leków, wizyty lekarskie i dojazdy. Ponadto samotnie wychowuje syna, ponosi koszty utrzymania mieszkania w kwocie 1.000zł miesięcznie, opłaty za szkołę 850 zł oraz wydatki związane z bieżącym utrzymaniem w kwocie 1.500 zł miesięcznie. Dodatkowo spłaca kredyty. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje w gospodarstwie domowym z synem w wieku 9 lat. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 8000 zł miesięcznie oraz alimentów na syna w kwocie 600 zł miesięcznie. Skarżąca nie wykazała majątku. Do złożonej skargi skarżąca dołączyła m.in. kserokopie następujących dokumentów: - wezwanie z dnia 14 czerwca 2013 r. do zapłaty - dotyczy umowy pożyczki pieniężnej na kwotę 3.845,96 zł (łączna kwota zobowiązania 37.557,76 zł) wraz z potwierdzeniem dokonania wpłaty w dniu 5 i 6 lipca 2013 r.; - upomnienie z dnia 25 maja 2013 r. - dotyczy umowy pożyczki pieniężnej na kwotę 2.522,99 zł (łączna kwota 37.184,76 zł); - upomnienie z dnia 22 kwietnia 2013 r. - dotyczy umowy pożyczki pieniężnej na kwotę 1.970,95 zł (łączna kwota 37.403,58 zł); - ponaglenie z dnia 11 kwietnia 2013 r. - dotyczy umowy pożyczki pieniężnej na kwotę 1.940,04 zł; - faktura z dnia 25 czerwca 2013 r. za usługi telekomunikacyjne oraz Internet na łączną kwotę 410,26 zł; - zawiadomienie z dnia 21 czerwca 2013 r. o niedopłacie należnych zobowiązań z tytułu udzielonego kredytu, ogółem do zapłaty 657,53 zł; - zawiadomienie z dnia 17 czerwca 2013 r. o niedopłacie należnych zobowiązań z tytułu udzielonego kredytu, ogółem do zapłaty 808,33 zł; - przelew z dnia 24 kwietnia 2013 r. w kwocie 1.300 zł za "zieloną szkołę" syna; - przelew z dnia 26 maja 2013 r. w kwocie 150 zł na konto PKO Stabilnego Wzrostu; - przelew z dnia 26 maja 2013 r. w kwocie 1.222,00 zł tytułem wpłata kapitału; - przelew z dnia 25 czerwca 2013 r. w kwocie 210 zł tytułem opłaty za Canal+Cyfrowy; - przelew z dnia 25 czerwca 2013 r. w kwocie 200 zł tytułem opłaty za gaz; - przelew z dnia 25 czerwca 2013 r. w kwocie 210 zł na konto Sigma Banque SA; - przelew z dnia 25 czerwca 2013 r. w kwocie 55 zł na konto PZU tytułem: płatność polisy; - przelew z dnia 25 czerwca 2013 r. w kwocie 195 zł tytułem: abonament usługa informatyczna; - przelew z dnia 25 czerwca 2013 r. w kwocie 1.410 zł na konto Prywatnej Szkoły Podstawowej Jak Dom tytułem: czesne za lipiec, sierpień 2013 r.; - informacja z dnia 26 lipca 2013 r. o upływie terminu płatności kwoty 207,04 zł na konto nc+ nowa definicja rozrywk.; Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wnioskodawcy w niniejszej sprawie było uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy strona wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W istocie instytucja ta stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na trudną sytuację finansową nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny (żywność, lekarstwa, opłaty za utrzymanie domu). Ubiegający się o taką pomoc winien, więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Analiza złożonego przez skarżącą wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, akt administracyjnych oraz przedłożonych dokumentów wykazała, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca bez wątpienia jest w stanie zdobyć środki finansowe na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne, czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, a jej sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze należy wziąć pod uwagę, że skarżąca uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 8.000zł miesięcznie oraz alimenty na syna w wysokości 600 zł miesięcznie. Miesięczne koszty utrzymania skarżąca szacuje na kwotę 3.350 zł (bieżące utrzymanie, utrzymanie mieszkania oraz opłata za szkołę syna). Ponadto pomimo wskazywanych problemów finansowych skarżąca, jak to wynika z przedłożonych dokumentów, była w stanie wygospodarować w dniu 24 kwietnia 2013 r. kwotę 1.300,00 zł na opłacenie "zielonej szkoły" syna, w dniu 25 czerwca 2013 r. kwotę 815,26 zł na opłacenie Internetu, telefonu, telewizji cyfrowej i usług informatycznych oraz kwotę 1.410,00 zł na opłatę czesnego za lipiec i sierpień 2013 r. w Prywatnej Szkole Podstawowej, zaś w dniu 5 lipca 2013 r. wygospodarowała kwotę 2.000 zł oraz w dniu 6 lipca 2013 r. kwotę 1.845,96 zł na spłatę pożyczki pieniężnej. Zdaniem orzekającego, miesięczny dochód jaki skarżąca uzyskuje oraz kwoty jakie wydatkuje na cele bez wątpienia nie należące do koniecznych kosztów utrzymania nie pozwalają dać wiary, że skarżąca nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Biorąc pod uwagę wysokość wskazanych przez skarżącą wydatków nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych wpłynie na jej kondycję finansową. Tym bardziej, że na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego koszty sądowe stanowi wpis od skargi, który stosownie do § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.) winien wynieść 100 zł. Kwota ta stanowi zaledwie niewielką część wydatków skarżącej i w ocenie orzekającego jest to kwota możliwa do poniesienia przez skarżącą. W ocenie orzekającego za zasadnością wniosku nie przemawia powoływanie się przez stronę na spłatę kredytów. W tym miejscu podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytów nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Podkreślić należy, że skarżący nie wskazuje, aby miał jakiekolwiek problemy ze spłata powyższego kredytu, bądź posiadała z tego tytułu zaległości. Wymaga podkreślenia, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.