I SA/Ke 509/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.-B. B. Sp.j. w J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.-B. B. Sp.j. w J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za październik 2009 r. postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. B.-B. B. Sp.j. w J. ("Spółka") w związku z wezwaniem jej do wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K z dnia [...] r. w przedmiocie podatku akcyzowego złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazała, że przedmiotem jej działalności jest sprzedaż materiałów budowlanych, paliw oraz świadczenie usług transportowych krajowych. Dodała, że utraciła płynność finansową, czego głównym powodem jest kryzys w branży budowlanej oraz duża konkurencja. Spółka zaciągnęła kredyty, które musi spłacać w ratach miesięcznych po 16 500 zł. Ponadto w tym roku dokonała modernizacji stacji paliw według obowiązujących przepisów oraz autocysterny na przewóz paliw ciekłych. Spółka podkreśliła przy tym, że organ dokonał zabezpieczeń majątkowych na jej majątku (zajęcie środków finansowych, zbiorników i środków transportowych, a także ustanowienie hipotek przymusowych na nieruchomości). Działania te praktycznie sparaliżowały funkcjonowanie Spółki, a w konsekwencji spowodowały brak fizycznych możliwości dokonania wpisu sądowego. W rubryce wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Spółka wpisała wartość 15.253,19 zł. Wartość własnych środków trwałych wg bilansu za 2013 r. określiła na 307.485,97 zł. Ponadto wskazała, że za 2013 r. osiągnęła zysk w wysokości 92 168,45 zł. Spółka posiada dwa rachunki bankowe w PEKAO SA w J. i w Banku Spółdzielczym w J.. Stan pierwszego z kont to -420 000 zł, a drugiego 20,62 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z 9 października 2014 r. oddalił wniosek Spółki. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zarzuciła poczynienie błędnych ustaleń w zakresie możliwości uiszczenia przez Spółkę wpisu sadowego od skargi. Nie zgodziła się zwłaszcza z argumentem, że każdy wszczynający postępowanie sadowe powinien liczyć się z koniecznością opłacania kosztów. To przecież organa celne wszczęły postępowanie w sprawie, a Spółka jedynie zaskarżyła ich decyzje. Spółka podkreśliła przy tym, że nie była w stanie przewidzieć, że jednego dnia otrzyma sześć decyzji dotyczących 2009 r., dodatkowo na których wydanie organy celne czekały przez blisko 5 lat. W ocenie Spółki – w sytuacji gdy WSA zawiesza postępowania w podobnych sprawach – małym pocieszeniem jest fakt, że w przypadku uwzględnienia skargi koszty zostaną zasądzone. Potwierdzeniem dobrej sytuacji finansowej Spółki nie może być zaś modernizacja stacji paliw. Została ona bowiem wymuszona dostosowaniem stacji do wymogów technicznych, a jej koszty zostały pokryte z kredytu. Zdaniem Spółki, nie bez znaczenia jest również sygnalizowane w oświadczeniu majątkowym postępowanie organów celnych, które wszczęły postępowanie egzekucyjne, co uniemożliwia – wobec zajęć środków finansowych – uiszczenie wpisu sądowego. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "ustawa p.p.s.a."), Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie zestawienia obrotów i sald Spółki (za okres od początku roku do końca października 2014 r.), rachunku zysków i strat Spółki (za okres od początku roku do końca października 2014 r.), bilansu Spółki na dzień 31 grudnia 2013 r., wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych (obejmującego operacje za okres ostatnich 3 miesięcy) oraz dokumentów potwierdzających zabezpieczenie zobowiązań Spółki na jej majątku. W odpowiedzi na ww. wezwanie, skarżąca przedłożyła zawiadomienie z dnia 17 stycznia 2014 r. Sądu Rejonowego w Jędrzejowie V Wydziału Ksiąg Wieczystych o dokonaniu wpisu w księdze wieczystej nr KIJ/000052282/4, zawiadomienie z 21 października 2014 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. o wpisie zastawów skarbowych (ustanowionych na czterech pojazdach Spółki) do Rejestru Zastawów Skarbowych, wyciągi od nr 15 do nr 25 z rachunku bankowego Spółki w Banku Spółdzielczym w J. za okres od 5 sierpnia 2014 r. do 21 października 2014 r., historię operacji na rachunku bankowym w PEKAO SA w J. za okres od 1 sierpnia 2014 r. do 29 października 2014 r., rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. i za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 października 2014 r., bilans na dzień 31 grudnia 2013 r. oraz zestawienie obrotów i sald za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 – FZ 377/04). Wniesienie w niniejszej sprawie sprzeciwu spowodowało zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 października 2014 r. utraciło moc. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jako odstępstwo od tej zasady ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 ustawy p.p.s.a., może ona polegać na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz ustanowieniu adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (tzw. prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko na ustanowieniu adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (tzw. prawo pomocy w zakresie częściowym. Przyznanie prawa pomocy może nastąpić jedynie w przypadkach wyjątkowych, a mianowicie kiedy podmiot ubiegający się o to prawo wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu, prawo pomocy przysługuje m.in. jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej (a zatem także spółce jawnej), gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. Oceniając jednakże argumenty Spółki wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy i podane przez nią dane na temat jej stanu majątkowego, Sąd doszedł do przekonania, że Spółka nie wykazała istotnej z punktu widzenia możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym okoliczności nieposiadania dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W świetle m.in. uzyskiwanych przez skarżącą przychodów netto ze sprzedaży (w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 października 2014 r. wyniosły one 4 481 290,38 zł), wartości jej środków trwałych (307 485,97 zł) czy aktualnej wartości aktywów obrotowych w postaci towarów (2 888 071,92 zł) niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że Spółka spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy, choćby nawet w zakresie częściowym. Wskazane wielkości przekraczają bowiem wielokrotnie nie tylko kwotę wpisu należną w niniejszej sprawie (1500 zł), ale także łączną kwotę wpisów od wszystkich obecnie jeszcze nieopłaconych skarg Spółki wniesionych przez nią do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach (8759 zł). Sygnalizowane przez skarżącą problemy finansowe nie są zaś tego rodzaju, że uniemożliwiają Spółce poniesienie wskazanych wyżej wpisów. Spółka, mimo że podnosi, iż utraciła płynność finansową, nadal wykazuje wysokie obroty na koncie "kasa" (strona debetowa 8 381 795,36 zł, strona kredytowa 8 394 001,39 zł) i wciąż na bieżąco reguluje swoje zobowiązania, co wynika z przedstawionej przez nią historii operacji na rachunkach bankowych. Podobnie jest w przypadku zobowiązań kredytowych Spółki, które – jak sama oświadczyła – zostały zaciągnięte w związku z modernizacją stacji. Już we wniosku Spółka wskazała, że miesięcznie reguluje kwotę rat kredytowych w wysokości 16 500 zł, a zatem kwotę przewyższającą wskazaną wyżej wysokość wpisów. Spółka nie wykazała ponadto, by miała zaległości lub trudności w spłacaniu tych rat, co potwierdza także załączona przez nią dokumentacja. W sierpniu 2014 r. na rachunku bankowym Spółki widniał kredyt w wysokości 423 155 zł, podczas gdy już na koniec października 2014 r. wyniósł on 401 864,30 zł (spłata w przeciągu trzech miesięcy: 21 290,70 zł). Bilans wskazuje zaś, że na początku 2013 r. Spółka miała kredyty i pożyczki o łącznej wartości 730 843,88 zł, podczas gdy już na koniec 2013 r. wartość ta zmniejszyła się do 578 509,11 zł. Dodać przy tym należy, że zaciągnięcie kredytu przez przedsiębiorstwo nie musi oznaczać jego złej sytuacji finansowej, lecz może wskazywać na jego rozwój i przeprowadzanie służących osiąganiu przychodów inwestycji. Również strata wykazana za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 października 2014 r. w rachunku zysków i strat nie oznacza braku środków finansowych. Jest ona jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami. Istotne jest zatem osiąganie przez skarżącą przychodów, które - jak już wskazano wyżej - skarżąca osiąga w znacznej wysokości, wielokrotnie przewyższającej wysokość wpisów sądowych. Należy przy tym zauważyć, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z 18 października 2013 r. sygn. akt II FZ 878/13; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). O posiadaniu środków finansowych przez Spółkę świadczy także ponoszenie przez nią kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Z rachunku zysków i strat Spółki za okres od początku roku do końca października 2014 r. wynika, że w tym okresie koszty te wyniosły 4 531 226,13 zł, a zatem wielokrotnie przewyższyły wysokość kosztów sądowych we wskazanych wyżej sprawach sądowoadministracyjnych. Tymczasem koszty wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. Te ostatnie są bowiem – jak już wspomniano wyżej – zwykłymi kosztami związanymi z prowadzeniem działalności gospodarczej. Skoro zaś Spółka posiada środki na ponoszenie innych kosztów o znacznej wysokości, to trudno uznać, że nie może uiścić kosztów sądowych, które swą wysokością nie przekraczają innych wydatków firmy. Należy zwrócić również uwagę na fakt, że w formularzu PPPr Spółka wskazała, iż organy celne dokonały zabezpieczenia zobowiązań podatkowych m.in. poprzez zajęcie jej środków finansowych. Jednakże mimo wezwania przez Sąd, nie przedstawiła dokumentu, który potwierdzałby ww. fakt. Powoływanie się więc przez Spółkę na zajęcie przez organ jej środków finansowych, które uniemożliwia uiszczenie wpisu – nie mogło zostać przez Sąd uwzględnione. O niezasadności ww. argumentu skarżącej świadczy także i to, że Spółka nadal – jak wynika z nadesłanej przez nią dokumentacji – bez przeszkód dokonuje innych wydatków. O możliwościach płatniczych spółki świadczy również fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą, a przedłożone dokumenty dowodzą, że jest to działalność prowadzona na dużą skalę. Spółka jest obecna w obrocie gospodarczym, jest więc gotowa nadal ponosić ryzyko gospodarcze, z którym związana jest konieczność prowadzenia ewentualnych sporów prawnych. Przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, lex nr 477191). Wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. W przeciwnym wypadku mogłoby bowiem dojść do zachwiania konkurencyjności i równości między pomiotami gospodarczymi. Dodać przy tym należy, że zwolnienie z kosztów sądowych odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. W niniejszej zaś sprawie taka szczególna sytuacja nie wystąpiła. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził że nieuzasadnione jest twierdzenie o nieposiadaniu przez Spółkę dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.