I SA/Ke 512/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 28 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca A. K. na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach w dniu 24 października 2013 r. złożyła sporządzony na urzędowy formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że jest matką samotnie wychowującą troje dzieci, a jej dochody nie pozwalają na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku finansowego mającego wpływ na koszty konieczne utrzymania rodziny. Wskazała również, że jej znajomość prawa podatkowego jest ograniczona i nie jest w stanie sama reprezentować swoich interesów w sprawie związanej z podatkami, natomiast ze względu na sytuację finansowa nie stać jej na poniesienie kosztów związanych z opłaceniem usług doradcy podatkowego. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje w gospodarstwie domowym z trojgiem dzieci M. K. w wieku 11 lat, P. K. w wieku 8 lat i N. M. w wieku 4 lat. Od dnia 23 sierpnia 2013 r. skarżąca jest właścicielką mieszkania wielkości 59,30 m², jednak zgodnie z wyrokiem Sądu zobowiązana jest spłacić byłego męża w kwocie 120.650 zł do dnia 31 sierpnia 2015 r. Skarżąca oświadczyła, że jej rodzina utrzymuje się z uzyskiwanego przez nią dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 4.000 zł brutto miesięcznie. Skarżąca nie wykazała innych dochodów ani oszczędności i przedmiotów wartościowych. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W istocie instytucja ta stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na trudną sytuację finansową nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny (żywność, lekarstwa, opłaty za utrzymanie domu). Ubiegający się o taką pomoc winien, więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Analiza złożonego przez skarżącą wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika oraz akt administracyjnych wykazała, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca jest w stanie zdobyć środki finansowe na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy w zakresie, w jakim domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku, czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - bezspornie do wyżej wskazanych grup społecznych skarżąca nie należy. Skarżąca wykazała bowiem, że uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 4.000,00 zł brutto, przy czym z akt administracyjnych wynika, że skarżąca otrzymuje alimenty na syna M. K. w wysokości 650 zł miesięcznie oraz na córkę P. K.również w wysokości 650 zł miesięcznie W ocenie orzekającego za zasadnością wniosku nie przemawia powoływanie się przez stronę na konieczność spłaty byłego męża w kwocie 120. 650 zł w terminie do dnia 31 sierpnia 2015 r. W tym miejscu podkreślić należy, że zobowiązania cywilnoprawne nie są argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Zobowiązanie cywilnoprawne nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że takie zobowiązania finansowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Ponadto w odniesieniu do wniosku o ustanowienie doradcy podatkowego zauważyć należy, że o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 6 p.p.s.a, Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134. § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów. Mając zatem na uwadze powołane wyżej okoliczności, negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia przez stronę na Skarb Państwa kosztów sądowych oraz kosztów opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. Tym bardziej, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Końcowo wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie ma kosztów, które blokowałyby skarżącej dostęp do Sądu, bowiem konieczne koszty sądowe stanowił wpis od skargi w kwocie 100 zł, który skarżąca uiściła w dniu 23 września 2013 r. Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.