I SA/Ke 517/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Kuchta po rozpoznaniu w dniu 7 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku "B." J. M. S. Sp.j. z siedzibą w O. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "B." J. M.S. Sp.j. z siedzibą w O. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od czerwca 2008 r. do grudnia 2008 r. postanawia: 1. zwolnić "B." J. M. S. Sp.j. z siedzibą w O. Ś. od wpisu od skargi kasacyjnej w połowie; 2. oddalić wniosek w pozostałej części. Uzasadnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z dnia 30 lipca 2013 r., oddalił wniosek "B." J. M. S. Sp.j. z siedzibą w O. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej). Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 245, art. 246 § 2 pkt 2, art. 260 ustawy p.p.s.a. oraz mając na uwadze osiągane przez skarżącą przychody oraz sytuację majątkową wspólników stwierdził, że koszty sądowe w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej stanowią kwotę możliwą do poniesienia. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 20 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "B." J. M. S. Sp.j. uchylił postanowienie z dnia 30 lipca 2013 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się z sądem pierwszej instancji, że skarżąca nie posiada dostatecznych środków, które mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Spółka przesłała do sądu liczne dokumenty, na które składają się m.in.: zawiadomienia o zajęciach komorniczych rachunków bankowych, protokoły zajęcia i odbioru ruchomości, tytuły wykonawcze, pisma Prokuratury Okręgowej w K.. Dokumenty te potwierdzają, że spółka nie posiada środków finansowych. Zatem podniesione przez skarżącą fakty, związane z brakiem majątku, który nie zostałby zajęty w toku postępowań egzekucyjnych, faktycznie rzutują na sytuację majątkową spółki. Nie można więc stwierdzić, że posiada ona majątek, dzięki któremu mogłaby pokryć koszty sądowe, gdyż składniki tego majątku są zajęte, a co za tym idzie nie są w dyspozycji skarżącej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, spółka wykazała, że na tę chwilę nie jest w stanie ponieść ciężaru zapłaty kosztów sądowych w sprawach o sygn. akt I FZ 372/13 oraz I FZ 373/13, w których wpisy wynoszą łącznie 31.820 zł. Słusznie też sąd pierwszej instancji przyjął, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej − należy ocenić sytuację majątkową wspólników. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że wspólnicy ponieśli już wysokie koszty wpisu od skarg w łącznej kwocie 63.639 zł, sąd powinien rozważyć, czy ponoszenie dalszych kosztów postępowania nie przekracza ich możliwości płatniczych, czego sąd pierwszej instancji nie zrobił w wystarczającym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien przeanalizować przede wszystkim to, czy odmowa uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozbawi skarżącej konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, i możliwości weryfikacji niekorzystnych dla niej decyzji podatkowych. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, szukając prawidłowej równowagi pomiędzy interesem Państwa w pobieraniu opłat z tytułu rozpoznawania spraw, a interesem skarżącej w dochodzeniu swych roszczeń, stwierdził, że sprawę należy przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 j.t.), dalej jako ,,p.p.s.a.": osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny, w przedmiotowej sprawie zgodził się z sądem pierwszej instancji, że skarżąca nie posiada dostatecznych środków, które mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Słusznie też sąd pierwszej instancji przyjął, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej − należy ocenić sytuację majątkową wspólników. Wobec powyższego ponownie rozpoznając wniosek skarżącej o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej Sąd rozważy, czy ponoszenie dalszych kosztów postępowania nie przekracza możliwości płatniczych jej wspólników. Zgodnie z wytycznymi zawartymi w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2013 r. przeanalizuje przede wszystkim to, czy odmowa uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozbawi skarżącej konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, i możliwości weryfikacji niekorzystnych dla niej decyzji podatkowych. Oceniając sytuację materialną strony, w tym przypadku wspólników spółki jawnej należy brać pod uwagę nie tylko ich dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Przy czym Naczelny Sąd Administracyjny nie podważył ustaleń sądu pierwszej instancji, że wspólnicy spółki pozostają sami w odrębnych gospodarstwach domowych, nie mają nikogo na utrzymaniu, nie wykazują zadłużeń kredytowych, czy problemów w regulowaniu bieżących zobowiązań, natomiast miesięczne koszty utrzymania J. M. S. szacuje na kwotę ok. 1300 zł, a D. S.-Z. na kwotę ok. 1400 zł. Z przedłożonego zeznania podatkowego za 2012 r. J. M. S. wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął on dochód w kwocie 119.709,06 zł, przychód w kwocie 16.792.183,30 zł, przy kosztach uzyskania przychodów 16.672.474,24 zł. Z przedłożonego zaś zeznania podatkowego za 2012 r. D. S.-Z. wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła dochód w kwocie 115.014,59 zł, przychód w kwocie16.133.666,31 zł, przy kosztach uzyskania przychodów w kwocie 16.018.651,71 zł oraz z tytułu emerytury − renty dochód w kwocie 20.592,08 zł. Podkreślić należy, że z samego faktu prowadzenia działalności gospodarczej nie można jeszcze wywieść obowiązku oszczędzania na wypadek sporów prawnych. Nie wynika on również z żadnego przepisu prawa, w tym art. 246 § 2 p.p.s.a. Konsekwentne jego stosowanie, jak słusznie wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28.10.2005 r., sygn. akt I FZ 452/05 (niepubl.), doprowadziłoby do wniosku, że: "każde większe przedsiębiorstwo w Polsce będzie prowadzić postępowanie sądowe na skutek wdania się w spór z organami podatkowymi". Zatem nie można uznać praktykę bezrefleksyjnego powielania argumentu o konieczności gromadzenia środków finansowych na poczet potencjalnych przyszłych sporów sądowych. Jednakże w niniejszej sprawie postępowanie podatkowego z udziałem skarżącej toczy się od 2010 r., a decyzja pierwszej instancji, niekorzystna dla podatników została wydana w 2011 r. Wspólnicy skarżącej spółki mieli więc świadomość ewentualnych przyszłych sporów sądowych i związanych z nimi kosztów postępowania. Przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna jednakże zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz aktualnej kondycji finansowej strony. Należy przy tym zauważyć, że ocena ta powinna opierać się wyłącznie na podstawie zebranego w toku postępowania materiału dowodowego. Ocena sądu w tym zakresie, jest co prawda swobodna, jednak nie może być ona dowolna. Sąd powinien się kierować przede wszystkim celem instytucji, jaką jest prawo pomocy, mając jednocześnie na uwadze wypływającą z Konstytucji zasadę prawa do sądu. Analizując sytuację majątkową skarżącej, w tym przypadku jej wspólników Sąd zobowiązany był zbadać ich stan majątkowy z chwili złożenia wniosku oraz ocenić go w oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Wobec powyższego rozpoznając ponownie wniosek, Sąd musi mieć na uwadze sygnalizowane w piśmie procesowym z dnia 18 czerwca 2013 r. przez wspólników skarżącej pogorszenie ich sytuacji materialnej pozostającej w ścisłym związku z trudną sytuacją ekonomiczną spółki oraz udokumentowane ich problemy zdrowotne. Uwzględni ponadto, że dochody wspólników za 2012 r. zostały uszczuplone wskutek poniesienia 29 listopada 2012 r., a więc w niezbyt odległym czasie od ocenianego okresu, wysokich kosztów sądowych: wpisu od skarg w łącznej kwocie 63.639 zł. (w n/sprawie – 21 278 zł, w sprawie I SA/Ke 518/12 – 42 361 zł). Dla oceny sytuacji materialnej wspólników skarżącej i ich możliwości płatniczej istotne znaczenie ma także fakt, że wpisy od skarg kasacyjnych wyniosą odpowiednio: w n/sprawie kwotę 10 639 zł, w sprawie sygn. akt I SA/Ke 518/12 kwotę 21 190 zł, łącznie 31 820 zł. Stanowić zatem będą znaczne obciążanie finansowe wspólników spółki, a przez to dalsze uszczuplenie ich dochodów o kwotę 31 820 zł. Podsumowując: stwierdzić należy, że przedstawione wyżej okoliczności - takie jak wysokość udokumentowanych przychodów osiąganych w 2012 r. przez J. M. S. oraz D. S. – Z., znaczne ich uszczuplenie wskutek uiszczenia 29 listopada 2012 r. wysokich kosztów postępowania w zakresie wpisów od skarg - mogą obiektywnie stanowić przeszkodę w poniesieniu przez nich pełnego wpisu od skargi kasacyjnej. Poniesienie dalszych kosztów postępowania w pełnej wysokości (łącznie 31 820 zł.) przekracza ich możliwości płatnicze. Została zatem spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie w pełnej wysokości tych kosztów postępowania. Dlatego Sąd przychyla się do żądania strony, uwzględniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie skarżącej z połowy wpisu od skargi kasacyjnej. Uznając tym samym w oparciu o przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że J. M. S. oraz D. S. - Z. jako wspólnicy skarżącej nie mają możliwości poniesienia dalszych kosztów postępowania w wysokości pełnego wpisu od skargi kasacyjnej. Podejmując takie rozstrzygnięcie, Sąd jednocześnie zagwarantuje skarżącej realizację zasady prawa do sądu i możliwości weryfikacji niekorzystnych dla niej decyzji podatkowych w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.