I SA/Ke 558/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu 1 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. O. od postanowienia referendarza sądowego z 30 grudnia 2015 r. zwalniającego skarżącego od wpisu od skargi w kwocie powyżej 1.000 zł i oddalającego wniosek w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi P. O. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zwolnić skarżącego od wpisu od skargi z dnia 2 września 2015 r. w kwocie powyżej 500 zł. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie 2.000 zł od skargi na decyzję Dyrektora Ś. .Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich, P. O. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku podał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz córką w wieku 1,5 roku. Jako posiadany majątek wskazał dom o wielkości 110 m² o wartości 150.000 zł oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,5 ha o wartości ok. 10.000 zł, niewykorzystywaną do celów rolniczych. Źródłem utrzymania jest dochód uzyskiwany przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 2.000 zł netto miesięcznie oraz dochód uzyskiwany przez żonę skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.200 zł netto miesięcznie. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał kwotę 700 zł za energię elektryczną oraz gaz. Podniósł, że przeszedł operację ortopedyczną i aktualnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. Referendarz sądowy postanowieniem z 30 grudnia 2015 r. zwolnił skarżącego od wpisu od skargi w kwocie powyżej 1.000 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Wyjaśnił, że wniosek zasługuje na częściowe uwzględnienie, ponieważ skarżący jest w stanie uiścić część wpisu od skargi. Rodzina skarżącego ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, ponadto skarżący i jego małżonka uzyskują stałe miesięczne dochody, posiadają nieruchomość rolną. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł, że w chwili obecnej przebywa na zwolnieniu lekarskim, co powoduje, że dochód jest niższy niż podany w postanowieniu referendarza. Poza zadeklarowanymi we wniosku wydatkami skarżący ponosi również koszty zakupu obuwia, odzieży, środków higienicznych i żywności. Podniósł, że nie ma możliwości poczynienia oszczędności przy uzyskiwanych dochodach i ponoszonych wydatkach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, prawidłowo referendarz sądowy uznał, że sytuacja finansowa P. O. nie wskazuje na to, by nie był on w stanie ponieść części kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący uzyskuje stały dochód: przed operacją z działalności gospodarczej, a aktualnie – z zasiłku chorobowego. Zdaniem Sądu, strona, która posiada stały miesięczny dochód, powinna partycypować w kosztach postępowania przed sądem administracyjnym (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2005 r., FZ 711/04, z 21 grudnia 2007 r. I OZ 970/07; treść tych wyroków dostępna jest na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, taki dochód uzyskuje również małżonka skarżącego, w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Należy przypomnieć, że z art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) wynika prawny obowiązek udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny. Z uzyskiwanego dochodu skarżący, jak wskazał, opłaca koszty utrzymania mieszkania i rodziny, ale należy zauważyć, że takie koszty co do zasady ponosi każda rodzina. Posiada majątek w postaci domu i nieruchomości gruntowej. Te okoliczności nie pozwalały uwzględnić wniosku skarżącego w całości. Sąd uznał jednak za słuszne zmienić postanowienie referendarza sądowego i zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w kwocie powyżej 500 zł. Sąd uwzględnił przy tym podane w sprzeciwie okoliczności związane z obniżeniem dochodów rodziny poprzez pobieranie przez skarżącego zasiłku chorobowego i konieczność ponoszenia kosztów rehabilitacji. Przesądziły one jednak tylko o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych, ponieważ biorąc pod uwagę całokształt sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, nie można uznać go za osobę, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznana na wniosek osób bardzo ubogich, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Natomiast wnioskodawcę, którego wszelkie potrzeby są zaspokojone, nie sposób uznać za osobę na tyle ubogą, że konieczne jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W ocenie Sądu, sytuacja materialna skarżącego pozwala na uiszczanie kwoty 500 zł przy każdorazowej opłacie sądowej przekraczającej tę kwotę. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.