I SA/Ke 626/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Ke 626/12 w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] 2012 r. znak: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 2006 r. postanawia oddalić wniosek. A. L. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym wniosku wskazała, że w związku z kontrolą UKS jej mężowi został naliczony za rok 2006 i 2007 podatek dochodowy w kwocie ponad 5 mln złotych, a z zajęcia wynika, że z odsetkami i kosztami egzekucji kwota ta przekracza 9 mln złotych. Kwota podatku w całości dotyczy dochodów z działalności męża, z którą skarżąca nie miała nic wspólnego, a podatek dla skarżącej został wymierzony, bowiem mąż skorzystał z możliwości rozliczenia dochodów wraz z żoną. Skarżąca w roku 2006 i 2007 nie osiągnęła dochodów i złożyła korektę zeznań podatkowych, które nie zostały uwzględnione. Skarżąca oświadcza, że z wezwań Sądu wynika, że w terminie 7 dni ma wpłacić tytułem wpisów łącznie kwotę 57 tys. Skarżąca oświadcza, że nie ma takiej kwoty ani nie ma skąd pożyczyć. Jedyny majątek jaki posiada – mieszkanie wielkości 139,80m², w którym mieszka z mężem zostało zajęte na poczet zaległości męża. Skarżąca wskazuje, że nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada oszczędności, jest na utrzymaniu męża, który ponosi wszystkie koszty utrzymania i wyżywienia. Skarżąca wykazuje, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem i córką w wieku 16 lat. Skarżąca nie wykazuje, aby osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym osiągały dochód, posiadały majątek czy oszczędności. Ponieważ dane zawarte w złożonym wniosku okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącej wnioskodawczyni została wezwana do uzupełnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w następującym zakresie: - przedłożenie wyciągu lub wykazu z aktualnie posiadanych przez skarżącą oraz jej męża rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; - przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych w roku 2011 i 2012 przez skarżącą oraz jej męża rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy przez ich zamknięciem lub zlikwidowaniem; - określenie i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania poniesionych w roku 2012 np. czynsz, energia, media, telefon; - przedłożenie oświadczenia, jaką kwotę miesięcznie przeznacza rodzina skarżącej na wydatki związane z życiem codziennym np. produkty żywnościowe, inne podstawowe środki niezbędne do życia, leki. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła oświadczenie, że nie posiada i nie posiadała w roku ubiegłym żadnych rachunków, kont, lokat bankowych ani dewizowych. Skarżąca przedłożyła "raport z obrotów na koncie" z dnia 19 grudnia 2012 r. z zablokowanego przez urząd skarbowy rachunku męża, z którego wynika saldo początkowe z dnia 29 września 2012 r. w kwocie 2.225,05zł oraz saldo końcowe w kwocie 2.225,09zł. Ponadto skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie podać dokładnych kosztów utrzymania ani wydatków na życie, gdyż w całości pokrywa je mąż, z którym obecnie skarżąca ma bardzo utrudniony kontakt, jednocześnie skarżąca wskazała, że koszty utrzymania i wydatki nie przekraczają kwoty 1.000-2.000zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Ke 626/12 referendarz sądowy oddalił wniosek A. L. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu niniejszego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że skarżąca nie uwiarygodniła w sposób wystarczający zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. W ograniczonym zakresie wykonała skierowane do niej wezwanie, w którym zostały wskazane konkretne dokumenty mogące stanowić dowód realizacji przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Referendarz sądowy wskazał, że nie można uznać, aby skarżąca udokumentowała, czy uprawdopodobniła w sposób wyczerpujący i jednoznaczny sytuację majątkową rodziny. Od orzeczenia referendarza sądowego skarżąca wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. W złożonym sprzeciwie podniosła, że za nieuzasadnioną uważa odmowę zwolnienia podyktowaną nieprzedstawieniem sądowi danych, które nie są w jej posiadaniu. Danymi tymi zawiaduje mąż, z którym nie sposób się porozumieć od czasu gdy naliczono mu kilkanaście milionów podatku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: ustawa p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przedmiotowej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. Informacje wskazane we wniosku z dnia 5 grudnia 2013 r., oświadczeniu z dnia 21 grudnia 2012 r. oraz sprzeciwie z dnia 21 stycznia 2013 r. prowadzą do konkluzji, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Sąd zwraca uwagę, że instytucja prawa pomocy jest procesową gwarancją mającą umożliwić realizację wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu. Jednakże pomoc ze strony państwa udzielana jest na określonych w ustawie procesowej warunkach. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej jest, między innymi, wykazanie przez wnioskodawcę okoliczności określonych art. 246 § 1 p.p.s.a. "Wykazać", w rozumieniu powołanego przepisu, oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 513/12, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. To na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. To strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób rzetelny i przekonywujący, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza bowiem konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej w zakresie prawa do zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. (por. postanowienie NSA z dnia 3.01.2013, sygn. I OZ 951/12). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Dlatego pismem z dnia 12 grudnia 2012 r. zwrócono się do strony o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Konieczne jest również wskazanie, że dopiero wówczas Sąd ma możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu jedynie umożliwienie Sądowi obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać Sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania ze zwolnienia od kosztów sądowych i przekładając je na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że złożone przez skarżącą oświadczenia w toku postępowania o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych zarówno w formularzu wniosków PPF jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwania nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca wskazała, że jej trzyosobowa rodzina na koszty utrzymania oraz wydatki na życie przeznacza kwotę ok. 1.000-2.000 zł miesięcznie. Koszty te w całości pokrywa mąż skarżącej. Jednocześnie skarżąca nie wskazała żadnego dochodu jej rodziny. Jako posiadany majątek wykazała mieszkanie wielkości 139,80m² stanowiące jej własność. Skarżąca wskazała, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, lokat ani kont. W załączeniu przedłożyła jedynie raport z obrotów na koncie męża, przy czym została wzywana do przedłożenia wyciągów lub wykazów bankowych obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy. Przesłany raport w żaden sposób nie obrazuje historii wskazanego konta bankowego w okresie ostatnich trzech miesięcy. Skarżąca oświadczyła, że wskazany rachunek bankowy jest zablokowany przez urząd skarbowy, przy czym nie wskazała daty jego zablokowania. Ponadto skarżąca wezwaniem Sądu zobowiązana została do przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych w roku 2011 i 2012 rachunków bankowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy przed ich zamknięciem lub zablokowaniem. Skarżąca wezwania Sądu w tym zakresie nie wykonała. W ocenie Sądu, aby dokonać kompleksowego i rzetelnego rozpoznania wniosku A. L. nie można stracić z pola widzenia informacji, choć wybiórczych i niekompletnych zawartych w aktach spraw zawisłych w tut. Sądzie ze skarg męża skarżącej J. L.. Nie może nie dostrzec rozbieżności pomiędzy informacjami składanymi przez J. L., a informacjami składanymi przez A. L. dotyczącymi sytuacji majątkowej ich rodziny. I tak: skarżąca nie wykazuje żadnego majątku męża, natomiast, ze złożonych informacji do sprawy sygn. akt I SA/Ke 323/12 (kserokopia decyzji Naczelnika II Urzędu Skarbowego w K., kserokopia zaświadczenia Urzędu Miasta K. wydział Komunikacji i Działalności Gospodarczej) wynika, że mąż skarżącej jest właścicielem trzech samochodów osobowych - marki Kia Opirus rok prod. 2007, marki Infiniti FX 37 rok prod. 2009 oraz marki Peugeot 407 Coupe Sport Automat 2. Odnośnie posiadanych nieruchomości skarżąca utrzymuje, że jedynym majątkiem nieruchomym jej rodziny jest mieszkanie wielkości 139,80m² będące jej własnością, przy czym z dokumentów złożonych przez męża skarżącej wynika, że mieszkanie to jak również drugie mieszkanie w K. stanowi wspólność małżeńską A. i J. L.. Do wniesionych spraw m.in. sprawy o sygn. akt I SA/Ke 323/12 J. L. dołączył kserokopię zeznania podatkowego PIT-36 za 2011 r., w którym wykazał przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, z praw autorskich oraz z innych źródeł w łącznej kwocie 3.082.842,72 zł, koszty uzyskania przychodów w łącznej kwocie 2.962.127,99 zł oraz dochód w łącznej kwocie 120.714,73 zł. W ocenie Sądu wskazane przez skarżącą selektywne i niepełne okoliczności nie pozwalają na stwierdzenie, że poniesienie kosztów sądowych jest dla skarżącej niemożliwe. Z powodu postawy skarżącej nie sposób stwierdzić jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa jej rodziny. Ponadto podkreślić należy, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu wskazać należy, że art. 246 § 1 p.p.s.a. przewiduje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Skarżący zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów na podstawie, których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 – 568). Składane przez skarżącą oświadczenia, wskazują, że nie ujawnia ona Sądowi całościowego obrazu sytuacji finansowej. Skarżąca pozbawiła w ten sposób Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej, a było to szczególnie istotne wobec faktu, że zadeklarowane przez skarżącą wydatki nie mają pokrycia w dochodach. Tym samym skarżąca nie wskazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. W odniesieniu do twierdzeń skarżącej, że nie przedstawiła Sądowi danych będących w posiadaniu męża, z którym nie może się porozumieć Sąd podkreśla, że obowiązkiem skarżącej jest przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej swojej oraz wszystkich osób prowadzących z nią gospodarstwo domowe. Ustawowym uprawnieniem Sądu jest domaganie się od wnioskodawcy przedstawienia dokładnych danych o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy i osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe. Oceny Sądu nie można także zmienić wskazaniem przez skarżącą wysokości wpisów w dwóch sprawach skarżącej. Nawet znaczna wysokość kosztów sądowych nie zwalnia strony skarżącej od wykazania w sposób nie budzący wątpliwości wysokości osiąganych dochodów i swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. A tego obowiązku skarżąca nie wykonała. Zdaniem Sądu racjonalna ocena wniosku, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, nie pozwala dać wiary oświadczeniom skarżącej o jej złej sytuacji finansowej. Także niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji uprawniona jest ocena, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2006 r., sygn. I OZ 1424/06, niepublikowane). Takie postępowanie wnioskodawcy pozbawia Sąd możliwości ewentualnego rozstrzygnięcia także w zakresie częściowego uwzględnienia wniosku. Nie posiadając wiarygodnych i pełnych danych, co do sytuacji finansowej skarżącej Sąd nie ma możliwości jej merytorycznej analizy, tym samym nie może dokonać oceny, czy, a jeśli tak to w jakim zakresie pomoc ta winna zostać skarżącej przyznana. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 244, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.