I SA/Ke 627/15

Dnia 18 listopada 2015 roku POSTANOWIENIE Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. T. o zwolnienie od kosztów sądowych, oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.T. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów leśnych postanawia: oddalić wniosek. W skardze na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia 14 sierpnia 2015 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów leśnych J.T. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Z oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną za złożenie fałszywego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z synem K.w wieku 56 lat oraz córką B.w wieku 60 lat. Aktualnie miesięczny dochód rodziny stanowi emerytura skarżącego w kwocie 2.419,23 zł netto, dopłata obszarowa w kwocie 1600,00 zł netto, renta inwalidzka córki B. w kwocie 675,13 zł netto oraz renta inwalidzka syna K. w kwocie 841,23 zł netto. Skarżący jako majątek posiadany przez niego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wykazał dom wielkości 100m² zbudowany w latach 1945-1947, mieszkanie spółdzielcze o pow. 58m² o wartości 100.000,00zł, nieruchomość rolną - grunty rolne wielkości 53,31 ha, o wartości rynkowej 600.000,00zł, grunty dzierżawione wielkości 8,39 ha od syna K., grunt rolny wielkości 4,57 ha wydzierżawiony przez córkę B. i syna K. bratu K., grunty orne o pow. 6,92 ha i las o pow. 1, 15 ha współwłasność w ½ części wraz z budynkiem mieszkalnym i gospodarczym wydzierżawione synowi K., budynki użytkuje brat S.. Jako oszczędności skarżący wykazał rachunek obrotowy gospodarstwa domowego kwocie 5.000 zł oraz rachunek obrotowy gospodarstwa rolnego w kwocie 5.000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że ma 87 lat, jest osoba niepełnosprawną w stopniu znacznym i przewlekle chorą, córka skarżącego jest osoba niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym, syn skarżącego został uznany za osobę długotrwale niezdolną do pracy. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne skarżący wskazał wyżywienie – 2000 zł, mieszkanie, energia, gaz, woda, remonty – 1000 zł, media, prasa, książka, czasopisma – 400 zł, środki czystości, higieny – 200 zł, lekarstwa i leczenie – 800 zł, rehabilitacja – 200 zł, przewozy własnym środkiem transportu, amortyzacja, paliwo naprawy – 1000 zł, wydatki okolicznościowe – 300 zł. W załączeniu kopie: decyzji Burmistrza O. z dnia 21 lipca 2015 r. w sprawie zmiany ustalenia podatku rolnego i leśnego za 2015 r., zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia 13 października 2015 r. o nieskorzystaniu przez rodzinę skarżącego z pomocy społecznej, decyzji Prezesa KRUS z dnia 20 marca 2015 r. o ustaleniu wysokości emerytury dla skarżącego, decyzji ZUS z dnia 2 marca 2015 r. o waloryzacji renty dla córki skarżącego B., decyzji ZUS z dnia 2 marca 2015 r. o waloryzacji emerytury skarżącego, wypisu orzeczenia lekarza rzeczoznawcy z dnia 17 stycznia 2002 r. o uznaniu syna skarżącego K. za osobę długotrwale niezdolną do pracy, orzeczenia o z dnia 11 września 2015 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności córki skarżącego B., orzeczenia z dnia 10 sierpnia 2015 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności skarżącego, karty informacyjnej leczenia szpitalnego skarżącego od 21 do 28 września 2015 r., zaświadczeń Burmistrza O. z 13 października 2015 r., że skarżący oraz jego córka B. i syn K. są posiadaczami gruntów i płatnikami podatków na terenie gminy O.. Zdaniem referendarza sądowego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: ustawa p.p.s.a.) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest on w stanie opłacić kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżący nie należy, a jego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Po pierwsze skarżący oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują stałe miesięczne dochody i pomimo problemów zdrowotnych nadal zajmują się gospodarstwem rolnym wielkości ponad 50 ha. Ponadto skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym są właścicielami nieruchomości znacznej wartości – grunty rolne, dom, mieszkanie spółdzielcze własnościowe. Skarżący nie wykazał, aby ponosił nadzwyczajne wydatki, posiadał jakiekolwiek zadłużenia, czy zobowiązania kredytowe, których nie jest w stanie spłacić. Powyższe świadczy o tym, że sytuacja materialna skarżącego jest stabilna i że posiada on dostateczne środki na zapewnienie sobie minimum egzystencji. Wskazać również należy, że zasadą jest, iż w przypadku dysponowania przez skarżącego oszczędnościami, brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami sądowymi do wysokości posiadanych oszczędności, które co do zasady winien ponieść skarżący inicjujący postępowanie sądowoadministracyjne. Z istoty prawa pomocy wynika bowiem możliwość skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy, dopiero gdy strona wykaże, że po uiszczeniu wszystkich koniecznych kosztów swojego utrzymania nie dysponuje już żadnymi wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Tymczasem w sprawie niniejszej skarżący wskazał, że dysponuje oszczędnościami w wysokości 10.000,00 zł (rachunek obrotowy gospodarstwa domowego kwocie 5.000 zł oraz rachunek obrotowy gospodarstwa rolnego w kwocie 5.000 zł), tj. w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość wpisu od skargi, który stosownie do § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.) winien wynieść 100 zł. Posiadanie oszczędności we wskazanej wysokości skutkuje brakiem podstaw do tego, aby stwierdzić, że strona nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, które uniemożliwiłyby poniesienie, kosztów sądowych w tej sprawie. Zatem w ocenie orzekającego skarżący jest w stanie uiścić koszty sądowe w rozpoznawanej sprawie. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika wskazać należy, że ustanowienie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Sąd bowiem obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 ustawy p.p.s.a.). Natomiast skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu, czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 ustawy p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcę zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Ponadto, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na wyżej opisane gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08). Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, przyjąć należy, że wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, z których może uzyskać środki na pokrycie kosztów niniejszego postępowania w całości. Tym bardziej, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych i winny być uiszczone zaraz po zaspokojeniu koniecznych kosztów utrzymania rodziny, a przed innymi wydatkami, których do niezbędnych nie można zaliczyć. Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.