I SA/Ke 65/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu 23 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 marca 2016 r. oddalającego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. W. i T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w łącznym zobowiązaniu pieniężnym postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zwolnić skarżącego M. W. od wpisu od skargi w kwocie powyżej 200 zł. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w łącznym zobowiązaniu pieniężnym, M. W. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, że wyłącznym źródłem utrzymania jest praca na gospodarstwie rolnym, w którym prowadzi hodowlę krów mlecznych. Uzyskuje również dochód z dopłat bezpośrednich. Wykonywana dotychczas praca spowodowała schorzenia wymagającego leczenia i ponoszenia z tego tytułu wydatków. W tej sytuacji skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku w zakresie swojego utrzymania. Grunty orne są słabej klasy, w przeliczeniu wynoszą 3,70 ha przeliczeniowego. Skarżący ponosi koszty zakupu środków chemicznych do oprysków, koszty koncentratów paszowych dla bydła, przeglądów technicznych pojazdów, ubezpieczenia pojazdów, zakupu oleju napędowego, podatku od gruntów rolnych i leśnych. Z produkcji mleka oraz dopłat bezpośrednich skarżący, jego małżonka i syn uzyskują łącznie 2.439 zł netto miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazał dom wielkości 160 m² o wartości 100.000 zł, gospodarstwo rolne wielkości 15,99 ha o wartości 159.900 zł, grunty rolne – 14,13 ha, grunty leśne – 1,86 ha, 5 budynków, 1 ciągnik, urządzenia do uprawy, 7 krów, 5 cieląt. Jako ponoszone miesięczne wydatki skarżący wskazał: kredyt – 110 zł, opał - 500 zł, energia elektryczna - 500 zł, woda – 20 zł, gaz – 50 zł, telefony – 150 zł, leczenie – 100 zł, ubezpieczenie budynków – 231 zł rocznie, składka KRUS - 1176 zł kwartalnie za trzy osoby, zaległa składka KRUS – 403 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z 2 marca 2016 r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Podniósł, że sytuacja finansowa skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, uzyskuje stały miesięczny dochód, posiada gospodarstwo rolne, grunty rolne oraz leśne znacznej wielkości i wartości. Ponadto referendarz sądowy zwrócił uwagę, że wpis od skargi w wysokości 500 zł skarżący ma obowiązek opłacić solidarnie z T. W.. W sprzeciwie od tego postanowienia M. W. podniósł, że wykazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochód z dopłat bezpośrednich nie został jeszcze otrzymany, czego dowodem jest pismo Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P.z 22 lutego 2016 r. w sprawie przedłużenia terminu załatwienia sprawy dopłat. W związku z tym rodzina czerpie dochody tylko z produkcji mleka w łącznej wysokości 1.200 zł miesięcznie. Ceny skupu mleka kształtują się poniżej opłacalności. Gospodarstwo rolne wymaga zakupu nawozów. W grudniu 2015 r. komornik zajął rachunki bankowe, na których były środki uzyskane za sprzedaż mleka. Skarżący otrzymał kolejne zawiadomienia w sprawie zajęć. Dalej skarżący wskazał na problemy związane z prowadzonym w latach ubiegłych zakładem utylizacyjnym. Do sprzeciwu skarżący załączył prócz opisanego wyżej pisma z 22 lutego 2016 r. również fakturę sprzedaży mleka w lutym 2016 r. za kwotę 1.277,07 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, M.W.nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd uwzględnił przy tym po pierwsze podane w sprzeciwie okoliczności związane z niższymi niż podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami rodziny, tj. bez kwot dopłat bezpośrednich, których skarżący jeszcze nie uzyskał, po drugie – okoliczności związane z prowadzoną z rachunku bankowego egzekucją. Kwestie te przesądziły jednak tylko o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych, ponieważ biorąc pod uwagę całokształt sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, nie można uznać go za osobę, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznana na wniosek osób bardzo ubogich, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Natomiast wnioskodawca, jak słusznie zauważył referendarz sądowy, ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, uzyskuje stały miesięczny dochód, posiada gospodarstwo rolne, grunty rolne oraz leśne. Należy wyjaśnić, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, sprzeciwu i dołączonej do niej faktury, skarżący uzyskuje stały dochód z produkcji mleka. Zdaniem Sądu, strona, która posiada stały miesięczny dochód, powinna partycypować w kosztach postępowania przed sądem administracyjnym (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2005 r., FZ 711/04, z 21 grudnia 2007 r. I OZ 970/07; treść tych wyroków dostępna jest na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, taki dochód uzyskuje również małżonka i syn skarżącego. Należy przypomnieć, że z art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) wynika prawny obowiązek udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny. Z uzyskiwanego dochodu skarżący, jak wskazał, opłaca koszty utrzymania domu i rodziny, ale należy zauważyć, że takie koszty co do zasady ponosi każda rodzina. Posiada majątek w postaci domu, gospodarstwa rolnego, gruntów rolnych, leśnych, zwierząt gospodarskich, sprzętu rolniczego. Nie sposób uznać go więc za osobę na tyle ubogą, że konieczne jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Znamienne również jest, że skarżący zobowiązany jest do uiszczenia wpisu od skargi solidarnie z T.W., co oznacza że mogą uiścić ten wpis razem (w częściach). W związku z powyższym Sąd uznał za słuszne zmienić postanowienie referendarza sądowego i zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w kwocie powyżej 200 zł. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.