I SA/Ke 691/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Rojek po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu, w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2009 r. p o s t a n a w i a : oddalić wniosek. M. P. (zwana dalej "skarżącą") złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] 2013 r. nr [...], w której zawarła m.in. wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej od wniesionej skargi. W związku z wezwaniem przez Sąd o uzupełnienie braków formalnych w/w wniosku, skarżąca przesłała urzędowy formularz PPF wskazując w nim, że żąda przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia wynikało ponadto, że skarżąca pozostaje sama w gospodarstwie domowym, dysponując majątkiem w postaci: samochodu osobowego marki Toyota Auris rok produkcji 2007 o wartości 23 000 zł, 1/3 udziału w domu o pow. 120 m2 i 1/3 udziału w mieszkaniu o pow. 61m2. Powyższe składniki majątkowe zostały zajęte w trybie egzekucyjnym. Skarżąca wskazała nadto, że z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła stratę w wysokości - 33.609,65 zł. Do formularza PPF dołączyła również oświadczenie, że miesięczne koszty utrzymania jej gospodarstwa domowego wynoszą ok. 1600 zł (produkty żywnościowe 500 zł, środki czystości 150 zł, energia elektryczna 350 zł, media 200 zł, paliwo 350 zł). Skarżąca przedłożyła ponadto kserokopie następujących dokumentów: a) dokumentu dostawy wyrobów węglowych w ilości 1000 kg i paragonu fiskalnego za zakup węgla ekogroszku w dniu 6 grudnia 2013 r. na kwotę 899,50 zł; b) formularza obliczeniowego zaliczki na podatek dochodowy wg stawki 19%, w którym za okres od 1 grudnia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. wykazała przychód w kwocie 610 895,20 zł, koszty uzyskania przychodu w kwocie 625 455,85 zł oraz stratę w wysokości -14 560,65 zł; c) dowodów wpłat za energię w kwocie 544,26 zł (opłata uiszczona w dniu 22 lipca 2013 r.), w kwocie 402,61 zł (opłata uiszczona w dniu 19 września 2013 r.) i w kwocie 339,14 zł (opłata uiszczona w dniu 26 listopada 2013 r.) dokonanych na podstawie faktur wystawionych na osobę o nazwisku M. K.; d) potwierdzenia dokonania w dniu 7 stycznia 2014 r. opłaty za Internet w kwocie 115,80 zł; e) "zestawienia dochodu w miesiącach", w którym za 2013 r. w firmie skarżącej wskazano m.in. łączną sprzedaż w wysokości 610 895,20 zł, przychód w wysokości 610 895,20 zł, koszty w wysokości 625 455,85 zł i łączną stratę w kwocie -14 560,65 zł. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2014 r. referendarz sądowy WSA w Kielcach oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca złożyła na w/w postanowienie sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, w którym zarzuciła rozstrzygnięciu referendarza naruszenie przepisów postępowania i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.") przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wniosek o przyznaniu prawa pomocy może zostać oddalony, gdyż skarżąca posiada środki na opłacenie wpisu sądowego od złożonej skargi. W sprzeciwie skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia z opłaty sądowej od skargi. Stwierdziła jednocześnie, że wydając skarżone orzeczenie referendarz naruszył art. 78 Konstytucji RP. Zaznaczyła przy tym, że w ciągu ostatnich dwóch lat organy podatkowe wydały wobec niej ponad dwadzieścia decyzji w zakresie podatku od towarów i usług, a łączna kwota obciążeń wskazanych w tych rozstrzygnięciach przekroczyła kilkaset tysięcy złotych. Również koszty poniesionych dotąd wpisów sądowych do WSA i NSA przewyższyły kwotę kilkunastu tysięcy zł. Skarżąca dodała, że cały jej majątek został zajęty na poczet rzekomych zaległości podatkowych, więc na kolejne wpisy sądowe brakuje jej już środków. Tymczasem jest przekonana o słuszności podnoszonych przez siebie tez. Podała przy tym, na jakich - w jej ocenie - okolicznościach organy budują dotyczące jej rozstrzygnięcia. Stwierdziła również, że wykazana przez nią strata nie jest stratą bilansową z uwagi na prowadzenie książki przychodów i rozchodów, a nie pełnej księgowości. Nadto, w jej ocenie stanowisko referendarza jest nieżyciowe i oderwane od rzeczywistości gospodarczej, gdyż wynika z niego, że lepszym dla skarżącej rozwiązaniem byłoby zamknięcie działalności gospodarczej, niekupowanie węgla na zimę i nieopłacanie Internetu. Odnosząc się do stwierdzenia referendarza, że wnoszący skargę powinien odłożyć środki na zapłatę wpisu, skarżąca wskazała, że już wcześniej uiściła kilka tysięcy złotych tytułem opłat sądowych. Środki na ich zapłatę pochodziły z oszczędności, które obecnie się wyczerpały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu, a także dowodów, które zostały ujawnione wraz z wniesieniem sprzeciwu. Z powyższego wynika zatem, że wniesienie w niniejszej sprawie sprzeciwu spowodowało, iż postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 stycznia 2014 r. utraciło moc. Z tego powodu odnoszenie się do podniesionych w sprzeciwie zarzutów dotyczących jedynie samego referendarskiego rozstrzygnięcia nie byłoby zasadne. Zgodnie z przepisem art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu (przewidzianego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy, która może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Według przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Z powyższego wynika, że ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2012 r. sygn. akt II OZ 1060/12 , LEX nr 1240778). Jak wynika z analizy złożonego w przedmiotowej sprawie formularza PPF, skarżąca początkowo ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jednakże z treści wniesionego następnie sprzeciwu wywnioskować można, że skarżąca ograniczyła zakres wniosku jedynie do zwolnienia od opłaty sądowej od wniesionej skargi, a zatem – jak należy przyjąć z uwagi na treść art. 212 § 1 w zw. z art. 230 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a. – do zwolnienia od wpisu. Mając na względzie okoliczności przedstawione przez skarżącą w złożonym wniosku, a także te wynikające z załączonych dokumentów oraz podane w sprzeciwie, Sąd uznał, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Strona – starając się o prawo pomocy w zakresie częściowym - nie wykazała bowiem istnienia przesłanek z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W tym kontekście zauważyć zwłaszcza należy, że skarżąca osiąga przychody z prowadzonej działalności gospodarczej (w 2013 r. było to 610 895,20 zł). Tymczasem w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że to w oparciu o uzyskiwane przychody (a nie o ewentualny dochód lub stratę) należy badać zdolność do ponoszenia przez stronę skarżącą prowadzącą działalność gospodarczą opłat sądowych należnych w sprawach wszczynanych w związku z tą działalnością. Koszty sporów sądowych stanowią bowiem część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem powinno zestawiać się je z przychodami z tej działalności, a nie – jak sugeruje skarżąca - z konsekwencją tego zestawienia, czyli dochodem lub stratą. Strata w zakresie prowadzonej działalności nie oznacza zwłaszcza braku środków finansowych, lecz jedynie końcowy wynik osiągnięty z tej działalności, a zatem nadwyżkę kosztów nad przychodami (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt II GZ 93/12, LEX nr 1342931). Sytuacja taka wynika wyraźnie z przedłożonego przez skarżącą zestawienia odnoszącego się do poszczególnych miesięcy 2013 r., gdzie w niektórych miesiącach wykazano dochód, a w niektórych stratę, w zależności od tego, jaki w danym okresie był stosunek kosztów do przychodów. W tym miejscu zaznaczyć należy, że Sąd ma na względzie okoliczność nieprowadzenia przez skarżącą pełnej księgowości, a jedynie książki przychodów i rozchodów. Sytuacja ta nie zmienia jednak dokonanej wyżej oceny. Warto również podkreślić, że z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej na bieżąco (we wszystkich miesiącach 2013 r.) ponoszone były koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, kształtujące się łącznie na poziomie 625 455,85 zł. Okoliczność ta świadczy o posiadaniu przez skarżącą środków finansowych wystarczających na ich pokrycie. Skoro zaś skarżąca ponosi inne koszty niż te związane z opłatami sądowymi, to przyjąć należy, że może także wygospodarować środki na uiszczenie wpisu. Koszty wynikające z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej nie mogą być bowiem traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. Również to, że strona ponosi - oszacowane przez nią na 1600 zł - miesięczne koszty utrzymania prowadzonego samodzielnie gospodarstwa domowego, nie powoduje zmiany w postrzeganiu przez Sąd sytuacji finansowej skarżącej i możliwości zapłaty przez nią wymaganej opłaty sądowej. Należy bowiem zauważyć, że fakt niezalegania z bieżącymi opłatami związanymi z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego skarżącej, a zatem okoliczność ich systematycznego opłacania oraz jednoczesne niewykazanie żadnych zobowiązań (np. kredytów) świadczy o tym, że strona posiada dostateczne środki na zapewnienie sobie minimum egzystencji, a jej sytuacja materialna jest stabilna. W ocenie Sądu, możliwości finansowania przez skarżącą własnego koniecznego utrzymania nie zaburzy opłacenie przez nią wpisów w sprawach toczących się obecnie z jej inicjatywy przed WSA w Kielcach (sygn. akt I SA/Ke 690/13 i I SA/Ke 691/13). Wpisy należne w obu sprawach z uwagi na niską wartość przedmiotu zaskarżenia nie powinny przekroczyć 100 zł od każdej ze skarg. Zestawienie tej wartości z ponoszonymi przez skarżącą kosztami działalności gospodarczej i wydatkami związanymi z bieżącym utrzymaniem jej gospodarstwa domowego nie daje podstaw do twierdzenia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść wymaganych opłat sądowych od złożonych przez siebie skarg. Należy zatem przyjąć, że strona jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych, nawet w przypadku uiszczenia wpisu zarówno w niniejszej sprawie jak i w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 690/13. Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma również fakt, że wobec skarżącej wszczęto egzekucję, zajmując wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy nieruchomości i ruchomości. Jak bowiem wykazano już wyżej, skarżąca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej nadal obraca kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość wpisu należnego w obu sprawach toczących się z jej inicjatywy przed WSA w Kielcach. Również w sprawach związanych z bieżących utrzymaniem skarżąca jest w stanie ponosić kwoty co do wartości zbliżone lub nawet wyższe od tych należnych w obu postępowaniach sądowych (przykładowo: dokonana w dniu 7 stycznia 2014 r. opłata za Internet w wysokości 115,80 zł czy też zapłata ceny węgla zakupionego w dniu 6 grudnia 2013 r. za kwotę 899,50 zł). Podkreślenia wymaga również to, że na kształt niniejszego rozstrzygnięcia wpływu mieć nie mogło przekonanie skarżącej o niezasadności wydanych przez organy podatkowe decyzji będących podstawą wszczęcia wspomnianej wyżej egzekucji. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie mogą być bowiem rozstrzygane kwestie merytoryczne związane zarówno z niezaskarżonymi w danym postępowaniu aktami administracji publicznej jak i z samym przedmiotem skargi wniesionej w sprawie, której dotyczy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd może uwzględnić jedynie fakt, że z ostatecznych decyzji organów podatkowych wynika wobec skarżącej zobowiązanie na bliżej niesprecyzowaną kwotę określoną przez skarżącą jako kilkaset tysięcy złotych. Z przedstawionej przez stronę sytuacji nie wynika jednak, by okoliczność ta wpływała znacząco na możliwość ponoszenia wydatków związanych zarówno z bieżącym koniecznym utrzymaniem jak i opłacaniem kosztów działalności gospodarczej. Dlatego też nie można przyjąć, że wpłynie ona na możliwość opłacenia opłat sądowych od złożonych przez stronę skarg. W tym miejscu należy również zauważyć, że – jak wynika z akt sprawy – skarżąca ponosi niektóre wydatki związane ze wszczętym przez siebie postępowaniem sądowoadministracyjnym, przykładowo wynikające z udzielenia radcy prawnemu pełnomocnictwa procesowego. Fakt ten również wpływa na ocenę jej sytuacji finansowej. Dokonanej oceny nie zmienia również uiszczenie przez skarżącą wpisów o wartości kilkunastu tysięcy złotych w sprawach, które już niegdyś toczyły się przed WSA w Kielcach lub obecnie są rozstrzygane przez NSA. To, że skarżąca kilka miesięcy wcześniej poniosła tego typu wydatki nie ma większego wpływu na ocenę jej obecnej sytuacji finansowej zwłaszcza, że – mimo wpłaty powyższych kwot – skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z niej przychody. Skarżąca nie wykazała ponadto, żeby w związku z przedstawionymi wyżej okolicznościami zaistniało niebezpieczeństwo niewypłacalności lub wstrzymania prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślenia wymaga również, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie taka szczególna sytuacja nie wystąpiła. Mając na uwadze powyższe, Sąd za nieuzasadnione uznał twierdzenie o nieposiadaniu przez skarżącą dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem. Wobec tego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.