I SA/Ke 715/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Kuchta po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku J.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 12 listopada 2012 r. nr (...) w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej postanawia: oddalić wniosek. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 12 listopada 2012 r. w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za luty 2012 r. i za marzec 2012 r. J.W. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą w dziedzinie handlu odzieżą męską oraz transportu. Trudna sytuacja ekonomiczna spowodowała niskie obroty w sprzedaży w porównaniu do kosztów. Długie terminy płatności za usługi transportowe zachwiały płynnością finansową firmy skarżącej. Dodatkowo skarżąca dokonuje spłat wobec Urzędu Skarbowego: jedna miesięczna rata w kwocie 1500 zł (pozostało 57 rat), druga w kwocie 2500 zł (pozostało 6 rat i 1 rata w kwocie 816 zł). Zaległości powstały w wyniku nieuczciwej współpracy z firmą transportową, która ogłosiła upadłość (sprawy sądowe w toku). Ponadto skarżąca wskazała że spłaca kredyt hipoteczny w CHF do 2028 r. (miesięczna rata – 2750 zł). Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem i córką (16 lat). Podniosła, że aktualnie prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi stratę, mąż i córka nie osiągają dochodów. Mąż jest osobą współpracującą w prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Podając stan majątkowy skarżąca wskazała na dom (230 m²) oraz nieruchomość rolną (1,06 ha). Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 stycznia 2013 r. oddalił wniosek J.W. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zarzuciła naruszenia art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej jako "ustawa p.p.s.a." i wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Wskazała, że w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 12 października 2012 r. w identycznych okolicznościach faktycznych Sąd zwolnił skarżącą od ponoszenia kosztów sądowych. W opinii skarżącej ocena sytuacji majątkowej została przeprowadzona w sposób dowolny bez uwzględnienia faktu, że problemy finansowe skarżącej powstały w wyniku złej współpracy z firmą E. Nie można też nie brać pod uwagę obciążenia skarżącej kredytem. Konieczność jego spłaty nie powstała bezpośrednio przed wniesieniem skargi, ale znacznie wcześniej. Brak spłaty kredytu spowoduje możliwość wypowiedzenia umowy i naliczenia odsetek karnych. Nie można więc przyjmować, że poniesienie kosztów sądowych powinno mieć pierwszeństwo przed spłatą zobowiązań cywilnoprawnych. Podobną argumentację można odnieść do obowiązku spłaty zaległości podatkowych. Zasadność wniosku powinna być rozpatrywana z jednej strony pod kątem możliwości finansowych skarżącej, zaś z drugiej z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wymaga podkreślenia, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt II GZ 98/12 lex nr 1125489; z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 163/12 lex nr 1136753; z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 35/12 lex nr 1121123; z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 10/12 lex nr 1113635). W związku z tym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 ustawy p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 ustawy p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Informacje przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy, są bowiem niewystarczające do oceny aktualnej sytuacji materialnej i możliwości finansowych skarżącej, która wezwana w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. nie uzupełniła ich. Sąd wezwał bowiem skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem rozpatrzenia wniosku na podstawie dotychczas przedstawionych przez skarżącą informacji, poprzez: określenie rodzaju i wysokości wydatków aktualnie ponoszonych przez skarżącą i jej rodzinę, w tym związanych z utrzymaniem mieszkania oraz rodziny; złożenie oświadczenia w zakresie źródeł finansowania ponoszonych przez skarżącą i jej rodzinę wydatków, w tym rat kredytu hipotecznego dewizowego; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy. Nadana za pośrednictwem poczty korespondencja pod wskazany przez stronę skarżącą adres była dwukrotnie awizowana (18 i 26 lutego 2013 r.) i nie została podjęta w terminie. W związku z tym stosownie do art. 73 § 4 ustawy p.p.s.a uznano, że korespondencję doręczono skarżącej w dniu 4 marca 2013 r. W wyznaczonym terminie, do dnia 11 marca 2013 r., skarżąca nie uzupełniła wniosku. Z informacji przedstawionych we wniosku przez skarżącą wynika jedynie, że ma trudności finansowe, prowadzona przez nią i jej męża działalność gospodarcza przynosi stratę oraz że posiada znaczne obciążenia finansowe w postaci zaległości podatkowych i kredytu hipotecznego, które spłaca. W skład jej majątku wchodzi dom o powierzchni 230 m² i nieruchomość rolna (1,06 ha). Z powyższego wynika, że skarżąca posiada majątek nieruchomy oraz środki finansowe na spłatę wskazanych obciążeń. Sąd nie dysponuje jednak informacjami w zakresie wielkości posiadanych przez skarżącą środków materialnych. Strata z działalności gospodarczej nie jest bowiem tożsama z brakiem środków finansowych, a stanowi jedynie wynik bilansowy nadwyżki kosztów nad przychodem. Sąd nie kwestionuje, że wskazane przez skarżącą obciążenia finansowe rzutują na jej sytuację finansową, jednak dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle jest istotna wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania, których skarżąca jednak nie przedstawiła. Sama okoliczność spłacania przez skarżącą kredytu ponadto nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Wbrew twierdzeniom skarżącej spłacanie zaciągniętych kredytów jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonych przez nią postępowań sądowych (por. post. NSA z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II FZ 624/05, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, lex nr 486700). Sąd stwierdził, że w związku z brakiem pełnych informacji co do posiadanych przez skarżącą aktualnie środków oraz ponoszonych przez nią i jej rodzinę niezbędnych wydatków, ocena w jakim zakresie te obciążenia rzutują na sytuację majątkową i bytową skarżącej jest niemożliwa. Przyznając bowiem prawo pomocy w zakresie częściowym, na co z resztą w sprzeciwie zwróciła uwagę skarżąca, Sąd musi uwzględnić relacje pomiędzy wielkością posiadanych przez wnioskującego zasobów finansowych, a posiadanymi przez niego obciążeniami finansowymi. W niniejszej sprawie ustalenie takich relacji nie było możliwe z uwagi na brak informacji co do rzeczywistych zasobów finansowych skarżącej mimo podejmowania przez Sąd próby ich uzupełnienia w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. W związku z tym należało uznać, mając na uwadze ciężar dowodu, który w tym postępowaniu obciąża stronę zwracającą się o przyznanie prawa pomocy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma podnoszona przez skarżącą okoliczność przyznania prawa pomocy w innej sprawie sądowoadministracyjnej. przez referendarza sądowego. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez referendarza. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego. Pierwszeństwo miała natomiast analiza akt sprawy. Podobnie nieistotna w sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kwestia przyczyn powstania zaległości skarżącej. Kryterium przyznania prawa pomocy bowiem to przede wszystkim kryterium majątkowe. Wymaga podkreślenia, że negatywne dla skarżącej rozpatrzenie wniosku stanowi konsekwencję jej działania. Nie dopełniła ona bowiem w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, w szczególności gdy została precyzyjnie wezwana do przedstawienia konkretnych okoliczności. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.