I SA/Ke 721/15

Dnia 10 lutego 2016 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 721/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę E. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W dniu 26 stycznia 2016 r. na powyższe orzeczenie skarżąca wniosła skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając złożony wniosek skarżąca wskazała, nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania dla siebie i najbliższej rodziny ponieść pełnych kosztów sądowych. Wynika to z zestawienia osiąganych dochodów w stosunku do ponoszonych wydatków. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z dwoma synami w wieku 14 i 8 lat. Jako posiadany majątek wykazała mieszkanie wielkości 63m² o wartości 400.000 zł. Wskazała, że jej rodzina utrzymuje się z uzyskiwanego przez nią wynagrodzenia ze stosunku pracy w wysokości 3500,00 zł netto miesięcznie. Oświadczyła, że do stałych comiesięcznych zobowiązań należą: kredyt hipoteczny w kwocie 1279,90 zł, koszty utrzymania lokalu – ok. 800 zł oraz pozostałe wydatki – żywność, odzież, obuwie, środki czystości, artykuły szkolne. Skarżąca nie wykazała, aby jej synowie uzyskiwali jakiekolwiek świadczenia np. alimenty, rentę czy zasiłek. Zdaniem referendarza sądowego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów sądowych. Zwolnienie od kosztów sadowych, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, a jej sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze skarżąca i jej rodzina mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – mieszkanie wielkości 63,00 m² o wartości 400.000 zł. Ponadto przedstawiając sytuację majątkową swojej rodziny skarżąca wykazała, że uzyskuje stały miesięczny dochód w kwocie 3.500,00zł, nie wskazała na problemy z regulowaniem opłat i miesięcznych wydatków. Powyższe świadczy o tym, że sytuacja materialna rodziny skarżącej jest stabilna i posiada ona dostateczne środki na zapewnienie sobie minimum egzystencji. Za zasadnością wniosku nie przemawia również powoływanie się przez stronę skarżącą na spłatę kredytu hipotecznego. Podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu i innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Podkreślić należy, że skarżąca nie wskazuje, aby miała jakiekolwiek problemy ze spłatą zaciągniętego kredytu, bądź posiadała z tego tytułu zaległości. W ocenie orzekającego, mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, że uiszczenie kosztów sądowych – wpisu od skargi kasacyjnej pozostaje poza zasięgiem możliwości finansowych strony. Zwłaszcza, że wpis od skargi kasacyjnej, stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.) winien stanowić kwotę 100 zł. W ocenie orzekającego jest to kwota możliwa do poniesienia przez skarżącą w jej aktualnej sytuacji materialnej. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.