I SO/Ke 1/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 2 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. D. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego złożonego przed wniesieniem skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. postanawia: oddalić wniosek. T. D. złożył 23 marca 2018 r., uzupełniony pismem z 23 kwietnia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach przed wszczęciem postępowania sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w osobie A.B.. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i trzema małoletnimi córkami. Wnioskodawca wykazał, że uzyskuje dochód z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.400 zł netto miesięcznie oraz z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 1.000 zł netto miesięcznie. Skarżący wskazał, że żona rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej w marcu 2018 r. i nie uzyskuje dochodów. Jako posiadany majątek wykazał samochód ciężarowy z 2004 r o wartości 15.000 zł niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej, nie wykazał nieruchomości. Jako zobowiązania i stałe miesięczne wydatki wskazał kredyt w kwocie 800 zł miesięcznie. Stosownie do art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) dalej: ustawa p.p.s.a. starszy referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez: przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego wnioskodawcy i jego żony za rok 2017, w przypadku nie złożenia ww. zeznania – przedłożenie odpisu (kserokopii) informacji o dochodach uzyskanych za 2017 r. (np. PIT – 11, PIT 40); przedłożenie zaświadczenia o zarobkach wnioskodawcy i jego żony za okres ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2017 r., z tytułu prowadzonych przez wnioskodawcę i jego żonę działalności gospodarczych; przedłożenie stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za miesiące od 1 stycznia 2018 r. do 31 marca 2018 r., z tytułu prowadzonych przez wnioskodawcę i jego żonę działalności gospodarczych; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie dokumentów potwierdzających datę zaciągnięcia wskazanego przez wnioskodawcę kredytu, kwotę kredytu oraz wysokość rat spłacanego kredytu; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o zarejestrowanych na nazwisko wnioskodawcy i jego żony – jako właściciela lub współwłaściciela samochodach i pojazdach (obejmujących ich markę i rok produkcji); przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność kto jest właścicielem oraz kto ponosi koszty utrzymania nieruchomości, którą wnioskodawca wskazuje jako adres zamieszkania tj. ul. N. 18, [...] W.; udokumentowanie czy wnioskodawca lub jego żony uzyskuje świadczenie z programu "Rodzina 500+" jeżeli tak - wskazać w jakiej wysokości, jeżeli nie - wskazać przyczynę nie uzyskiwania świadczenia. W zakreślonym terminie wnioskodawca przedłożył kopię zeznania podatkowego PIT 37 za 2017 r., w którym wykazał przychód w kwocie 104 830,09 zł koszty uzyskania przychodów 62.680,93 zł dochód 42.149,16 zł, żona wnioskodawcy wykazała dochód w kwocie 3 736,90 zł, zaświadczenie, że w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 marca 2018 r. wnioskodawca uzyskał wynagrodzenie 1700,27 zł netto miesięcznie, rozliczenie z działalności gospodarczej za 2017 r. - przychody 73774,73, koszty uzyskania przychodu 61345,93 zł dochód 12 428,80 zł, rozliczenie z działalności gospodarczej za okres od 1 stycznia 2018 r. do kwietnia 2018 r. - przychody 13796,08, koszty uzyskania przychodu 87660,85 zł strata 73864,77 zł, zestawienie operacji bankowych za okres od 1 stycznia 2018 r., plan spłaty kredytu w kwocie 60.000,00 zł - rata 847,94 zł ( raty malejące), zaświadczenie z 16 kwietnia 2018 r., że skarżący jest właścicielem samochodu ciężarowego oraz przyczepy lekkiej, kopię aktu notarialnego potwierdzającego, że właścicielami domu, w którym mieszka skarżący wraz z rodziną są rodzice skarżącego i to oni ponoszą koszty utrzymania domu, zaświadczenie, że żona skarżącego uzyskuje świadczenie wychowawcze na troje dzieci w wysokości 500 zł miesięcznie na każde dziecko. Skarżący nie przedłożył zaświadczenia właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o zarejestrowanych na nazwisko jego żony – jako właściciela lub współwłaściciela samochodach i pojazdach. Zdaniem orzekającego, wniosek wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) dalej ustawa p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku wnioskodawcy o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Tymczasem badając sytuację majątkową wnioskodawcy nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest on w stanie ponieść tych kosztów. Wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, przyznanie prawa pomocy, w zakresie w jakim domaga się wnioskodawca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych wnioskodawca nie należy, a jego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Po pierwsze rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z dochodu w łącznej kwocie 4200,27 zł netto miesięcznie, na który składa się wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy 1700, 27 zł, świadczenie wychowawcze 1.500 zł, dochód z działalności gospodarczej 1.000 zł. Rodzina wnioskodawcy zamieszkuje dom należący do rodziców wnioskodawcy przy czym wnioskodawca nie ponosi kosztów utrzymania domu. Jako miesięczne zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca wskazał spłatę kredytu w kwocie 800 zł W ocenie orzekającego, miesięczny dochód jaki rodzina wnioskodawcy uzyskuje oraz kwoty jakie miesięcznie wydatkują nie pozwalają dać wiary, że wnioskodawca nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie oraz kosztów opłacenia pełnomocnika. Biorąc również pod uwagę brak problemów w regulowaniu miesięcznych wydatków nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika wpłynie na kondycję finansową wnioskodawcy. Zdaniem orzekającego wniosek o prawo pomocy należy uznać za uzasadniony, w sytuacji gdy poniesienie kosztów sądowych skutkowałoby ograniczeniem wydatków na konieczne utrzymanie, a więc na zaspokojenie podstawowych potrzeb socjalnych. Powyższych wymogów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca nie spełnia. Ponadto wnioskodawca nie wskazuje, aby miał jakiekolwiek zaległości, czy zobowiązania, których nie jest w stanie spłacić, zarówno w prowadzonym gospodarstwie domowym jak również związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Zauważyć również należy, że wskazane miesięczne wydatki rodziny wnioskodawcy, czyli zobowiązanie kredytowe stanowią niespełna 20% miesięcznego dochodu rodziny. W odniesieniu na powoływanie się przez wnioskodawcę na spłatę kredytów podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu i innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Odnosząc się zaś do okoliczności uzyskiwania aktualnie przez wnioskodawcę straty z prowadzonej działalności gospodarczej, należy wyjaśnić, że również to nie jest argument wystarczający dla uznania, iż wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym (por. m.in. postanowienia NSA z 24 kwietnia 2008 r. I FZ 87/08, z 25 stycznia 2012 r. II FZ 797/11, z 9 listopada 2011 r. I FZ 343/11, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), na gruncie wykazywanej okoliczności poniesienia straty wyrażono pogląd, że sama w sobie nie jest ona odzwierciedleniem braku możliwości finansowej strony skarżącej. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem budżetu domowego - obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (równowartość połowy wpisu od skargi). Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że wnioskodawca nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.