II SA/Ke 14/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2016r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata K. K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. II SA/Ke 14/16 UZASADNIENIE Decyzją z [...] r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach po rozpatrzeniu odwołania A. C., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 kpa, utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta B. decyzję z dnia 4 września 2015 r. zobowiązującą ww. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych na podstawie decyzji z 19 grudnia 2013 r. w łącznej wysokości 2.585,00 zł. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że w odwołaniu od ww. decyzji z 4 września 2015 r. skarżąca wniosła o uznanie, że świadczenia rodzinne nie zostały nienależnie pobrane. Wskazała, że jej rodzina wynajmuje mieszkanie w Kielcach, za które płaci 800 zł miesięcznie plus opłaty za media w kwocie 350 zł. Obecnie jest ono zadłużone bowiem dochód rodziny wynosi 986 zł. Do kosztów utrzymania należy doliczyć leczenie syna w kwocie 600 zł. Podniosła, że nie posiada żadnego dochodu oprócz świadczenia chorobowego z ZUS. Nie posiada też pola, nieruchomości, samochodu. Nie korzysta z żadnej pomocy finansowej, dotacji, dzieci nie korzystają z finansowanych przez MOPS kolonii. Zarzuciła organowi I instancji brak prawidłowego poinformowania jej o prawach i obowiązkach związanych z pobieraniem świadczeń rodzinnych. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym SKO wyjaśniło, że decyzją z 30 czerwca 2015 r. orzekło o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych przyznanych skarżącej na mocy decyzji z 19 grudnia 2013 r. w formie zasiłku rodzinnego na syna W. S. za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. i M. S. za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. w wysokości 1.495,00 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, na syna W. S. za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. i M. S. za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. w wysokości 450,00 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko W. S. za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. w wysokości 640,00 zł. Powyższa decyzja nie została zaskarżona przez stronę do WSA w Kielcach, w związku z czym uprawomocniła się z upływem terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Organ odwoławczy stwierdził, że wobec wydania ostatecznej decyzji stwierdzającej, że wskazane wyżej świadczenia rodzinne wypłacone skarżącej są świadczeniami nienależnie pobranymi, zasadnym stało się zobowiązanie jej na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, do ich zwrotu. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ podniósł, że niedopuszczalne jest ponowne weryfikowanie czy pobrane świadczenia spełniają znamiona nienależnie pobranych, skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze A. C. wniosła o umorzenie postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz opisała swoją trudną sytuację rodzinną. W piśmie procesowym z 7 marca 2016 r. skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 2 Konstytucji RP poprzez obrazę zasady ochrony praw nabytych oraz naruszenie art. 9 kpa poprzez nienależyte i niewyczerpujące informowanie jej o okolicznościach mających wpływ na świadczenia rodzinne i sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji objętej skargą (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Na wstępie należy podkreślić, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja SKO w Kielcach z 5 listopada 2015 r. zobowiązująca skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych na podstawie decyzji z 19 grudnia 2013 r. Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że świadczenia rodzinne przyznane skarżącej na mocy decyzji z 19 grudnia 2013 r. w formie: - zasiłku rodzinnego na syna W. S. za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. i M. S. za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. w wysokości 1.495,00 zł, - dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, na syna W. S. za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. i M. S. za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. w wysokości 450,00 zł oraz - dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko W. S. za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. w wysokości 640,00 zł., zostały uznane za nienależnie pobrane decyzją SKO w Kielcach z 30 czerwca 2015 r. Bezspornym jest także, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie stało się ostateczne i prawomocne, albowiem skarżąca nie skorzystała z możliwości wniesienia na nie skargi do sądu administracyjnego. Wobec wydania ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdzającej, iż wskazane wyżej i wypłacone świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi, koniecznym stało się zobowiązanie skarżącej - na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy - do zwrotu tych świadczeń, co nastąpiło zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzją I instancji. Podkreślić w tym miejscu należy, że niedopuszczalne jest jednoczesne orzekanie o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i o ich zwrocie (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji, decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, podejmowana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, poza tym, że może być wydana dopiero po tym, jak stanie się ostateczną decyzja o uznaniu świadczenia za nienależne, stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. Innymi słowy, wobec tego, iż decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stała się ostateczna, organ zobligowany był do wydania decyzji o jego zwrocie. Podkreślić także należy, że w niniejszym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, nie jest już dopuszczalne ponowne weryfikowanie, czy świadczenie, do zwrotu którego skarżąca została zobowiązana ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z 30 czerwca 2015 r., spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy. Tak więc nie mogły być w jego toku, jak i też przez sądem administracyjnym podnoszone skutecznie okoliczności mające wskazywać, iż nie doszło do nienależnego pobrania świadczenia rodzinnego. Stąd bez znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawał zarzut naruszenia art. 9 kpa oraz twierdzenia, iż skarżąca nie miała wiedzy (bądź nie została należycie poinformowana) o okolicznościach o których powinna była powiadomić organ w związku z pobieranym zasiłkiem rodzinnym i dodatkami do niego (por. także wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 28 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Go 227/15, wyrok WSA w Lublinie z 22 października 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 128/15). Argumentację taką można by bowiem podnosić w skardze na decyzję SKO z 30 czerwca 2015 r. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przez organy zasady ochrony praw nabytych poprzez odebrania prawa wcześniej przyznanego, co miałoby naruszać art. 2 Konstytucji RP, wyjaśnić należy, że ww. zasada nie ma charakteru bezwzględnego. Zasada ochrony praw nabytych, wywiedziona jest bezpośrednio z art. 2 Konstytucji RP, który statuuje zasadę państwa prawnego. Nie sprowadza się do bezwzględnego nakazu ochrony prawa nabytych lecz do każdorazowego rozważenia, czy prawa te nie są odejmowane arbitralnie. Obowiązująca w polskim prawie konstytucyjnym zasada ochrony praw nabytych nie utożsamia poszanowania praw nabytych z ich nienaruszalnością oraz stanowi źródło jedynie względnej trwałości uzyskanych uprawnień (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2448/13, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie niewątpliwie istnieje przepis szczególny zobowiązujący osobę, która nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, do jego zwrotu (art. 30 ust. 1 ustawy), a w badanym przypadku – jak podniesiono już wyżej – kwestia uznania pobranego świadczenia za nienależnie pobrane przesądzona została w innej, wcześniej podjętej ostatecznej decyzji administracyjnej. Odnosząc się do podniesionej w skardze trudnej sytuacji materialnej skarżącej wskazać należy, że stosownie do art. 30 ust. 9 ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Właściwym przy tym jest organ, o jakim mowa wyżej, a nie Wojewódzki Sąd Administracyjny, do którego w treści skargi został skierowany taki wniosek. Z akt niniejszej sprawy wynika, że postępowanie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zostało wszczęte na skutek wniosku skarżącej złożonego do organu I instancji w dniu 5 maja 2015 r., a następnie zawieszone postanowieniem z 7 maja 2015 r., do czasu uprawomocnienia się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a więc decyzji kontrolowanej w tej sprawie. Mając zatem na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Orzeczenie w pkt II oparto na art. 250 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. (Dz. U. poz. 1801).