II SA/Ke 15/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata K. K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A. C. od wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta decyzji z [...] zobowiązującej A. C. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości 2.130,00 zł, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456). Zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Dalej organ II instancji podniósł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że decyzją z [...] organ I instancji orzekł o uznaniu przyznanych stronie świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane. Decyzja ta nie została zaskarżona przez stronę, w związku z czym uprawomocniła się z upływem terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Natomiast obecnie kwestionowaną decyzją organ I instancji zobowiązał stronę do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Kolegium wskazało, że wobec wydania ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdzającej, że świadczenia rodzinne wypłacone odwołującej się są świadczeniami nienależnie pobranymi, zasadnym stało się zobowiązanie skarżącej do zwrotu tych świadczeń. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, niedopuszczalne jest jednoczesne orzekanie o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i o ich zwrocie (wyrok NSA z 22.07.2010 r., sygn. akt I OSK 620/10 LEX nr 694359). W konsekwencji decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, podejmowana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, poza tym, że może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne, stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. Innymi słowy, wobec tego, iż decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stała się ostateczna, organ jest zobligowany do wydania decyzji o jego zwrocie. Mając powyższe na uwadze, Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że kwestionowana decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem. Odnosząc się do kwestii wskazanych w odwołaniu organ II instancji zauważył, że niedopuszczalne jest ponowne weryfikowanie, czy świadczenie pobrane spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego, skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną. W konsekwencji, zarzuty co do zasadności uznania świadczeń rodzinnych za świadczenia nienależne, nie mają wpływu na wynik przedmiotowej sprawy. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na powyższą decyzję A. C. wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych. Wskazała, że jest matką pięciorga dzieci, z których jedno jest chore na schizofrenię paranoidalną, a reszta dzieci jest w wieku szkolnym. Dodała, że ze względu na stan zdrowia syna nie pracuje, a jedynym jej źródłem utrzymania są alimenty na jedno dziecko. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Po dokonaniu tak rozumianej kontroli, zaskarżoną decyzję należało uchylić z następujących powodów. Nie ulega wątpliwości, co zasadnie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, podejmowana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456), może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne, ponieważ stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. Innymi słowy, dopiero gdy decyzja o uznaniu świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane stanie się ostateczna, organ jest zobligowany do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Nie można jednak zgodzić się z opinią organu odwoławczego, że decyzja Burmistrza Miasta i Gminy z [..] o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane stała się ostateczna. Stwierdzenie takie wymaga bowiem uprzedniego prawidłowego i nie budzącego żadnych wątpliwości ustalenia, czy w ogóle doszło do skutecznego doręczenia tej decyzji i kiedy to nastąpiło. Jak wynika z akt administracyjnych, decyzja z [...] w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych została doręczona A. C. w trybie art. 44 kpa. Zgodnie z przepisami tego artykułu: § 1. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej – w przypadku doręczenia pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres 14 dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) – w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. § 2 Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. § 3. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. § 4. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w postanowieniu z 9 stycznia 2015 r. sygn. II GSK 2893/14 (Lex nr 1624414) "aby uznać prawidłowość doręczenia decyzji w trybie art. 44 kpa, konieczne jest prawidłowe dokonanie wszystkich czynności przewidzianych w tym przepisie, tzn. pozostawienie w oddawczej skrzynce pocztowej adresata zawiadomienia o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej wraz z informacją o możliwości jej odbioru w terminie 7 dni licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia, w przypadku niepodjęcia w powyższym terminie przesyłki – pozostawienie powtórnego zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki w terminie 14 dni od daty pierwszego zawiadomienia (...). Aby więc mówić o prawidłowym (skutecznym) doręczeniu zastępczym dokonanym w trybie art. 44 kpa muszą być spełnione powyższe warunku. W razie niedopełnienia jednej z tych czynności przez operatora pocztowego niemożliwe jest stwierdzenie, że decyzja została doręczona prawidłowo". Jak z kolei wskazał WSA we Wrocławie w wyroku z 23 maja 2014 r. sygn. III SA/Wr 132/14, "o fakcie złożenia przesyłki na określony czas w placówce pocztowej musi być dokonana stosowna adnotacja doręczyciela na dowodzie doręczenia przesyłki. Samo umieszczenie na kopercie zawierającej przesyłkę lub na dowodzie potwierdzającym doręczenie pisma pieczęci urzędu pocztowego i daty, czy wzmianki o awizowaniu przesyłki, nie może być wystarczające do przyjęcia, że spełnione zostały przesłanki doręczenia pisma ustanowione w art. 44 kpa. Bezwarunkowo konieczna jest wyraźna adnotacja na dowodzie potwierdzenia odbioru, że doręczyciel zawiadomił adresata o przesyłce w sposób określony w art. 44 kpa"(Lex nr 1482239; podobnie wyrok WSA w Lublinie z 24 kwietnia 2014 r. sygn. IIISA/Lu 774/13 – Lex nr 1526256). Tymczasem na znajdującym się w aktach administracyjnych zwrotnym poświadczeniu odbioru przesyłki zawierającej decyzję z [...] (k. 29), brak jest zarówno informacji o powtórnym jej awizowaniu (z koperty i potwierdzenia odbioru wynika, że przesyłkę awizowano tylko jeden raz w dniu 11 sierpnia 2015 r.), jak i informacji, w którym miejscu zostało umieszczone przez doręczyciela zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki, a więc tak zwane awizo. Przede wszystkim jednak wątpliwości budzi, czy przesyłka została w ogóle wysłana na prawidłowy adres, gdyż na decyzji z [...] widnieje adres "...", a na kopercie zawierającej tę decyzję organ umieścił adres "...", przy czym z akta administracyjnych nie wynika, aby organ próbował ustalić, który z tych adresów jest aktualny. Ponadto ten ostatni adres i tak jest błędny, gdyż jak wynika, że pism składanych przez skarżącą w postępowaniu administracyjnym (np. odwołanie k.34) na ulicy K. mieszkała ona w mieszkaniu o numerze "86", a nie "96". Dlatego też z naruszeniem art. 44 kpa zarówno organ I instancji jaki i Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że doszło do skutecznego doręczenia skarżącej decyzji z [...]. To zaś skutkuje uznaniem, że zaskarżona decyzja narusza również art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Jak już bowiem wyżej wspomniano, tylko skuteczne doręczenie decyzji o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i następnie uzyskanie przez taką decyzję waloru ostateczności pozwala na wydanie decyzji o zwrocie tych świadczeń. Obowiązkiem organów obu instancji było więc – przed wydaniem zaskarżonej decyzji - dokładne i wnikliwe ustalenie, czy decyzja Burmistrza Miasta i Gminy z [...], ustalająca nienależnie pobrane świadczenia rodzinne za okres od 1 grudnia 2011 r. do 30 września 2012 r., została skarżącej stronie skutecznie doręczona, a więc czy jest ostateczna. Negatywna odpowiedź na to pytanie winna przy tym spowodować umorzenie postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych A. C. na podstawie decyzji z [...], jako przedwcześnie wszczętego. Mając na uwadze to, że naruszenie wyżej wskazanych przepisów nie tylko mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ale wręcz taki wpływ miało, zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 poz. 461 ze zmianami), w związku z art. 250 P.p.s.a. W tym miejscu podnieść należy, że z dniem 1 stycznia 2016 r., weszło w życie Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 poz. 1801), które zawiera nowe stawki opłat za udział w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponieważ jednak zgodnie z § 22 tego rozporządzenia do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, Sąd przyznał wynagrodzenia na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., gdyż niniejsze postępowanie sądowe rozpoczęło się 8 grudnia 2015 r., z chwilą złożenia skargi w siedzibie organu odwoławczego.