II SA/Ke 201/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 maja 2013r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Wojewoda decyzją z dnia [...] znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania H. S. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] znak: [...] orzekającej o odmowie wymeldowania z pobytu stałego I. Z. wraz z małoletnią córką A. Z. z lokalu położonego w S. przy ulicy P., na podstawie art. 15 ust. 2, art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. z 2006 r., Dz. U. Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że pismem z dnia 8 października 2012 r. H. S. wystąpiła o wymeldowanie córki I. Z. oraz wnuczki A. Z. z pobytu stałego z wyżej wymienionego lokalu. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji uznał, iż nie zachodzą przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i decyzją z dnia 29 października 2012 r. odmówił wymeldowania z pobytu stałego. Rozpoznając odwołanie H. S. od powyższej decyzji Wojewoda podał, że organy upoważnione do rozstrzygania spraw o wymeldowanie obowiązane są do ustalenia, czy w przypadku opuszczenia miejsca stałego pobytu opuszczenie to ma charakter dobrowolny i trwały. Organ odwoławczy wskazał, że zebrany w toczącym się postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy wykazał, iż I. Z. wraz z małoletnią A. Z. w spornym lokalu nie przebywa, jednakże jej opuszczenie ma charakter przejściowy i nie było dobrowolne lecz spowodowane narastającym konfliktem z matką i stosowaną przemocą. Podniósł, że wnioskodawczyni stwierdziła, że córka wraz z wnuczką w miesiącu maju 2012 r. opuściła dom, zamieszkała w wynajętym mieszkaniu, zabierając część rzeczy osobistych swoich i dziecka oraz część wyposażenia. Dodała, że w spornym lokalu nadal znajduje się ich garderoba oraz meble, które stanowią jej własność. Z kolei I. Z. w nadesłanym w dniu 12 października 2012 r. do organu piśmie wyjaśniła, że do opuszczenia mieszkania została zmuszona poprzez ciągłe awantury i akty przemocy w stosunku do niej, które miały miejsce w obecności małoletniej A. Nadmieniła, że córka jest osobą niepełnosprawną i szczególnie wymaga spokoju, dlatego też zdecydowała się opuścić miejsce stałego zameldowania, ale po ustabilizowaniu się sytuacji ma zamiar powrócić. Podczas przesłuchania zaznaczyła, że nie posiada klucza do mieszkania, ponieważ po jej wyprowadzeniu zostały wymienione zamki. Fakt niezamieszkiwania przez I. Z. z córką w ww. lokalu potwierdzili powołani w niniejszej sprawie świadkowie, którzy podczas przesłuchania zeznali, iż zamieszkuje ona w wynajętym mieszkaniu. Siostra wnioskowanej do wymeldowania B. S. oświadczyła, że faktycznie zamek w drzwiach wejściowych został zmieniony w miesiącu czerwcu ze względu na jego uszkodzenie, jednakże siostra jest wpuszczana do domu przez matkę, co sugeruje, że I. Z. nie zerwała więzi z miejscem pobytu stałego i próbuje załagodzić istniejący konflikt. Również z informacji od Policji w S. wynika, że funkcjonariusze wzywani byli parokrotnie na interwencje, których powodem były nieporozumienia rodzinne i awantury domowe, które zgłaszała I. Z. Była też prowadzona procedura Niebieskiej Karty, gdzie wskazanym sprawcą przemocy w rodzinie była H. S., a ofiarą jej córka - pismo z dnia 17 października 2012 r. Organ odwoławczy uznał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż I. Z. wraz z małoletnią córką opuściła miejsce pobytu stałego, jednak opuszczenie nie było dobrowolne i nie ma charakteru trwałego, a po uporządkowaniu spraw rodzinnych wyraża ona wolę powrotu i skoncentrowania w nim swojego życia. Zatem w badanej sprawie brak jest znamion trwałości w opuszczeniu lokalu przez I. Z. Odnosząc się do zarzutu, że zameldowanie I. Z. i jej córki jest niezgodne ze stanem faktycznym organ odwoławczy podkreślił, że dopuszczalny jest pobyt poza miejscem zameldowania m.in. ze względów rodzinnych. Odnośnie zaś zarzutu dotyczącego braku możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji przez organ I instancji Wojewoda podał, że w aktach sprawy znajduje się potwierdzenie H. S. o zapoznaniu się z całością zgromadzonego materiału w sprawie. W skierowanej do WSA w Kielcach skardze na powyższą decyzję H. S., domagając się jej uchylenia wskazała, że wyprowadzenie się I. Z. było od dawna zamierzone, a jej twierdzenie, że musiała się wyprowadzić z powodu narastającego konfliktu jest nieprawdziwe. Interwencji policji było zaledwie 2 w tym jedna w dniu wyprowadzki spowodowana była wyniesieniem rzeczy przed dom przez starszą córkę. Skarżąca podkreśliła, że organ I instancji nie przeprowadził żadnej kontroli w celu sprawdzenia, czy I. Z. pozostawiła w przedmiotowym lokalu swoje rzeczy. Tymczasem w lokalu tym pozostały tylko jej stare od lat nie używane rzeczy osobiste, szafa, kanapa i stolik TV, ponieważ meble te nie zmieściły się do wynajmowanego przez nią obecnie mieszkania. Ponadto wskazała, że nie miała możliwości złożenia wniosków dowodowych, gdyż decyzję o odmowie wymeldowania otrzymała w dniu 2 listopada 2012 r., a decyzję o zakończeniu postępowania 21 października 2012 r. Dodała również, że I. Z. nie ma zamiaru zamieszkać w spornym lokalu, a wymeldować się nie chce, aby wywrzeć na skarżącej obietnicę kupna mieszkania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Niniejsza sprawa dotyczy wymeldowania z lokalu na pobyt stały. Organy odmówiły wymeldowania uczestniczki I. Z. wraz z córką A. wskazując, że stan faktyczny sprawy pozwala na stwierdzenie, że opuszczenie przez I. Z. lokalu położonego w S. przy ul. P. nie miało charakteru dobrowolnego, gdyż było spowodowane narastającym konfliktem z matką i stosowaną przez nią przemocą. Zdaniem Sądu przedstawione przez organ stanowisko nie jest wystarczającą przesłanką do wydania decyzji o odmowie wymeldowania. Podstawę prawną wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie wymeldowania osoby z dotychczasowego miejsca pobytu stałego stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (zob. wyrok NSA z dnia 23.04. 2001 r., V SA 3169/00, dostępny http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia jednak wymaga, że oceny, czy opuszczenie lokalu nastąpiło dobrowolnie należy dokonać uwzględniając nie tylko sytuację poprzedzającą bezpośrednie opuszczenie danego mieszkania, ale również zdarzenia i zachowanie strony wymeldowywanej, które nastąpiło już po opuszczeniu tego lokalu. W szczególności, przejawem woli opuszczenia miejsca pobytu stałego jest niepodejmowanie we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania. Nadto, kwestia dobrowolności jest drugorzędną kwestią, o ile tylko opuszczeniu lokalu towarzyszy zamiar opuszczenia go w sposób trwały. W tym bowiem przypadku, przyczyna opuszczenia lokalu niekoniecznie musi mieć znaczenie dla oceny, czy osoba wymeldowywana dokonała trwałego wyboru zamieszkania w innym miejscu. Wreszcie jeżeli okaże się, że sama przyczyna opuszczenia lokalu, w dacie orzeczenia o wymeldowaniu, nie była dobrowolna, bowiem zachodziły okoliczności przymusu psychicznego lub fizycznego, to następnie trwałe urządzenie swojego centrum życiowego w innym miejscu zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej by odzyskać możliwość zamieszkania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu (por. wyrok NSA z dnia 12.05.2010 r., II OSK 840/09, wyrok NSA z dnia 26.04.2010 r., II OSK 716/09, wyrok NSA z dnia 10.02.2010 r., II OSK 281/09, wyrok NSA z dnia 08.10.2009 r., II OSK 1908/08, wyrok NSA z dnia 13.05.2009 r., II OSK 757/08, i z dnia 04.04.2008 r., II OSK 352/07 dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto należy przypomnieć, że ewidencja ludności ma jedynie charakter rejestracyjny, a jej celem jest odzwierciedlenie rzeczywistego stanu - faktycznego miejsca pobytu osoby. Miejsce pobytu stałego jest to miejsce, gdzie skoncentrowane są interesy życiowe danej osoby, przebywa ona tam w sensie fizycznym, realizuje w nim swoje potrzeby życiowe, posiada tam przedmioty, rzeczy osobiste potrzebne do codziennej egzystencji. Opuszczenie miejsca pobytu stałego, to w istocie zaniechanie posiadania mieszkania, będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i wyprowadzenie się do innego mieszkania z zamiarem stałego w nim pobytu, a celem decyzji o wymeldowaniu nie jest pozbawienie prawa do korzystania z lokalu lecz doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji. W niniejszej sprawie organy skupiły się na tym, iż w ich ocenie opuszczenie lokalu nie było dobrowolne, przy czym za istotne uznały jedynie okoliczności poprzedzające wyprowadzenie się. Całkowicie pominęły późniejsze zachowanie uczestniczki oraz bardzo pobieżnie starały się ustalić, czy faktycznie ma ona zamiar powrotu do miejsca stałego zameldowania. Zauważyć należy, że I. Z. wraz z córką opuściły miejsce stałego zameldowania w maju 2012 r., a więc prawie osiem miesięcy przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Nie zostało ustalone, czy od tego czasu podejmowała ona jakiekolwiek kroki prawne lub faktyczne zmierzające do ponownego w nim zamieszkania. Podkreślić należy, że na rozprawie przed Sądem I. Z. wskazała, że nie wniosła do sądu rejonowego sprawy o przywrócenie posiadania mieszkania. Z akt sprawy zdaje się wynikać, że jej ewentualny powrót do miejsca stałego zameldowania jest możliwy tylko jeżeli nie będzie miała środków finansowych na dalsze wynajmowanie mieszkania. Ponadto z pisma I. Z. z dnia 12 października 2012 r. wynika, że przychodzi ona parę razy w miesiącu, czasem 2-3 razy w tygodniu do miejsca stałego zameldowania, co może wskazywać, że konflikty rodzinne na tyle wygasły, że I. Z., gdyby miała taki zamiar, mogłaby do miejsca stałego zameldowania wrócić. Organy nie ustalały jednak tej okoliczności, natomiast przesłuchując I. Z. ograniczył się jedynie do wyjaśniania kwestii dobrowolności opuszczenia przez nią domu. Organy nie wyjaśniły również kwestii, czy utrzymanie zameldowania w spornym lokalu nie stanowi dla I. Z. jedynie formy nacisku na matkę, aby ta dokonała korzystnych dla niej rozporządzeń majątkowych. Należy również zauważyć, że ustalenia organu skupione na kwestii braku dobrowolności opuszczenia przez I. Z. z córką przedmiotowego domu, nie zostały poczynione w niewadliwy sposób. Zgodnie z art. 80 kpa, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Prawidłowa realizacja określonej w przytoczonym przepisie zasady swobodnej oceny dowodów wymaga, aby organ oparł swoje ustalenia na wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodach, a jeśli niektórym z nich nie daje wiary, konieczne jest aby podał w uzasadnieniu faktycznym swej decyzji przyczyny, z powodu których tym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 ust. 3 kpa). Tymczasem organ I instancji, a za nim również Wojewoda, oparł swoje ustalenie jedynie na części zgromadzonych dowodów. Jak wynika bowiem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ II instancji wziął pod uwagę oświadczenie zawarte w piśmie jednej ze stron, tj. I. Z., jej zeznania złożone w dniu 12 października 2012 r. w charakterze strony, informację z Komendy Powiatowej Policji w S. dotyczącą zgłoszeń przez I. Z. rodzinnych nieporozumień i awantur, a także prowadzenia procedury tzw. Niebieskiej Karty, gdzie jako sprawca przemocy w rodzinie została wskazana H. S., a jako ofiara jej córka I. Z. Organy administracji nie odniosły się natomiast w ogóle do pozostałych przeprowadzonych przez siebie dowodów, w tym w szczególności zeznań świadka J. D., sąsiadki domu H. S., która zeznała, że I. Z. wyprowadziła się z domu przy ulicy P. dobrowolnie. Przesłuchując w charakterze świadka siostrę I. Z. – B. S., organ I instancji nie uzyskał od niej jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy I. Z. została zmuszona do opuszczenia przedmiotowego lokalu, czy też opuściła go dobrowolnie. W ten sposób organy administracji naruszyły wskazane wyżej przepisy kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy także zauważyć, że ustalając, iż I. Z. wraz z córką aktualnie mieszka w miejscowości S. w lokalu położonym przy P., w którym jest zameldowana na pobyt czasowy do 31 lipca 2013 r., organy nie wyjaśniły, na jaki okres zawarła ona umowę najmu tego mieszkania (na czas określony czy tez nieokreślony), ta zaś okoliczność mogłaby być pomocna przy ustaleniu, czy I. Z. zamierza powrócić do lokalu położonego przy ul. P., czy też swoje obecne jak i przyszłe centrum życiowe koncentruje w miejscu swojego aktualnego zamieszkania. Podsumowując należy stwierdzić, że wydając decyzję w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego organy winny ustalić, czy osoba która ma być wymeldowana, miała zamiar opuszczenia tego miejsca w sposób trwały. Przy ustalaniu tego zamiaru konieczne było wzięcie pod uwagę wszystkich okoliczności; zarówno poprzedzających wyprowadzenie się, jak i tych, które nastąpiły już po wyprowadzeniu, a także obecnej sytuacji życiowej osoby, której dotyczy wniosek o wymeldowanie. Okoliczności te w niniejszej sprawie z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 i 107 § 1 w zw. z art. 80 kpa nie zostały wyjaśnione i ustalone. Dlatego też zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zmianami). O niewykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł w oparciu o art. 152 tej ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny w sposób prawidłowy i wyczerpujący przeprowadzić postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie rozstrzygnięcia, uwzględniając w tym zakresie zawarte powyżej wskazania.