II SA/Ke 204/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 maja 2022 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 25 lutego 2022 r. znak: SKO.PS-80/1196/438/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Ke 204/22 Uzasadnienie Decyzją z dnia 25 lutego 2022 r., znak: SKO.PS-80/1196/438/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpoznaniu odwołania J. G. od wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy w Opatowie decyzji z dnia 13 stycznia 2022 r., znak: SR.5211.63.2022, odmawiającej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na L. G., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w to miejsce orzekło o: 1) odmowie przyznania J. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką L. G. na okres od 1 września 2021 r. do 31 stycznia 2022 r.; 2) przyznaniu J. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką L. G. począwszy od 1 lutego 2022 r. na czas nieokreślony w wysokości 2119 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. W dniu 30 września 2021 r. J. G. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką L. G . Na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opatowie z dnia 15 czerwca 2020 r. L. G. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. W toku postępowania ustalono, że L. G. jest wdową, J. G. nie pracuje zawodowo i sprawuje stałą opiekę nad matką. Organ I instancji odmowę przyznania świadczenia oparł na treści art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ("uśr"), tj. z uwagi na okoliczność, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. W odwołaniu J. G. zarzuciła błędną wykładnię art. 17 ust. 1b uśr z pominięciem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Organ odwoławczy powołując się na ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych, wyjaśnił, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, tj. w wieku określonym w art. 17 ust. 1b uśr. Ustalił ponadto, że ZUS Oddział w Kielcach decyzją z dnia 7 lutego 2022 r., po rozpatrzeniu wniosku J. G., wstrzymał jej wypłatę renty od dnia 1 lutego 2022 r. Strona dokonała więc wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego i z chwilą wstrzymania jej wypłaty renty wyeliminowana została przesłanka negatywna wyłączająca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Na poparcie tego stanowiska Kolegium przywołało stosowne orzecznictwo. W rezultacie stwierdziło konieczność wydania decyzji reformatoryjnej przyznającej stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lutego 2022 r. W skardze do tut. Sądu J. G. zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego, tj.: o art. 24 ust. 2 uśr przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lutego 2022 r., a nie od miesiąca, z którym złożono wniosek, tj. od 1 września 2021 r.; o art. 23 uśr przez błędne uznanie, że prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z niezbędnymi dokumentami wpłynął do organu dopiero w lutym 2022 r. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 września 2021 r. na czas nieokreślony, a nadto o zwrot kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skarżąca podniosła m.in. że w art. 23 uśr brak jest wskazania jako dokumentu niezbędnego do rozpoznania wniosku decyzji o zawieszeniu renty. Trudno więc przyjąć, że dopiero z chwilą przedłożenia decyzji ZUS o zawieszeniu renty wpłynął prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej "uśr", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu, organ odwoławczy trafnie przyjął, że dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b uśr nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b uśr należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. np. wyroki NSA: z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19; z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19). Przedmiotem sporu miedzy skarżącą a organem odwoławczym jest natomiast kwestia daty, od której wnioskowane świadczenie powinno być przyznane. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W sprawie bezsporne jest, że skarżąca jest uprawniona do renty z ZUS (k. 4 akt adm.). W oparciu o wykładnię językową art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr należałoby przyjąć, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje – w jakiejkolwiek wysokości – opiekunowi, który ma ustalone prawo do renty. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się jednak potrzebę uzupełnienia wyników wykładni tego przepisu, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej (por. wyroki NSA: z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 757/19; z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. I OSK 1546/19). W świetle przywołanego orzecznictwa, a także wyroków Trybunału Konstytucyjnego (z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. K 5/10, z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. P 41/09, z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. K 37/12, z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. K 40/12; z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. P 6/12) nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym najbardziej trafne jest rozwiązanie polegające na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (por wyroki NSA: z dnia 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19; z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 650/20). Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, powinna więc mieć możliwość wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.). Tak też skarżąca uczyniła. Decyzją z dnia 7 lutego 2022 r. znak: I/25/015204287, ZUS na wniosek skarżącej wstrzymał wypłatę przysługującej jej renty od 1 lutego 2022 r. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że wyeliminowana zostaje w ten sposób negatywna przesłanka wyłączająca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W niniejszej sprawie jednak dopiero z dniem 1 lutego 2022 r., tj. z chwilą wstrzymania wypłaty renty przez ZUS, ustała negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Warunkiem koniecznym do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego było bowiem ostateczne wstrzymanie wypłaty renty, co nastąpiło na mocy decyzji ZUS od 1 lutego 2022 r. W konsekwencji, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 24 ust. 2 uśr, skarżącej nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne za okres, w którym wypłacana była jej renta, tj. od złożenia wniosku do 31 stycznia 2022 r. Byłoby to nieuzasadnione i sprzeczne z oceną prawną wyrażoną powyżej. Złożenie decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty nie stanowiło jak chce autorka skargi braku formalnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ale niezbędny element eliminujący negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest z chwilą wstrzymania wypłaty renty, a ta nastąpiła od dnia 1 lutego 2022 r. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.