II SA/Ke 221/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. B., M. B., H. G. i A. C. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. M. B. złożyła formularz urzędowy PPF, wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. B., M. B., H.G. i A.C. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawczyni ma 75 lat, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 1148,01 zł netto miesięcznie. Skarżąca nie wykazała innego majątku oprócz mieszkania wielkości 48 m² o wartości około 185000 zł. Wnioskodawczyni jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, od 2004 r. zmaga się z chorobą nowotworową, nadciśnieniem, cukrzycą, jest pod stałą opieką lekarzy specjalistów podała następujące stałe wydatki i zobowiązania: koszty mieszkania -130 zł, opłaty za media – 180 zł, koszty leczenia, opieki, zakup leków – 250 zł. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Referendarz sądowy rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, rodzeństwo lub dorosłe dzieci i wnuki, inny skarżący czy uczestnik postępowania. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej. Udział w rozprawie nie jest obowiązkowy. Wnioskodawczyni sama wspomniała, że do tej pory wspierali ją sąsiedzi i współwłaściciele innych nieruchomości, graniczących ze spornym chodnikiem. Skargę wniosły wspólnie cztery osoby zamieszkałe w budynku przy ul. K.. Osoby te mogą reprezentować wnioskodawczynię w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Nie ma żadnych przeszkód aby cztery skarżące, jak również uczestnicy postępowania – mieszkańcy budynków przy ul. K. kwestionujący budowę chodnika wspólnie złożyli się i sfinansowali honorarium profesjonalnego pełnomocnika. W rozpoznawanej sprawie skarżące uiściły solidarnie wpis sądowy od skargi w wysokości 500 zł. Ewentualne ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru nie przekracza więc ich możliwości finansowych. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.