II SA/Ke 263/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędzia WSA Dorota Chobian, Protokolant Sekretarz sądowy Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Komisarza Wyborczego w Kielcach I z dnia 15 marca 2018 r. w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego uchyla zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 15 marca 2018r. Komisarz Wyborczy w Kielcach I, na podstawie art. 383 § 1 pkt 2 i § 2a ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2017r. poz. 15 i 1089 oraz z 2018r. poz. 4, 130 i 138), stwierdził wygaśnięcie mandatu radnej M. B., wybranej do Rady Gminy O., w okręgu wyborczym nr 6 z listy nr 1 – Komitet Wyborczy PSL, z powodu utraty prawa wybieralności, z uwagi na wystąpienie przesłanki określonej w art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego. Skargę na powyższe postanowienie złożyła M. B., zarzucając jego "nietrafność" polegającą na oparciu go na podstawie wyroku z dnia 29 grudnia 2017r. Sądu Rejonowego w J., uznającego ją winną popełnienia czynu zabronionego określonego w art. 272 kk w zw. z art. 270 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk, w sytuacji gdy wyrok ten jest nieprawomocny, ponieważ skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w J. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku z pisemnym uzasadnieniem. We wniosku o przywrócenie terminu podniosła, że w 2017r. przebyła m.in. udar mózgu, który w istotny sposób wpłynął na rozeznanie oraz umiejętność prawidłowego podejmowania decyzji w zakresie zaskarżania orzeczeń sądowych, tym bardziej, że nie brała udziału w rozprawie [...] przed Sądem Rejonowym w J., a orzeczeniem wydanym w tej sprawie sąd karny przypisał jej winę, do której absolutnie się nie przyznaje. Zarzuciła również, że Komisarz Wyborczy przed podjęciem decyzji odnośnie stwierdzenia, że jej mandat wygasa, nie podjął działań w kierunku ustalenia, czy podjęła kroki prawne w kierunku uchylenia wyroku karnego jaki został ogłoszony przez Sąd Rejonowy w J. w dniu 29 grudnia 2017r. Zaskarżone postanowienie zostało zatem wydane przedwcześnie. Jako kolejny zarzut skarżąca podniosła, że Komisarz Wyborczy nie ustalił, iż Sąd Rejonowy w J. w wyniku uwzględnienia złożonego przez nią wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego od wyroku skazującego wyznaczył termin rozprawy na dzień 28 marca 2018r. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W odpowiedzi na skargę Komisarz Wyborczy wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że M.a B. wybrana została na radną Rady Gminy O. w okręgu wyborczym nr 6 z listy nr 1 komitetu Wyborczego PSL na kadencję 2014-2018. W dniu 29 grudnia 2017 wyrokiem Sądu Rejonowego w J. została skazana na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności. Tym samym utraciła prawo wybieralności z uwagi na wystąpienie przesłanki określonej w art. 11 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy. W tej sytuacji Komisarz wyborczy w Kielcach I wydał w dniu 15 marca 2018 r. postanowienie o stwierdzeniu wygaśnięcia mandatu. Zgodnie z art. 383 § 1 pkt 2 Kodeksu wyborczego wygaśnięcie mandatu radnego następuje w przypadku utraty prawa wybieralności lub nie posiadania go w dniu wyborów. Jak stanowi art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego nie ma prawa wybieralności w wyborach osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Zgodnie z art. 383 § 2a Kodeksu wyborczego wygaśnięcie mandatu radnego z przyczyn, o których mowa w § 1 pkt 1, pkt 2 - w zakresie powodów wskazanych w art. 10 § 2 i art. 11 § 2 oraz pkt 4 i 6, stwierdza komisarz wyborczy, w drodze postanowienia, w terminie 14 dni od dnia wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu. Wspomniany wyżej wyrok Sądu Rejonowego w J. z dnia 29 grudnia 2017 r., którym M. B. została skazana w pierwszej instancji za przestępstwo popełnione umyślnie, ścigane z oskarżenia publicznego, stał się prawomocny. M. B. złożyła co prawda do Sądu Rejonowego w J. wniosek o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, a termin ten został postanowieniem Sądu Rejonowego w J. przywrócony, jednak wyrok z dnia 29 grudnia 2017r. pozostaje w dalszym ciągu prawomocny. Prawomocność formalna oznacza stan niepodważalności orzeczenia za pomocą zwyczajnego środka odwoławczego. Jakkolwiek kodeks postępowania karnego nie reguluje tej kwestii w sposób ogólny, to należy przyjąć, że żaden wyrok I instancji nie mógłby być traktowany jako ostateczny i prawomocny po upływie stosownych terminów, ponieważ skazany może zawsze dochodzić przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wydanie odpisu wyroku z uzasadnieniem. Tworzyłoby to stan permanentnej niepewności co do prawomocności wyroku. Zarówno w dniu wydania postanowienia o wygaszeniu mandatu przez Komisarza Wyborczego w Kielcach I jak i w dacie sporządzania przez Komisarza Wyborczego w Kielcach III odpowiedzi na skargę, wyrok Sądu Rejonowego w J. jest prawomocny. Organ podniósł ponadto, że w związku ze zmianą ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. Kodeks wyborczy na podstawie uchwały z dnia 5 lutego 2018r. Państwowej Komisji Wyborczej w sprawie określenia właściwości terytorialnej i rzeczowej komisarzy wyborczych oraz ich siedzib, a także trybu pracy komisarzy wyborczych, zmianie uległa właściwość terytorialna komisarzy wyborczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności należy zauważyć, że ustawa z dnia 5 stycznia 2011r. Kodeks wyborczy (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 754), dalej jako "k.w.", uległa zmianie, w tym również w zakresie istotnym dla niniejszej sprawy, z dniem 31 stycznia 2018r., a to na podstawie ustawy z dnia 11 stycznia 2018r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (Dz.U. z 2018r. poz. 130). Zgodnie jednak z art. 15 tego aktu przepisy art. 383 § 2a, art. 383a, art. 384 § 1, art. 492 § 2a, art. 492a, art. 493 § 1 ustawy zmienianej w art. 5, tj. Kodeksu wyborczego, w brzmieniu nadanym ustawą, stosuje się do kadencji organów jednostek samorządu terytorialnego następujących po kadencji, w czasie której ustawa weszła w życie. Tym samym w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie w/w przepisy w brzmieniu obowiązującym przed dniem 31 stycznia 2018r. Skarga została wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu. Zgodnie bowiem z art. 384 § 1 k.w. od uchwały rady i postanowienia komisarza wyborczego o wygaśnięciu mandatu radnego z przyczyn, o których mowa w art. 383 § 1 pkt 2-5 i 7, zainteresowanemu przysługuje skarga do sądu administracyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia uchwały albo postanowienia. Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, który stwierdził wygaśnięcie mandatu. W tym przypadku postanowienie Komisarza Wyborczego doręczono skarżącej w dniu 16 marca 2018r., a skarga do organu wpłynęła w dniu 22 marca 2018r. Przechodząc do merytorycznej oceny skargi należy stwierdzić, że podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia był przepis art. 383 § 1 pkt 2 Kodeksu wyborczego w zw. z art. 11 § 2 pkt 1 tej ustawy. Zgodnie z pierwszym z wymienionych przepisów wygaśnięcie mandatu radnego następuje w przypadku utraty prawa wybieralności. Z kolei art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego stanowi, że nie ma prawa wybieralności w wyborach osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. W sprawie niniejszej bezspornym jest fakt, że w dniu 29 grudnia 2017r. Sąd Rejonowy w J. wydał wyrok w sprawie o sygn. II K 508/17, w którym uznał M. B. za winną zarzucanego jej czynu, stanowiącego przestępstwo z art. 272 kk i art. 270 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk, i wymierzył jej karę 3 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres 2 lat próby. Wobec niezłożenia przez żadną ze stron wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku uznano, że wyrok ten jest prawomocny z dniem 6 stycznia 2018r. Taką też informacją dysponował Komisarz Wyborczy w Kielcach I wydając w dniu 15 marca 2018r. zaskarżone postanowienie. Następnie jednak skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Również bezspornym jest fakt, że postanowieniem z dnia 28 marca 2018r. Sąd Rejonowy w J. wniosek ten uwzględnił i przywrócił skarżącej termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Faktu tego nie kwestionuje organ w odpowiedzi na skargę twierdząc jednak, że nie ma on wpływu na prawomocność wyroku skazującego. Z ustaleń dokonanych przez sekretariat tut. Sądu (por. notatki urzędowe k. 12) wynika, że w dniu 2 maja 2018r. wpłynęła apelacja obrońcy i tego samego dnia zostało wydane zarządzenie o przyjęciu apelacji i wysłaniu stronom. W ocenie Sądu przedstawionego wyżej stanowiska organu nie można podzielić. Jak się bowiem przyjmuje w orzecznictwie i doktrynie (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 21 marca 1963 r., VI KO 1/63, OSNKW 1963, nr 7-8, poz. 149, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2017r., sygn. II AKz 408/06, T. Grzegorczyk, "Kodeks postępowania karnego. Tom I. Artykuły 1-467. Komentarz", Lex 2014, R. Stefański (red.), S. Zabłocki (red.), "Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166", WKP 2017) przywrócenie terminu powoduje skutek ex tunc, czyli stanowi restitutio in integrum w odniesieniu do danej czynności. Konsekwencją przywrócenia terminu jest więc ustanie prawomocności orzeczenia, jeżeli do uprawomocnienia decyzji procesowej doszło w wyniku uchybienia terminowi. W świetle powyższego uznać należy, że przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w J. z dnia 29 grudnia 2017r. spowodowało, że ustała prawomocność tego wyroku, i to ze skutkiem wstecznym. Organ popada zaś w sprzeczność twierdząc w odpowiedzi na skargę, że wyrok z dnia 29 grudnia 2017r. pozostaje w dalszym ciągu prawomocny, w sytuacji gdy twierdzi jednocześnie, że prawomocność formalna oznacza stan niepodważalności orzeczenia za pomocą zwyczajnego środka odwoławczego, a zarazem posiada wiedzę o tym, iż został skarżącej przywrócony termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, może więc ona złożyć apelację od wyroku. W tej sytuacji, zwłaszcza mając na uwadze podniesiony wyżej skutek przywrócenia terminu, nie można uznać, by spełniona została przesłanka przewidziana w art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego, tj. skazanie prawomocnym wyrokiem. Nie można zatem także uznać, aby – również na datę orzekania przez organ – doszło do utraty prawa wybieralności przez skarżącą, a w konsekwencji by nastąpiło wygaśnięcie jej mandatu z tego powodu. Z tego względu zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu. Odnotować w tym miejscu trzeba, że postępowanie przed komisarzem wyborczym, o jakim mowa w art. 383 § 2a Kodeksu wyborczego, jest postępowaniem szczególnym, do którego nie mają zastosowania przepisy k.p.a., co z kolei ma wpływ na określenie podstawy prawnej orzekania przez sąd administracyjny. Mając na uwadze, że sprawa nie dotyczyła skargi na akt lub czynność wymienione w art. 145-148 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 150 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 3 p.p.s.a. Niezależnie od powyższego należy podnieść, że – jak wynika z nadesłanych akt sprawy – skarżąca w piśmie z dnia 1 lutego 2018r. (data wpływu do organu w dniu 9 marca 2018r.) złożyła pisemne oświadczenie o zrzeczeniu się mandatu, co stanowi odrębną przesłankę jego wygaśnięcia (art. 383 § 1 pkt 4 Kodeksu wyborczego). Wygaśnięcie to stwierdza w tym przypadku, zgodnie z art. 383 § 2a Kodeksu wyborczego, także komisarz wyborczy. Podstawą wygaśnięcia jest jednak w tej sytuacji inna przesłanka faktyczna, determinowana przejawem woli samego zainteresowanego. W efekcie odmienna jest także podstawa prawna orzeczenia. Organ winien więc rozważyć w zaistniałym stanie faktycznym możliwość stwierdzenia wygaśnięcia mandatu na tej podstawie, mając na uwadze także okoliczności, jakie zostały ujawnione m.in. na rozprawie sądowej w niniejszej sprawie, tj. fakt, że skarżąca po przebytym udarze mózgu nie pamięta, że składała takie oświadczenie (początkowo zaprzeczyła w ogóle temu faktowi), jak twierdzi nie pamiętała nawet jak się nazywa. Nie pamięta również czy cofała okazane jej oświadczenie (k. 13 akt nin. sprawy). O kosztach postępowania nie rozstrzygnięto wobec braku wniosku strony w tym przedmiocie (art. 210 § 1 p.p.s.a.).