II SA/Ke 266/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Armański, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 lipca 2024 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 11 kwietnia 2024 r., znak: SKO.PS-80/1448/511/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z 11 kwietnia 2024 r., znak: SKO.PS-80/1448/511/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania E. K., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Ostrowca Świętokrzyskiego decyzję z 22 stycznia 2024 r., znak: Śrw.5211.000197.2022, o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad matką R. T. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Po rozpatrzeniu wniosku E. K. z 8 grudnia 2023 r., córki niepełnosprawnej R. T. organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z 22 stycznia 2024 r. W odwołaniu wnioskodawczyni podnosiła, że organ pominął skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13. Zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie wskazał, że R. T. jest wdową i orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Ostrowcu Świętokrzyskim z 4 września 2012 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, na stałe. Niepełnosprawność istnieje od 1991 r. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 oraz stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych, organ wyjaśnił, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, tj. w wieku określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wobec tego podnoszona przez organ I instancji okoliczność, że niepełnosprawność R. T. nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, nie stanowi o braku podstaw do przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. Pomimo błędnej interpretacji ww. przepisów Kolegium uznało jednak, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest zasadne. Kolegium stwierdziło, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego odwołująca się pobierała świadczenie przedemerytalne, z którego do dnia wydania niniejszej decyzji nie zrezygnowała. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. wyklucza w takiej sytuacji możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Za wyeliminowanie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. organ uznał sytuację, w której nastąpiło zawieszenie prawa do świadczenia przedemerytalnego skutkujące wstrzymaniem wypłaty tego świadczenia. Możliwość wyboru w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych stwarza art. 27 ust. 5 u.ś.r. wprowadzając zasadę wypłaty jednego określonego w tym przepisie świadczenia. Uwzględniając dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych organ umożliwił E. K. dokonanie wyboru jednego ze świadczeń tj. pielęgnacyjnego lub przedemerytalnego, informując pełnomocnika strony w trybie art. 79a § 1 k.p.a. o przesłankach zależnych od strony (pismo z 20.03.2024 r.). Z nadesłanych w dniu 3.04.2024 r. wyjaśnień wynikało, że prawo do świadczenia przedemerytalnego nie zostało zawieszone do 31.12.2023 r. W opinii organu taki stan świadczy o tym, że E. K. nie zrezygnowała do 31.12.2023 r. z przysługującego jej prawa do świadczenia przedemerytalnego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Brak zatem podstaw do przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1.12.2023 r. do 31.12.2023 r. Mając na względzie powyższą okoliczność organ uznał, że z uwagi na brzmienie art. 63 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, dotyczące ochrony praw nabytych, nie mają zastosowania dotychczasowe przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych lecz nowe przepisy ustawy o świadczeniu wspierającym obowiązujące od 1.01.2024 r. Te ostatnie zaś nie przewidują możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nad osobą, która ukończyła 18 lat. W skardze do tut. Sądu E. K. zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu: 1. naruszenie przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie świadczenia przedemerytalnego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, 2. naruszenie art. 63 ust 1 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu od 01.01.2024 r., zamiast w brzmieniu do dnia 31.12.2023 r. 3. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej świadczenia, które zgodnie z prawem jej przysługuje. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów, postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 119 p.p.s.a. skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Skarżąca powołując się na poglądy wyrażone w orzecznictwie sądowym podniosła, że ograniczenie się wyłącznie do literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest niezgodne z celami jakie realizuje wspomniana ustawa dążąc do rekompensowania braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W uzasadnieniu skargi skarżąca nie zgodziła się z organem odwoławczym, że w jej sytuacji na gruncie przepisów dotychczasowych brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 4.12.2023 r. do 31 grudnia 2023 r. Zdaniem skarżącej, zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy zaniechały poinformowania skarżącej o możliwości zawieszenia prawa do emerytury, wstrzymania wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co skutkowało przedwczesną odmową przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Działaniem takim dopuściły się naruszenia prawa materialnego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. jak i prawa procesowego tj. art. 8, art. 9, i art. 79a § 1 k.p.a. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze m.), dalej p.p.s.a., na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, z uwagi na wniosek strony skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. W pierwszej kolejności, z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), obowiązującej od 1 stycznia 2024 r., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, w przypadku skarżącej należało rozważyć, czy zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych od dnia złożenia wniosku tj. od 8 grudnia 2023 r. do dnia 31.12.2023 r . Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skarżąca będąc córką osoby legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności, która nie pozostaje w związku małżeńskim (wdowa), jest niewątpliwie osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Jak ustalił organ odwoławczy, przeszkodą dla przyznania jej tego świadczenia, wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., był fakt posiadania przez skarżącą uprawnienia do świadczenia przedemerytalnego. Przepis ten określa zasadę, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym – nie ma bowiem możliwości korzystania z różnych form pomocy jednocześnie. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę czy rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie świadczenia przedemerytalnego (art. 27 ust. 5 u.ś.r.). Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Należy podkreślić, że ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku (por. m.in. wyrok NSA z 16 listopada 2023 r., sygn. I OSK 1922/22). Za równoznaczne z prawem do emerytury czy też renty uznać należy prawo do świadczenia przedemerytalnego, z uwagi na jego rentowy charakter. W sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązek informacyjny polega na pouczeniu strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, renty, świadczenia przedemerytalnego i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty jednego z ww. świadczeń. Jest to szczególnie istotne w tych sprawach, gdzie zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury/renty (por. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z 24 listopada 2023 r., sygn. II SA/Po 540/23). Lektura akt wskazuje, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach w piśmie z 20 marca 2024 r. skierowanym do strony szczegółowo informowało, że wobec skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, które wadliwie ocenił organ I instancji, jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie jest fakt pobierania przez wnioskodawczynię świadczenia przedemerytalnego, zaś strona ma możliwość wyboru świadczenia przedemerytalnego bądź świadczenia pielęgnacyjnego. W jasny i precyzyjny sposób organ wskazywał, że w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – strona odwołująca się powinna przedłożyć stosowne wyjaśnienia, czy do dnia 31.12.2023 r. zawiesiła świadczenie przedemerytalne, a jeżeli tak to powinna przedłożyć decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia przedemerytalnego najpóźniej do dnia 31.12.2023 r. Odpowiadając na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej m.in. stwierdził, że: "po uzyskaniu od organu informacji, iż pobieranie przez nią świadczenia pielęgnacyjnego stanowi jedyną negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, niezwłocznie złoży wniosek o zawieszenie tego świadczenia". Wbrew zatem stwierdzeniu strony skarżącej organ we wskazanym przez nią zakresie zawarł stosowne pouczenie w treści pisma z 20.03.2024 r. zatytułowanego "zawiadomienie". W ocenie Sądu, sposób procedowania w niniejszej sprawie świadczy o tym, że orzekający w sprawie organ odwoławczy wywiązał się z obowiązków wynikających z art. 9, art. 79a kpa w zw. z art. 17 ust. 5 lit b i art. 27 ust. 5 u.ś.r. Oceny tej nie zmienia stanowisko skarżącej, zgodnie z którym organ I instancji nie poinformował jej, że przysługujące prawo do świadczenia przedemerytalnego jest jedyną przesłanką negatywną przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skoro organ I instancji wskazał zupełnie inną przesłankę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj. brak kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Powyższe oznacza, że skarżąca nie skorzystała z prawa do wyboru świadczenia, ponieważ nie przedstawiła organowi odwoławczemu ani decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty świadczenia przedemerytalnego, ani jakichkolwiek wyjaśnień co do zawieszenia tego świadczenia. W analizowanej sprawie nie można zatem przyjąć, że do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżąca nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Posiadając prawo do świadczenia przedemerytalnego i pobierając związane z tym świadczenie za miesiąc grudzień 2023 r. bezspornie nie mogła skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w okresie od dnia złożenia wniosku tj. od 8.12.2023 r. do dnia 31.12.2023 r. Jednocześnie skarżąca miała wiedzę, że pobieranie świadczenia przedemerytalnego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również tego, że może złożyć w ZUS wniosek o wstrzymanie jego wypłaty bądź zawieszenie tego prawa. W tej sytuacji trudno zarzucić organom, że nie dopełniły wobec strony obowiązku informacji, o którym mowa w art. 9 i art. 79a k.p.a. Skarżąca powinna nie tylko zrezygnować z pobierania świadczenia przedemerytalnego przed rozstrzygnięciem o prawie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Rezygnacja taka nie może się bowiem opierać jedynie na warunkowej deklaracji. Koniecznym jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, ustało prawo do pobierania zbieżnego świadczenia (wyrok NSA z 28 lutego 2024 r., sygn. I OSK 215/23). W ocenie Sądu organ odwoławczy w tak ustalonym stanie faktycznym prawidłowo uznał, że na gruncie przepisów dotychczasowych brak było podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego tj. za okres od 8.12.2023 r. do 31.12.2023 r. W realiach niniejszej sprawy należało zastosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1.01.2024 r. i odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wiek osoby niepełnosprawnej tj. w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. – powyżej 18 roku życia. Zgodnie bowiem z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.