II SA/Ke 290/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 maja 2013r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania R. D. od wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy decyzji z dnia [...] odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ na wstępie wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek R. D. z dnia 24 sierpnia 2012 r., w związku z czym do sprawy, stosownie do art. 13 ustawy z 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), stosuje się przepisy dotychczasowe. Następnie przytoczył treść art. 17 ust. 1 - ust. 1a oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U.2006.139.992 ze zmianami dalej zwanej "ustawą o świadczeniach rodzinnych") i wskazał, że R. D. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad swoją matką. Organ odwoławczy ustalił, że matka wnioskodawczyni, która jest wdową, wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co potwierdza orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Końskich z dnia 13 sierpnia 2012 r. Opiekę nad nią sprawuje R. D., która jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 1,84 ha fizycznych i 0,4985 ha przeliczeniowych, a zatem jest ona rolnikiem. Organ powołał się na uchwałę składu 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., w której Sąd ten przesądził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przytaczając bardzo obszernie treść powyższej uchwały Kolegium stwierdziło, że rezygnacja z zatrudnienia w gospodarstwie rolnym nastąpi dopiero w przypadku uznania rolnika za całkowicie niezdolnego do pracy. Natomiast zaliczenia do osób niezdolnych do pracy, winien dokonać organ do tego uprawniony, który wyda na tę okoliczność stosowne orzeczenie. W odniesieniu do strony nie została orzeczona niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, co przesądza o braku podstaw do uznania, że wnioskodawczyni zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tym samym R. D. nie spełnia warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro bowiem nie zrezygnowała ona z działalności w gospodarstwie rolnym, nie spełnia warunków art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc się do podniesionej w odwołaniu okoliczności, że wnioskodawczyni nie ma żadnych korzyści z posiadanego gospodarstwa rolnego, gdyż stanowi ono ugór, Kolegium, kierując się wyjaśnieniami NSA zawartymi w ww. uchwale uznało, że okoliczność ta nie ma wpływu na wynik sprawy. Sąd wskazał bowiem, że sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. W skierowanej do WSA w Kielcach skardze R. D. zarzuciła, że nie jest rolnikiem, nie uprawia pola, które stoi ugorem, nie może podjąć pracy, gdyż jej matka wymaga opieki. Skarżąca przedstawiła trudną sytuację materialną, w jakiej znajduje się jej rodzina. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie może zostać uwzględniona. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w jego brzmieniu obowiązującym do końca 2012 r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie niesporne jest to, że skarżąca opiekuje się matką, która ze względu na niepełnosprawność takiej opieki wymaga, i jest właścicielką (czy też raczej współwłaścicielką wraz z matką) gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,84 ha - przeliczeniowych 0,4985 ha Na tle przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych jeszcze do niedawna istniała w orzecznictwie sądowo-administracyjnym rozbieżność co do tego, czy posiadanie gospodarstwa rolnego wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też nie. W dniu 11 grudnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął w składzie siedmiu sędziów uchwałę o sygn. akt I OPS 5/12, w której stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zasadniczo uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie, w której została podjęta (art. 187 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami, dalej określanej w skrócie P.p.s.a.), ma ona jednak także tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 P.p.s.a. Oznacza to, że uchwała taka dotyczy nie tylko danej sprawy, ale wszystkich spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym. Dopóki nie nastąpi zmiana stanowiska zawartego w uchwale, sądy administracyjne (pośrednio nim związane) stanowisko to powinny respektować. Powołany przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy analogicznej do tej, w której podjęto uchwałę, w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jedyną możliwością odstąpienia od stanowiska zawartego w uchwale stanowi wystąpienie przez skład niepodzielający zawartego w uchwale stanowiska do odpowiedniego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z zagadnieniem prawnym (por. J. Drachal, A. Wiktorowska, P. Wajda w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 868 oraz wyroki NSA z dnia 27 listopada 2007 r. I FSK 1385/07, z dnia 11 grudnia 2007 r. I FSK 231/07 dostępne w Internecie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W powołanej uchwale (jej uzasadnieniu) Naczelny Sąd Administracyjny m. in. stwierdził, że "praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny". W dalszej części uzasadnienia NSA wskazał, że "ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia: "rolnik". Taką definicję zawiera natomiast ustawa z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008r. nr 50, poz. 291 ze zmianami). Zgodnie z art. 6 pkt 1 tej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku - rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. W myśl tej definicji rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Natomiast ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym to oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zmianami) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Zatem według ustawy o podatku rolnym, aby dany obszar gruntów uznać za gospodarstwo rolne, obszar ten musi być odpowiednio sklasyfikowany, nie może być na nim prowadzona inna działalność niż działalność rolnicza, mieć odpowiednią powierzchnię oraz być w posiadaniu m.in. osoby fizycznej." Dalej Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że "Pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem tylko na zarządzaniu nim, a tym samym osiągania z niego dochodu. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa". Mając na uwadze wyżej cytowaną uchwałę stwierdzić należy, że bez znaczenia są podnoszone przez skarżącą okoliczności, że jej zdaniem nie jest ona rolnikiem, że nie uprawia pola, które stoi ugorem, i że w związku z tym nie ma z niego żadnych korzyści, ani też to, że nie podlega ona ubezpieczeniu rolniczemu. W świetle uchwały prawidłowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że skarżąca jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, w związku z czym świadczenie pielęgnacyjne nie może jej być przyznane. Podjęta przez nią decyzja o pozostawieniu gruntów ugorem mieści się w pojęciu zarządzania gospodarstwem rolnym. Z kolei odnosząc się do jej twierdzeń o braku osobistej pracy na roli oraz nieuzyskiwaniu jakichkolwiek dochodów z gospodarstwa należy powołać się na wyrażony w ww. uchwale następujący pogląd: "w sensie ekonomicznym, prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej". Z cyt. stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego można wysnuć wniosek, że nawet brak uzyskiwania dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego nie uprawnia do twierdzeń o zaprzestaniu prowadzenia tego gospodarstwa. W konkretnych, obiektywnie występujących okolicznościach, takich jak np. niska cena skupu, nieurodzaj, czy też niewielki areał pól, przeprowadzenie siewu, zbiorów, magazynowania i transportu płodów rolnych rzeczywiście może być nieopłacalne. Taka jest jednakże specyfika prowadzenia działalności rolniczej, opartej – podobnie jak działalność gospodarcza – na ryzyku. Powyższe nie może jednakże przesądzać o wyłączaniu – cyklicznie bądź na stałe – rolników z obowiązkowego systemu ubezpieczeń społecznych KRUS, zwłaszcza gdy nie posiadają – tak jak w niniejszej sprawie odrębnego tytułu ubezpieczenia z ZUS. Odnosząc się zaś do okoliczności, że skarżąca nie figuruje w ewidencji osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników, wskazać trzeba, że zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy dnia 20 grudnia 1990r., ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy m. in. rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny. Uprawnione jest zatem stwierdzenie, że skarżąca z uwagi na powierzchnię gospodarstwa rolnego, którego jest współwłaścicielką oraz niepodleganie innemu ubezpieczeniu społecznemu, jak również brak ustalonego prawa do emerytury lub renty, lub prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (art. 16 ust. 3 ustawy dnia 20 grudnia 1990r.), podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Ponadto, jak wynika ze znajdującego się w aktach zaświadczenia, jest ona podatnikiem podatku od gruntów, stanowiących gospodarstwo rolne o pow. 1,84 ha, co przesądza o spełnieniu w niniejszej sprawie drugiej z opisanych powyżej przesłanek. Mając powyższe na uwadze skarga podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.