II SA/Ke 311/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka,, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Asystent sędziego Andrzej Stolarski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi H. L. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania H. L., utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego. Przedmiotowe rozstrzygnięcie wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu 13.09.2012r. H. L. wystąpiła do organu I instancji z wnioskiem o wymeldowanie z pobytu stałego z lokalu położonego w [...] swojego syna Z. L.. Burmistrz Miasta, odmawiając wymeldowania Z. L. z pobytu stałego z ww. lokalu, wskazał że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki określone w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.). W tym zakresie powołano się na wyjaśnienia Z. L., z których wynika, że został zmuszony do opuszczenia domu przez brata – J. L., który swoim postępowaniem uniemożliwia mu zamieszkiwanie w tym miejscu. Z tego też względu, zdaniem organu, nie można mówić o dobrowolnym, ani trwałym opuszczeniu przedmiotowego lokalu, zwłaszcza że Z. L. przychodzi do przedmiotowego lokalu i ma tu swoje rzeczy osobiste. Te ostatnie okoliczności potwierdza J. L.. Odnosząc się do przebywania Z. L. w lokalu przy [...] organ wskazał, że jest to jedynie pobyt czasowy – co spowodowane jest aktualnym stanem budynku przy [...], uniemożliwiającym zamieszkiwanie w tym miejscu. W odwołaniu od ww. rozstrzygnięcia H. L. zarzuciła organowi I instancji: 1. błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że Z. L. nie opuścił mieszkania przy [...] oraz uznaniu, że opiekuje się domem, sprząta oraz opłaca rachunki związane z jego utrzymaniem; 2. błędne przyjęcie, że Z. L. zamieszkuje pod ww. adresem z zamiarem długotrwałego przebywania, a mieszkanie to stanowi ośrodek jego majątkowych i osobistych interesów; 3. oparcie rozstrzygnięcia jedynie na przyjęciu za prawdziwe i wiarygodne oświadczeń Z. L. – bez przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego, chociażby w zakresie wywiadu wśród okolicznych mieszkańców. Wojewoda, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, podzielił w całości ustalenia faktyczne i argumentację prawną organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego zebrany w toczącym się postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy wykazał, że Z. L. nie przebywa pod ww. adresem, jednakże jego opuszczenie ma charakter przejściowy i było spowodowane narastającym konfliktem w rodzinie oraz faktem, iż w chwili obecnej nie ma możliwości zamieszkiwania w spornym lokalu, ponieważ został wyłączony prąd oraz zdjęty licznik gazu i wody. Jakkolwiek Z. L. opuścił miejsce pobytu stałego, to opuszczenie nie ma charakteru trwałego gdyż strona deklaruje zamiar powrotu do tego domu i skoncentrowania w nim swojego życia – po uporządkowaniu spraw rodzinnych i przywróceniu budynku do stanu nadającego się do zamieszkania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach H. L. zarzuciła decyzji organu odwoławczego: 1. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że Z. L. wprawdzie opuścił miejsce pobytu stałego, jednak opuszczenie to nie ma charakteru trwałego, gdyż deklaruje wolę powrotu do spornego lokalu – pomimo że nie zamieszkuje i nigdy nie zamieszkiwał w spornym lokalu z zamiarem pobytu stałego; 2. oparcie rozstrzygnięcia jedynie na przyjęciu za prawdziwe i wiarygodne oświadczeń zainteresowanej strony - Z. L., pominięcie oświadczeń wnioskodawczyni załączonych do odwołania, pominięcie powołanych w odwołaniu dowodów w postaci chociażby wywiadu środowiskowego; 3. oparcie rozstrzygnięcia na materiale dowodowym zgromadzonym jedynie w toku rozstrzygania wniosku przez organ I Instancji. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego i uwzględnienie odwołania, a co za tym idzie uwzględnienie złożonego wniosku o wymeldowanie, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 – t. j.), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane wyżej kryteria, doszedł do przekonania, że w toku postępowania administracyjnego organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. – które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą, ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, o urodzeniach, zmianach stanu cywilnego, obywatelstwa, imion i nazwisk oraz o zgonach. Z kolei stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle powyższego, warunkiem wymeldowania z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie lokalu. Zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie sądów administracyjnych opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne wyprowadzenie się do innego lokalu. Zaznaczyć trzeba, że za dobrowolne opuszczenie lokalu uznaje się także taką sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu, bądź do tego zmuszona ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu – powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania albo o eksmisję (roszczenia cywilnoprawne), których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.10.2005r. o syng. akt II OSK 65/05, LEX nr 188693, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15.05.2012r. o sygn. akt III SA/Lu 73/12, LEX nr 1246494, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16.12.2009r. o sygn. akt IV SA/Wr 512/09, LEX nr 583460). Stwierdzić zatem trzeba, że wymeldowanie jest potwierdzeniem określonego faktu, zaś wskazane w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy przesłanki umożliwiają sprecyzowanie stanu faktycznego, którego efektem ma być stwierdzenie, czy dana osoba opuściła lokal mieszkalny. Przy ustalaniu przesłanek wymienionych w powołanym przepisie należy mieć na uwadze, że tak zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy – nie ma ono zatem nic wspólnego z prawem rzeczowym bądź obligacyjnym, jakie danej osobie przysługuje do danego lokalu. Dlatego też, skoro wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących ustania pobytu określonej osoby w dotychczasowym miejscu, to – analogicznie jak przy zameldowaniu – źródłem powinności dokonania tej czynności przez organ administracji jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest fakt, że Z. L. nie mieszka w lokalu położonym przy [...] (gdzie zameldowany jest na pobyt stały). Bezsporny jest również aktualny stan lokalu, który faktycznie uniemożliwia w nim zamieszkanie – z uwagi na brak prądu, gazu, wody i kanalizacji oraz zawilgocenie (k 8, 23 akt administracyjnych). Sprzeciw strony skarżącej - właścicielki ww. domu - budzi uznanie przez organy obu instancji, że opuszczenie przedmiotowego lokalu przez Z. L. ma wyłącznie charakter przejściowy i nie było dobrowolne. W tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że Z. L. pracuje jako kierowca w transporcie międzynarodowym, co wiąże się z częstą nieobecnością w miejscu zameldowania, natomiast kiedy w nim przebywa zajmuje się domem. Podczas nieobecności strony w przedmiotowym lokalu zostały uszkodzone drzwi. O powyższym fakcie Z. L. zawiadomił Policję (k. 19 akt administracyjnych). Z ustaleń organu wynika także, że brat strony – J. L. zablokował dopływ prądu, odciął gaz, wodę i kanalizację do domu mieszkalnego – tym samym uniemożliwiając Z. L. dalsze w nim zamieszkiwanie. W tym miejscu należy podnieść, że jak wynika z wniosku o wymeldowanie oraz oświadczenia H. L. (k. 1, k. 32 a akt administracyjnych) Z. L. opuścił należący do niej dom przy [...], zabierając klucze i pozostawiając tam swoje rzeczy. Od tego czasu do sierpnia 2012r. syn jedynie sporadycznie przyjeżdżał odwiedzać matkę. Wszelkie opłaty z tytułu utrzymania domu ponosiła wnioskodawczyni – aż do dnia, kiedy z uwagi na brak środków musiała poprosić o pomoc córkę. Obecnie H. L., lat 87, przebywa w Szwecji u córki, która się nią opiekuje. Natomiast dom chce sprzedać – co uniemożliwia jej Z. L. poprzez brak wymeldowania z tego lokalu. Jak wynika z kolei z zeznań J. L. (k. 8 akt administracyjnych), powodem zameldowania brata w przedmiotowym lokalu było to, że z poprzedniego mieszkania wymeldowała go była żona i nie posiadał stałego adresu, a poszukiwał pracy i potrzebował miejsca zameldowania i adresu dla korespondencji. Dodatkowo J. L. wyjaśnił, że brat "nie dokładał się do rachunków". W ocenie Sądu, materiał dowodowy zawarty w aktach administracyjnych jest niewystarczający do wydania rozstrzygnięcia o braku podstaw do wymeldowania Z. L. To zaś oznacza, że podjęta w rozpoznawanej sprawie decyzja organu odwoławczego jest przedwczesna. Co prawda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji słusznie organ podkreśla, że opuszczenie miejsce stałego pobytu winno być dobrowolne i trwałe, by wymeldowanie było skuteczne, jednak to nadal nie wyjaśnia, jakie okoliczności należy brać pod uwagę przy ocenie, czy przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy zostały spełnione. Z uwagi na różnorodność stanów faktycznych jakie mogą w takich przypadkach wystąpić trudno o uniwersalną regułę, jednak z pewnością można wskazać na takie elementy stanu faktycznego, które muszą zaistnieć, aby organ miał podstawy do wymeldowania bądź do odmowy wymeldowania. Dla przyjęcia, że w danej sprawie zaistniała przesłanka "opuszczenia miejsca stałego pobytu" w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy niezbędne jest ustalenie, gdzie w dacie orzekania znajduje się centrum życiowe danej osoby, a zatem w którym miejscu koncentrują się jej wszystkie najważniejsze sprawy osobiste. W rezultacie należy wyjaśnić szereg okoliczności, których katalog uzależniony jest wprawdzie od konkretnej sprawy, jednak przykładowo można wymienić następujące z nich: powód, dla którego dana osoba świadczy pracę poza miejscem zamieszkania, częstotliwość przyjazdów do przedmiotowego lokalu i kontaktów utrzymywanych z osobami pozostającymi w lokalu, partycypowanie w kosztach utrzymania danego lokalu, lub założenie rodziny w innym miejscu, ewentualne plany powrotu do miejsca stałego zameldowania itp. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 31.03.2011r. o sygn. akt II SA/Ke 99/10, dostępny w internetowej bazie orzeczniczej NSA). Należy przy tym mieć na uwadze, że o ocenie charakteru pobytu, czy też opuszczenia lokalu decyduje nie tyle treść oświadczenia woli, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. W ocenie Sądu, samo wyrażenie przez Z. L. woli zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu nie pozwala na jednoznaczne uznanie, że nie doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia przedmiotowego lokalu. Brak zaistnienia powołanych przesłanek nie może być przyjmowany przez organ bezkrytycznie i automatycznie, gdyż okoliczności te powinny być oceniane według kryteriów obiektywnych. W uzasadnieniu wyroku z dnia 13.11.2012r., sygn. akt II SA/Op 373/12 WSA w Opolu wskazał, że " sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości pod oznaczonym adresem nie przesądza o stałym jego charakterze. Musi on wystąpić łącznie z fizycznym przebywaniem w oznaczonym miejscu. Przez "zamiar" należy przy tym rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności. Nawet w razie długotrwałego przebywania danej osoby poza miejscem zameldowania i rzeczywistego przeniesienia jej centrum życiowego w inne miejsce zamieszkania nie można z góry wykluczyć, że osoba ta nie zmieniła swej woli i zamiaru, jednak składane w tym zakresie zapewnienia o chęci zamieszkiwania w miejscu zameldowania nie mogą być sprzeczne z przejawami tej woli znajdującymi potwierdzenie w obiektywnych okolicznościach faktycznych". Pogląd powyższy Sąd w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę w pełni podziela. W tym miejscu godzi się przypomnieć Wojewodzie, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a. organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten ustanawia zarazem dla organów obowiązek ustalenia stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Natomiast zabezpieczeniem realizacji opisanej powyżej zasady jest szereg przepisów o postępowaniu dowodowym, spośród których zasadnicze znaczenie ma art. 77 § 1 K.p.a., który nakłada na organy powinność zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Jak wynika z kolei z art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Podkreślenia wymaga, że w sytuacji, gdy materiał dowodowy zebrany przez organ I instancji jest niewystarczający do prawidłowego załatwienia sprawy – przy braku podstaw do wydania decyzji kasacyjnej – organ odwoławczy uprawniony jest do skorzystania z trybu określonego w art. 136 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że Wojewoda, rozpoznając odwołanie H. L., nie dysponował kompletnym materiałem dowodowym, a ten, który zawarty jest w aktach administracyjnych przekazanych Sądowi został przez organ odwoławczy oceniony z naruszeniem art. 80 K.p.a. W rezultacie zaskarżone rozstrzygnięcie zostało podjęte przedwcześnie – co czyni złożoną w niniejszej sprawie skargę zasadną. Orzekając w niniejszej sprawie ponownie organ, mając na względzie poczynione wyżej uwagi, wyeliminuje dotychczasowe naruszenia prawa procesowego, uzupełniając materiał dowodowy poprzez jego wyczerpujące zebranie oraz wszechstronne wyjaśnienie czy zaistniały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy tj. czy Z. L. opuścił miejsce dotychczasowego pobytu oraz czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny. W tym celu koniecznym jest w szczególności ponowne przesłuchanie Z. L. na okoliczność podjętych przez niego czynności faktycznych mających na celu realizację sygnalizowanej woli powrotu do miejsca zameldowania na pobyt stały poprzez przezwyciężenie przeszkód w korzystaniu z lokalu i powrocie do niego. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku uzasadnia art. 152 ustawy P.p.s.a.