II SA/Ke 315/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Pędziwilk - Moskal po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011 p o s t a n a w i a : oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 14 maja 2012r. W.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosek o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu PPF, w którym domagał się zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011. Postanowieniem z dnia 25 maja 2012r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym terminie W.K. wniósł sprzeciw od w/w postanowienia, kwestionując zawarte w nim stwierdzenia, że kwota 2.000 zł pozostająca jemu i żonie miesięcznie, po odliczeniu wydatków, jest wystarczająca na bieżące utrzymanie. W tym zakresie skarżący wskazał, że nie stać go przy tych dochodach na wczasy zagraniczne, gdyż musi pomagać innym członkom rodziny, których niskie zarobki nie zapewniają odpowiednich warunków wychowania i utrzymania trojga wnuków. Pomoc ta stanowi – według oświadczenia skarżącego –kwotę co najmniej 700 zł miesięcznie. W.K., wyjaśniając powody, dla których dane te nie znalazły się w formularzu PPF, wskazał, że druk ten dotyczył tylko dochodów i wydatków na cele własnego gospodarstwa domowego. Skarżący zakwestionował ponadto stwierdzenie, że jego oszczędności w kwocie 40.000 zł z przeznaczeniem na koszty dwóch pogrzebów nie można zaliczyć do wydatków utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – zwłaszcza w sytuacji, gdy obniżono pomoc państwa w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. 2012 poz. 270) zwanej dalej ustawą p.p.s.a., zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Tym samym już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego – w całości. W konsekwencji prowadzi to do ponownego rozpatrzenia wszystkich żądań zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sąd. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Oznacza to, iż ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Należy przy tym zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Podkreślić ponadto należy, że opłaty sądowe – do których zalicza się wpis – stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Ze złożonego formularza o udzielenie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Oboje utrzymują się z dwóch emerytur w wysokości 3.600 zł i 1.300 zł brutto – w sumie 4900 zł miesięcznie. Skarżący wykazał własność mieszkania wielkości 48,7 m², działki rolnej o powierzchni 2 ha, jak również posiadane oszczędności w kwocie 40.000 zł – z przeznaczeniem na zabezpieczenie kosztów dwóch pogrzebów. Jako wydatki miesięczne, za opłaty mediów, czynsz mieszkaniowy, zakup lekarstw i inne wydatki zdrowotne W.K. wskazał kwotę od 1.500 do 2.000 zł. W ocenie Sądu przesłanki finansowe i zarzuty, które powołał skarżący odpowiednio we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w złożonym sprzeciwie nie uzasadniają uwzględnienia jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W.K. nie spełnia bowiem ustawowych kryteriów przyznania prawa pomocy, o których mowa w cytowanym powyżej art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia okoliczność, że wnioskodawca wraz z pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żoną posiadają stałe źródło utrzymania w postaci dwóch emerytur, z których osiągają regularny miesięczny dochód w kwocie 4.900 zł brutto. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód. W tym miejscu podkreślić trzeba, że po odtrąceniu wskazanych w formularzu wydatków miesięcznych – nawet w najwyższej kwocie 2.000 zł – małżonkom K. pozostaje na utrzymanie suma ok. 2.900 zł miesięcznie. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego o wydatkach na rzecz "innych członków rodziny, których niskie zarobki nie zapewniają odpowiednich warunków wychowania i utrzymania trojga wnuków" wskazać należy, że okoliczności te nie mogą wpłynąć na uprawnienie skarżącego do skorzystania z prawa pomocy. Nie są to bowiem wydatki konieczne w rozumieniu ustawy p.p.s.a., gdyż – jak wynika ze złożonego formularza wnioskodawca wraz z żonę mieszkają sami – a zatem ich dzieci oraz wnuki mieszkają oddzielnie i tym samym nie można zaliczyć ich do kręgu osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe z wnioskodawcą (por. postanowienie NSA z dnia 24 maja 2007r., II OZ 456/07, LEX nr 360335). Wskazania także wymaga, że skarżący posiada znaczne oszczędności – w kwocie 40.000 zł (z przeznaczeniem na pokrycie kosztów dwóch pogrzebów). Wbrew stanowisku przedstawionemu w sprzeciwie nie sposób zaliczyć tej kwoty do wydatków na cele utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zwłaszcza, że – jak sam wnioskodawca zauważa – rodzinie zmarłego jest wypłacany zasiłek pogrzebowy. W tym miejscu należy wyjaśnić skarżącemu, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., związany z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012r., sygn. akt: I FZ 51/12, LEX nr 1120552). Nie budzi wątpliwości Sądu, że taka sytuacja nie zachodzi na gruncie rozpoznawanej sprawy – w której na obecnym etapie postępowania skarżący został wezwany do uiszczenia 200 zł tytułem wpisu sądowego. W świetle powołanych okoliczności brak jest podstaw do przyznania W.K. zwolnienia od kosztów sądowych. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.