II SA/Ke 319/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Krzysztof Armański, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2017r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata R. N. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. II SA/Ke 319/17 UZASADNIENIE Decyzją z 4 maja 2017 r., znak: [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach po rozpatrzeniu odwołania A. R., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy S. z 6 grudnia 2016 r. orzekającą o odmowie przyznania ww. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, wnioskowanego na B.a R.. W uzasadnieniu SKO wskazało, że zgodnie z ustaleniami organu I instancji dochód rodziny skarżącej stanowi renta B.a R. w wysokości 22.643,04 zł, kwota otrzymana na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 1.252,76 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 14.410,30 zł. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł więc 1.064,06 zł, co przekracza kryterium dochodowe wynoszące 764,00 zł. W złożonym odwołaniu A. R. podniosła, że jej rodzina nie posiada wskazanego przez organ dochodu. Dodała, że dochody jej rodziny są udokumentowane w Urzędzie Skarbowym i są to jedyne, rzeczywiste dochody rodziny, a doliczanie do nich dochodu z gospodarstwa rolnego jest niezasadne. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym SKO ustaliło, że A. R. złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w dniu 10 stycznia 2016 r. na bieżący okres zasiłkowy 2016/2017, a więc podstawą do ustalenia dochodu rodziny jest 2015 r. Z akt sprawy wynika, że B. R. legitymuje się orzeczeniem z 18 marca 2015 r. zaliczającym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a orzeczenie wydane zostało do 31 marca 2018 r. Opiekę nad nim sprawuje żona A. R., a w skład rodziny wchodzi niepełnosprawny, skarżąca oraz ich syn. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia MF z 17 listopada 2017 r. wynika, że B. R. w roku podatkowym 2015 osiągnął dochód w wys. 24.882,46 zł, który pomniejszony został o składki na ubezpieczenie zdrowotne i wyniósł 22.643,94 zł. Do dochodu rodziny wliczono również dochód B.a R. z gospodarstwa rolnego o pow. 6,1235 ha przeliczeniowych w wysokości 12.093,67 zł (tj. 6,1235ha x 164,58 zł x 12 miesięcy). Uwzględniono też dochód A. i B.a Rojków z gospodarstwa rolnego o pow. 1,1730ha przeliczeniowych w wys. 2.316.63 zł (tj. 7,1730ha x 164,58 x 12 miesięcy), a także dochód skarżącej uzyskany w 2015 r. z tytułu ulgi na dziecko w kwocie 1.252,76 zł. Ogółem w 2015 r. rodzina uzyskała dochód w wysokości 38.307,00 zł, tj. miesięcznie 3.192,18 zł, a w przeliczeniu na osobę 1.064,06, co przekracza kryterium dochodowe wynoszące 764,00 zł. Nie ma przy tym, zdaniem SKO, możliwości zastosowania art. 16a ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu, tj. 95,00 zł przysługującemu w okresie, na który jest ustalany specjalny zasiłek opiekuńczy. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze A. R. podniosła, że gospodarstwo rolne jest wydzierżawiane od kilku lat ze względu na chorobę męża. Nie są producentami rolnymi i nie posiadają numeru gospodarstwa rolnego. Narzucanie tego to "ustawowy przekręt państwa wobec najsłabszej jednostki społecznej". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Podstawę materialnoprawną decyzji objętej skargą stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 poz. 1518 ze zm.), zwanej dalej ustawą, regulujący zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zgodnie z jego treścią, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 oraz z 2016 r. poz. 406 i 1271), zwanej dalej k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy, stosownie do art. 16a ust. 2 ustawy, jest uzależniony od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy tj. 764 zł. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje to, iż skarżąca sprawuje opiekę nad swoim mężem, który został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, datowanym od 20 września 2007 r., a orzeczenie zostało wydane do 31 marca 2018 r. Należy podzielić przy tym ocenę Kolegium, że wnioskowane świadczenie nie mogło być skarżącej przyznane z uwagi na to, że nie został spełniony warunek z cytowanego art. 16a ust. 2 ustawy, tj. przekroczone zostało kryterium dochodowe. Ustawa pojęcie "dochodu" na potrzeby ustalania prawa do świadczeń rodzinnych definiuje w art. 3 pkt 1a stanowiąc, że przez dochód należy rozumieć przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z kolei "dochód rodziny" został zdefiniowany w art. 3 pkt 2 ustawy i oznacza sumę dochodów członków rodziny. Natomiast "dochód członka rodziny" stanowi przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2a tej ustawy). Ponadto stosownie do treści art. 3 pkt 1 lit. c ustawy, innymi dochodami niepodlegającymi opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych są m.in. dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. W świetle powyższych uregulowań, stwierdzić należy, że zasadą jest wyliczanie wysokości dochodu będącego podstawą ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych z uwzględnieniem dochodu z gospodarstwa rolnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż we wniosku z 10 listopada 2016 r. skarżąca wskazała, że w skład jej rodziny wchodzi mąż B. R. oraz syn M. R.. Z akt sprawy wynika, że w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. 2015, B. R. osiągnął dochód w wysokości 24.882,46 zł. Po pomniejszeniu tej kwoty o składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 2239,42 zł, jego dochód netto wyniósł 22.643,94 zł. Z kolei skarżąca uzyskała dochód z tytułu ulgi podatkowej na dziecko w kwocie 1252,76 zł. Ponadto do dochodu rodziny wliczono dochód z dwóch gospodarstw rolnych o pow. 6,1235 oraz 1,1730 ha przeliczeniowych. Stosownie do treści art. 5 ust. 8 ustawy, w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2016 r. poz. 617). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 23 września 2016 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2015 r., dochód ten wyniósł 1975 zł. Przyjąć zatem należy, że rodzina skarżącej w roku 2015 r. osiągnęła z gospodarstwa rolnego dochód w kwocie 14.410,30 zł (6,1235 x 1975 zł+ 1,1730 x 1975 zł). Łącznie dochód rodziny skarżącej w 2015 r. wyniósł więc 38.307,00 zł tj. 3.192,25 zł miesięcznie. Wobec tego w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 1.064,09 zł, a zatem przekraczał obowiązujące kryterium dochodowe wynoszące 764 zł o 300,09 zł. Odnosząc się do zarzutów skargi zauważyć należy, że wyjątek od zasady ustalenia dochodu rodziny uzyskanego z gospodarstwa rolnego zawiera art. 5 ust. 8a ustawy. Stosownie do treści art. 5 ust. 8a pkt 1 tej ustawy, ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Natomiast w myśl art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r., poz. 277 ze zm.), uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: małżonkiem emeryta lub rencisty (a), jego zstępnym lub pasierbem (b), osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym (c), małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b lub c (d). Wykładnia powyższych przepisów prawa prowadzi zatem do wniosku, że możliwość niezaliczenia dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego do dochodu przyjętego jako podstawa ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych zachodzi jedynie w przypadku, gdy część lub całość gospodarstwa rolnego została oddana w dzierżawę, jednakże umowa dzierżawy została zawarta w formie pisemnej na okres co najmniej 10 lat, została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, wydzierżawiającym gospodarstwo rolne jest emeryt lub rencista, a dzierżawcą nie jest żadna z osób wymienionych w art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a) – d) ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ze znajdującej się w aktach administracyjnych niniejszej sprawy umowy dzierżawy z dnia 30 kwietnia 2013 r. zawartej pomiędzy B. R., a M. R., bezspornie wynika, że umowa ta nie spełnia powyższych przesłanek. Jest to bowiem umowa zawarta na okres 5 lat, a nie wymaganych 10 lat, została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, jednak Starostwo Powiatowe w Jędrzejowie odmówiło jej zarejestrowania (pismo z dnia 8 maja 2013 r. – k. 17 akt administracyjnych). Trafna jest zatem ocena Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach, że w dochodach rodziny skarżącej należy uwzględnić dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego w roku 2015. W tej sytuacji więc argumentacja skarżącej, że nie są z mężem producentami rolnymi, nie posiadają gospodarstwa rolnego, które ze względu na ciężką chorobę męża skarżącej wydzierżawili, nie może być brana pod uwagę. Bez znaczenia jest także okoliczność, że – jak podniosła A. R. – zawarta umowa dzierżawy ma charakter "bezczynszowy", a co za tym idzie nie są uzyskiwane z niej jakiekolwiek dochody. Jak powiedziano bowiem już wyżej, przepisy ustawy nie uzależniają obowiązku zaliczenia do dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego, od faktu uzyskiwania z niego dochodu lecz od posiadania takiego gospodarstwa. Jeżeli zaś jest ono wydzierżawione, jedynie taka dzierżawa, która spełnia warunki opisane w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, pozwala na odstąpienie od tego obowiązku. Zasadnie też organ dostrzegł, że w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 16a ust. 3 ustawy stanowiący, że w przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany (obecnie 95 zł – art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy w zw. z § 2 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna - Dz.U.2015.1238), specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W niniejszej sprawie, jak wskazano wyżej, dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekraczał kwotę uprawniającą do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę 300,09 zł, a więc niewątpliwie więcej niż 95 zł. Z podanych wyżej przyczyn skarga podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a. O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 4 ust. 1 i 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714).