II SA/Ke 346/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 6 maja 2025 r. znak: SKO.PS-80/2192/538/2025 w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności oddala skargę. II SA/Ke 346/25 Uzasadnienie Decyzją z 6 maja 2025 r., znak: SKO.PS-80/2192/538/2025, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania M. B., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Bliżyn decyzję z 20 listopada 2024 r., Nr OPS.5113.ZD.PG.289.2024, przyznającą M. B. świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" w kwocie 180 zł miesięcznie od 1 listopada 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Decyzja organu I instancji zapadła na skutek rozpatrzenia wniosku M. B. z 15 listopada 2024 r. W podstawie prawej powołano m.in. przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.), dalej "u.p.s." oraz uchwałę Nr 149 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2023 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028. W odwołaniu M. B. podniósł, że jest osobą samotnie gospodarującą, oczekująca na komisję. Odniósł się do wysokości zasiłku stałego, jaki powinien otrzymać. Wskazał, że oczekuje na mieszkanie socjalne od 2022 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że pomoc w ramach ww. programu przyznawana jest na zasadach określonych w art. 39 u.p.s., tj. na zasadach przyznawania zasiłku celowego i ma charakter uznaniowy. W sprawie ustalono, że M. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje jedno pomieszczenie w domu murowanym z dostępem do kuchni i łazienki. Leczy się od kilku lat w Poradni Z. w S. Do 31 października 2024 r. objęty był pomocą w formie zasiłku stałego w wysokości 1000 zł. Decyzją z 20 listopada 2024 r. przyznany mu został zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby w wysokości 388 zł. Organ przyjął, że w niniejszej sprawie kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., nie zostało przekroczone. Ustawa nie określa ani wysokości przedmiotowego świadczenia, ani kryteriów ustalania jego wysokości pozostawiając to uznaniu organu. Osoba lub rodzina spełniająca ustawowe kryterium dochodowe powinna zatem pomoc otrzymać, stosownie jednak do jej potrzeb i wielkości środków, jakimi dysponuje organ. Kolegium uznało za przekonujące wyjaśnienia organu I instancji, który wskazał, że kwota 180 zł miesięcznie to maksymalne świadczenie jakie mogła uzyskać osoba samotnie gospodarująca. Wszystkie osoby samotnie gospodarujące, które ubiegały się o przedmiotowe świadczenie otrzymały je w takiej samej wysokości. Kwota świadczenia stanowi średni koszt miesięczny posiłków dzieci w szkole. Dodatkowo podkreślono, że organ I instancji przyznaje stronie pomoc w sposób systematyczny i ciągły. W skardze do tut. Sądu M. B. wskazując znak powyższej decyzji Kolegium podał, że jest osobą niepełnosprawną od wielu lat. Nie otrzymał "zasiłku docelowego 11 miesiąca 2024 roku i kolejne dwa miesiące wyrównania zasiłku stałego". Wniósł o "wyrównanie i przywrócenie terminu". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że na okres zawieszenia postępowania w przedmiocie zasiłku stałego przyznaje się stronie zasiłek okresowy w wysokości i na zasadach określonych w art. 38 u.p.s. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Na wstępie tytułem wyjaśnienia należy podkreślić, że w niniejszej sprawie skarżący zakwestionował decyzję Kolegium z 6 maja 2025 r. utrzymującą w mocy decyzję przyznającą mu świadczenie pieniężne w kwocie 180 zł miesięcznie na zakup posiłku lub żywności. Wskazuje na to wyraźnie znak ww. decyzji Kolegium umieszczony w skardze pod danymi osobowymi strony, tj. SKO.PS-80/2192/538/2025. Treść skargi nie zawiera natomiast konkretnych zarzutów co do tej decyzji. Wynika z niej, że skarżący kwestionuje brak wypłaty zasiłku stałego, czego zaskarżona decyzja nie dotyczy. Z wyjaśnień Kierownika GOPS w Bliżynie z 16 grudnia 2024 r. wynika zaś, że skarżący miał orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności ważny do 31 października 2024 r. Z uwagi na złożenie wniosku o orzeczenie stopnia niepełnosprawności po upływie ważności dotychczasowego orzeczenia, skarżący nie otrzymał zaświadczenia, o którym mowa art. 6bb ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 44 ze zm.). W dniu 15 listopada 2024 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie zasiłku stałego oraz pomocy na zakup żywności. Stosownie do art. 106 ust. 7 i 8 w zw. z art. 37 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej, postępowanie w sprawie zasiłku stałego zostało zawieszone i organ I instancji przyznał skarżącemu dwoma decyzjami z 20 listopada 2024 r.: zasiłek okresowy oraz świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium utrzymująca decyzję w sprawie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności. Sąd nie może zatem, dokonując jej oceny, rozważać kwestii dotyczących wstrzymania wypłaty zasiłku stałego. Cele pomocy społecznej wskazane zostały w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. jako wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 39 u.p.s., zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (ust. 1), w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Koniecznym warunkiem przyznania zasiłku celowego jest spełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 8 u.p.s. i wystąpienie trudnej sytuacji życiowej, w szczególności z powodów wymienionych w art. 7 tej ustawy oraz niemożność samodzielnego jej przezwyciężenia. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 u.p.s. w zw. z uchwałą Rady Ministrów nr 149 z dnia 23 sierpnia 2023 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028. Jak trafnie wskazało Kolegium, ustalenie wysokości zasiłku celowego oparte jest na uznaniu administracyjnym, które pozwala organowi na wybór rozstrzygnięcia, przy czym organ uwzględnia nie tylko sytuację materialną osoby ubiegającej się o pomoc, ale również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Pomoc powinna być przyznawana w pierwszej kolejności tym osobom, które nie są w stanie samodzielnie egzystować i zgodnie z celami ustawy. Uznanie oznacza przyznanie organowi pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwe. O tym jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Jednocześnie decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (por.: I. Bogucka, "Państwo prawne a problem uznania administracyjnego", Państwo i Prawo 1992 r., z. 10, s. 32 i nast.). Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej. Kontrola ta jest jednak ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z 7 marca 2017 r., sygn. I OSK 3305/15). W rozpoznawanej sprawie organy zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego oceny. Decyzja organu I instancji została wydana po przeprowadzeniu 15 listopada 2024 r. wywiadu środowiskowego oraz po ustaleniu aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy. W dacie przeprowadzania wywiadu środowiskowego wnioskodawca nie miał żadnych źródeł dochodu. Decyzją z 20 listopada 2024 r. został mu przyznany zasiłek okresowy w wysokości 388 zł. W tej sytuacji organ pomocy społecznej uznając, że strona znajduje się w trudnej sytuacji wsparł ją stosownie do okoliczności i w miarę posiadanych do dyspozycji środków, kwotą 180 zł miesięcznie na zakup posiłku lub żywności. Jak wynika z pisma GOPS w Bliżynie z 5 maja 2025 r., kwota 180 zł była maksymalną, jaką mogła uzyskać osoba samotnie gospodarująca w listopadzie 2024 r. Kwota ta stanowiła średni koszt miesięczny posiłków dzieci w szkole. W tym miejscu podkreślić należy, że uznanie administracyjne obejmuje także prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy wziąć pod uwagę w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy liczne grono osób wymagających wsparcia. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, ani udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W orzecznictwie dotyczącym świadczeń z zakresu pomocy społecznej podkreśla się, że uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno zawierać ustalenia organu dotyczące możliwości płatniczych ośrodka pomocy społecznej. Obowiązek poczynienia powyższych ustaleń wynika z art. 3 ust. 4 u.p.s. (por. wyrok NSA z 12 listopada 2009 r., sygn. I OSK 426/09). W tym zakresie zaskarżona decyzja organu odwoławczego podaje przesłanki, jakimi kierował się organ I instancji przyznając skarżącemu świadczenie pieniężne w wysokości 180 zł na zakup posiłku lub żywności. W konsekwencji, organ, przyznając skarżącemu pomoc w ww. wysokości nie naruszył prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, ponieważ zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie i brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.