II SA/Ke 43/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Armański, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 marca 2022 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 grudnia 2021 r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia 14 grudnia 2021 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpatrzeniu odwołania R. J. od wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy B. decyzji z dnia 30 sierpnia 2021 r., znak: [...], odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę J. W. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w to miejsce orzekło o przyznaniu R. J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – J. W. od 1.08.2021 r. do 31.12.2021 r. w kwocie 1.971 zł miesięcznie oraz od 1.01.2022 r. na stałe w kwocie 2.119 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. J. W. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 grudnia 2020 r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem, że nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na czas określony do 31 grudnia 2022 r. Dodatkowo J. W. legitymuje się orzeczeniem Komisji Lekarskiej KRUS z dnia 29 lipca 2021 r., w którym stwierdzono, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od 1 czerwca 2021 r. Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia uznając, że zgodnie z treścią orzeczenia, niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, przez co nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Kolegium, powyższe stanowisko w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 oraz ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych jest nieuzasadnione. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, który wprowadza zmianę zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Zatem w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Z podniesionych względów Kolegium stwierdziło, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia. Kolegium ustaliło, że wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 1 czerwca 2021 r., nie jest też uprawniona do świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W rezultacie za konieczne organ uznał wydanie decyzji reformatoryjnej przyznającej stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalając okres, na jaki przyznano świadczenie Kolegium stosownie do treści art. 24 ust. 2 i 4 cyt. ustawy, Kolegium przyjęło datę złożenia wniosku, tj. 4 sierpnia 2021 r., oraz orzeczenie KRUS z dnia 29 lipca 2021 r. Wysokość świadczenia określono na podstawie obwieszczeń Ministra Rodziny i Polityki Społecznej: z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 oraz z dnia 27 października 2021 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022. W skardze do tut. Sądu R. J., powołując się na treść art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych podniosła, że świadczenie pielęgnacyjne powinno być jej przyznane od 1 czerwca 2021 r, kiedy został złożony do KRUS wniosek o ustalenie niezdolności do samodzielnej egzystencji. W tym samym dniu skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśniło, że brak było podstaw do zastosowania art. 24 ust. 2a cyt. ustawy i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek do KRUS o ustalenie prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Wniosek nie dotyczył bowiem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub niepełnosprawności. Ponadto, wcześniejsze od orzeczenia KRUS jest orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 grudnia 2020 r. Sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym z uwagi na wniosek organu o rozpoznanie sprawy w tym trybie i brak żądania skarżącej o przeprowadzenie rozprawy (art. 120 w zw. z art. 119 pkt 2 Ppsa). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej "uśr", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu, organ odwoławczy trafnie przyjął, że dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b uśr nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b uśr należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. np. wyroki NSA: z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19; z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19). Powyższa wadliwość, której nie dostrzegł organ I instancji, skutkuje koniecznością uchylenia decyzji tego organu z dnia 30 sierpnia 2021 r. Przedmiotem sporu między skarżącą a organem odwoławczym jest natomiast kwestia zastosowania w niniejszej sprawie art. 24 ust. 2a uśr, zgodnie z którym, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Regulacja ta stanowi wyjątek od zasady ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 uśr), umożliwiając nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, uwzględniający czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że wymagająca opieki matka skarżącej J. W. legitymuje się orzeczeniem Komisji Lekarskiej KRUS z dnia 29 lipca 2021 r., w którym stwierdzono trwałą niezdolność badanej do samodzielnej egzystencji od dnia 1 czerwca 2021 r. Skarżąca dołączyła do skargi pismo KRUS z dnia 17 czerwca 2021 r. kierujące jej matkę na badanie lekarskie (które stanowiło podstawę do wydania ww. orzeczenia), a nadto dwie decyzje Prezesa KRUS z dnia 2 sierpnia 2021 r.: w jednej, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 1 czerwca 2021 r., matce skarżącej przyznany został dodatek pielęgnacyjny do renty rolniczej z tytułu niezdolności, a w drugiej, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 1 czerwca 2021 r., matce skarżącej przyznane zostało prawo do świadczenia uzupełniającego (do ww. renty rolniczej) od dnia 1 czerwca 2021 r., na podstawie art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z art. 3 pkt 21 uśr, ilekroć w ustawie mowa jest o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to m.in. stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach (lit. c). W niniejszej sprawie orzeczenie Komisji Lekarskiej KRUS z dnia 29 lipca 2021 r. zapadło na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, ponieważ przyznane na jego podstawie świadczenie uzupełniające uzupełnia rentę rolniczą, do jakiej uprawniona jest matka skarżącej, stosownie do art. 2 ust. 1-2 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz.U. z 2021 r. poz. 1842) w zw. art. 21 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2021 r. poz. 266 ze zm.). Z woli ustawodawcy zatem, posiadane przez J. W. orzeczenie Komisji Lekarskiej KRUS z dnia 29 lipca 2021 r. jest równoznaczne z orzeczeniem o niepełnosprawności, o którym mowa w art. 24 ust. 2a uśr. W konsekwencji, brak jest podstaw do różnicowania osób wnioskujących o świadczenie pielęgnacyjne na tej podstawie, że osoba wymagająca opieki złożyła wniosek o świadczenie uzupełniające w trybie ww. ustawy z dnia 31 lipca 2019 r., z czym wiąże się konieczność uzyskania orzeczenia Komisji Lekarskiej KRUS, nie zaś wniosek o orzeczenie o niepełnosprawności w trybie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Okoliczność, że matka skarżącej wcześniej uzyskała orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w świetle przywołanych przepisów nie ma wpływu na rozstrzygnięcie. Skoro skarżąca wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w dniu 4.08.2021 r. załączając wypis z treści orzeczenia Komisji Lekarskiej KRUS z dnia 29.07.2021 r. stwierdzający u J. W. trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 1.06.2021 r. to niewątpliwie zostały spełnione przesłanki przewidziane w art. 24 ust. 2a uśr. Brak zastosowania tego przepisu skutkuje przyjęciem, że organ II instancji dopuścił się jego naruszenia. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy B. z dnia 30.08.2021 r. Rozpatrując sprawę ponownie organ I instancji przeprowadzi postępowanie mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia. W szczególności w celu ustalenia daty złożenia wniosku o którym mowa w art. 24 ust. 2a uśr organ weźmie pod uwagę, że uzyskanie orzeczenia KRUS stwierdzającego u J. W. trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji było wynikiem złożenia wniosku z 1.06.2021 r. o przyznanie świadczenia uzupełniającego w trybie art. 2 i 3 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, jak również oceni od kiedy skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Dopiero całość zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwoli organowi na właściwą jego ocenę i określenie daty, od której skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – J. W .