II SA/Ke 438/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal po rozpoznaniu w dniu 25 października 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym Kielcach z dnia 12 września 2018r. sygn. akt II SA/Ke 438/18 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 12 września 2018r. [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wypełniony formularz urzędowy PPF, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 10 kwietnia 2018r. znak: SO.I.621.11.2018 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Postanowieniem z dnia 12 września 2018r. starszy referendarz sądowy w tut. Sądzie odmówił przyznania stronie prawa pomocy, wskazując że skarżący prowadzi dochodową działalność gospodarczą, a w złożonym wniosku nie wykazał w sposób przekonujący, że nie stać go na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł [...], podnosząc, że wykazany w jego "zeznaniu podatkowym za rok 2017 dochód wyniósł 29.544,06 zł, ale po odliczeniu strat z poprzednich lat podatek dochodowy nie wystąpił". Jakkolwiek od początku roku do lipca 2018r. dochód strony wyniósł 12.483,66 zł (co daje miesięcznie kwotę 1.783,38 zł), to po zapłaceniu zaległych zobowiązań, które jeszcze nie były zaksięgowane, obecnie występuje strata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1), bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Powyższe oznacza to, że ubiegający się o przyznanie prawo pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Prawo pomocy stanowi bowiem odstępstwo od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób, których sytuacja materialna i bytowa jest trudna. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Występujący z wnioskiem o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za jego uwzględnieniem, co oznacza, że jest zobowiązany wykazać z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12, opublikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl podobnie jak wszystkie niżej podane orzeczenia sądowe). Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12). Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (czyli de facto stanowi obciążanie innych obywateli). Dlatego też wyjątkowe zastosowanie tej instytucji wiąże się nie tylko z ustaleniem braku źródeł stałego dochodu i majątku, ale także z ustaleniem, że wnioskujący jest pozbawiony obiektywnie możliwości uzyskania dochodu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 22 października 2014 r., sygn. II SA/Wr 432/14). Mając na uwadze powołane wyżej regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokumentację znajdującą się w aktach sprawy oraz zarzuty zawarte w sprzeciwie Sąd stwierdza, że referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając że skarżący nie wykazał w sposób należyty zaistnienia przesłanek, niezbędnych do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Zaznaczyć przy tym trzeba, na co trafnie wskazano w zakwestionowanym orzeczeniu, że obecnie w przedmiotowej sprawie skarżący obowiązany jest uiścić wymagalny wpis od skargi w kwocie 100 zł, a pozostałe ewentualne opłaty nie powinny przekroczyć jednorazowo również kwoty 100 zł. Ze złożonego przez stronę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że [...] prowadzi samodzielnie wspólnie gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z dochodu z działalności gospodarczej w wysokości 1100 zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że osiągany dochód przeznacza na zakup żywności, odzieży, obuwia oraz środków czystości. Z akt administracyjnych wynika, że wnioskodawca pracuje jako kierowca. Dotąd był zameldowany i mieszkał w lokalu stanowiącym własność jego ojca i zmarłej matki (nie zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe). Na wezwanie referendarza nadesłał dodatkowe dokumenty dotyczące jego sytuacji majątkowej: zeznanie podatkowe za 2017 r. bilans z księgi przychodów i rozchodów za okres 1 stycznia 2018r. do 31 lipca 2018r. i wyciąg z rachunku bankowego z saldem w wysokości 0 zł na dzień 31 sierpnia 2018 r. Ze złożonych dokumentów wynika, że w 2017r. skarżący osiągnął z działalności gospodarczej przychód w wysokości 154.300,78 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 124.756 zł, co dało dochód w wysokości 29.544,06 zł. W pierwszych siedmiu miesiącach 2018r. skarżący z osiągnął z działalności gospodarczej przychód w wysokości 124.404,03 zł, na zakup towarów wydał 58.934,81 zł, pozostałe wydatki wyniosły 52.985,56 zł, co dało w sumie dochód w wysokości 12.483,66 zł. W złożonym sprzeciwie skarżący podniósł, że po zapłaceniu zaległych zobowiązań, które jeszcze nie zostały zaksięgowane, wystąpi strata, przedstawiając na tę okoliczność jedynie niepodpisany wydruk wiadomości mailowej od biura rachunkowego z dnia 25 września 2018r. o stracie w wysokości 15.957,15 zł. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że w przypadku przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą, to przychody obrazują jego zdolność finansową. Stanowisko to wyrażane jest jednolicie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w którym wskazuje się, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że skarżący osiągnął z działalności gospodarczej przychód: - w 2017r. w wysokości 154.300,78 zł, - a w pierwszych siedmiu miesiącach 2018r. w wysokości 124.404,03. Odnosząc się do argumentacji strony należy odwołać się do ugruntowanego orzecznictwa sądowego, zgodnie z którym dochody (bądź strata) są wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014r., sygn. akt I FZ 239/14). W konsekwencji to przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Powoływana przez skarżącego wysokość końcowo uzyskiwanego dochodu, bądź strata w zestawieniu z wysokimi kosztami uzyskania przychodu, nie oznacza, że strona nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Poniesienie przez podatnika straty nie jest bowiem równoznaczne z brakiem faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Natomiast wysokie koszty uzyskania przychodów mogą mieć bardzo różne źródło, np. w czynionych przez stronę inwestycjach, odpisach z tytułu zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, różnicach kursowych i nie świadczą jeszcze o trudnej kondycji finansowej. Reasumując, w ocenie Sądu, skarżący nie podważył w żaden sposób, również na etapie obecnie toczącego się postępowania przyczyn, które zadecydowały o odmowie przyznania prawa pomocy. W tym zakresie nie mogły odnieść również skutku twierdzenia strony o wystąpieniu straty po uwzględnieniu niezaksięgowanych zobowiązań oraz załączony na tę okoliczność do sprzeciwu niepodpisany wydruk wiadomości mailowej niezawierający jakiegokolwiek zestawienia, bądź obliczeń. Jedynie ubocznie zaznaczyć trzeba, że w razie uwzględnienia skargi stronie przysługuje zwrot kosztów postępowania od organu. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sądowa kontrola legalności odbywa się bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi sporządzonej przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji – na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 p.p.s.a.