II SA/Ke 464/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 listopada 2024 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] czerwca 2024 r. [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. II SA/Ke 464/24 Uzasadnienie Decyzją z 20 czerwca 2024 r., znak: [...]/20534/2024, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. D., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (ZUS) utrzymał w mocy decyzję ZUS z 18 kwietnia 2024 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko K. D.. W uzasadnieniu organ II instancji przywołał treść art. 4 i art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wskazując, że wniosek o świadczenie wychowawcze na ww. dziecko na okres świadczeniowy 2023/24 złożyli oboje rodzice, tj. A. G. (1 lutego 2023 r.) i P. D. (15 maja 2023 r.). W wyroku rozwodowym z 9 stycznia 2020 r., sygn. [...], Sąd Okręgowy w K. powierzył władzę rodzicielską nad małoletnimi synami I. D. i K. D. obojgu rodzicom, kosztami utrzymania i wychowania dzieci obciążył również oboje rodziców. Nie orzekł co do miejsca zamieszkania dzieci. Organ wyjaśnił, że dla celów przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko rodziców rozwiedzionych, w celu określenia, który z wnioskujących rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, przyjmuje ustalenia wynikające z orzeczenia sądu. Warunkiem ustalenia świadczenia wychowawczego w wysokości połowy jego kwoty jest, stosownie do art. 5 ust. 2a ww. ustawy, załączenie do wniosku odpisu orzeczenia sądu wskazującego na pozostawianie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Zgodnie ze stanowiskiem organu, w niniejszej sprawie nie ma podstaw prawnych do przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia wychowawczego, ponieważ opieka naprzemienna sprawowana jest jedynie w oparciu o ustalenia indywidualne i nie została uregulowana przez sąd. Sąd Okręgowy w K. w odpowiedzi na wystąpienie ZUS stwierdził brak podstaw do dokonania wykładni ww. wyroku z 9 stycznia 2020 r., jednocześnie podając, że nie ingerował we władzę rodzicielską i nie określał sposobu jej wykonywania. W tej sytuacji organ uznał, że opiekę nad K. D. sprawują oboje rodzice i nie ma ona charakteru naprzemiennego. Skoro drugi rodzic, tj. A. G. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze jako pierwsza, to jej należy wypłacać świadczenie. W skardze do tut. Sądu P. D. zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu: 1. błędną interpretację art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego niezastosowanie; 2. błędną interpretację art. 22 ww. ustawy poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe na okoliczność, który z rodziców sprawuje opiekę nad dzieckiem; 3. niezastosowanie art. 22 ww. ustawy poprzez brak wszczęcia postępowania dowodowego i brak ustaleń z kim faktycznie mieszkają dzieci i w jakich okresach czasu; 4. błąd w ustaleniach faktycznych, w sytuacji gdy Sąd Okręgowy orzekając rozwód powierzył obojgu rodzicom wychowywanie i utrzymywanie dzieci i nie orzekał o miejscu zamieszkania dzieci; stan faktyczny jest taki, że dzieci mieszkają u rodziców naprzemiennie w porównywalnych okresach czasu; 5. błąd w ustaleniach faktycznych, w sytuacji gdy Sąd Okręgowy sam wskazał, że nie ingerował w ustalenia rodziców, a skarżący za każdym razem składa wniosek o wypłatę świadczenia informując organ, że de facto opieka jest naprzemienna; 6. naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego; 7. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej. Mając powyższe n uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. do wydania w terminie 14 dni decyzji i przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy tego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Dodatkowo wyjaśnił, że w ramach uzupełnienia wniosku skarżący nadesłał oświadczenie, wedle którego opieka nad dziećmi jest sprawowana naprzemiennie, a koszty utrzymania dzieci ponoszone są po połowie razem z matką dzieci. Sprawa została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący poinformowany o wniosku organu o rozpoznanie sprawy w tym trybie, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 421), dalej "ustawa", świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Jednocześnie stosownie do treści art. 5 ust. 2a ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowana w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Pogląd, zgodnie z którym podzielone świadczenie wychowawcze przysługuje obojgu rodzicom, jeżeli orzeczenie sądu w przedmiocie opieki nad dzieckiem przewiduje sprawowanie przez rodziców opieki nad wspólnym dzieckiem w porównywalnych powtarzających się okresach, przy czym obowiązujące przepisy nie wymagają równego podziału obowiązków czy czasu wykonywania opieki przez poszczególnych rodziców, został wyrażony w orzecznictwie i zasługuje na akceptacje (zob. wyroki NSA z 1.04.2022 r., sygn. akt I OSK 1327/21, z 29.09.2021 r., sygn. akt I OSK 4362/18, z 7.12.2022 r., sygn. akt I OSK 279/22, z 23.05.2024 r. sygn. akt I OSK 1648/22). Jak stanowi art. 22 zd. pierwsze i drugie ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W rozpoznawanej sprawie skarżący twierdzi, że sprawuje opiekę naprzemienną nad synem K. D.. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego jako drugi z rodziców, po złożeniu wniosku przez matkę dziecka. Przepisy omawianej ustawy, ani żaden inny akt prawny - w tym Kodeks postępowania cywilnego, czy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, nie zawierają definicji pojęcia opieki naprzemiennej, o której stanowi art. 5 ust. 2a ustawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że zakres tego pojęcia można ustalić odwołując się do treści art. 5821 § 4 k.p.c., art. 59822 k.p.c. oraz art. 7562 § 1 pkt 3 i § 2 k.p.c. W świetle powołanych przepisów z naprzemiennym sprawowaniem pieczy nad małoletnim przez jego rodziców mamy do czynienia, gdy dziecko mieszka z każdym z rodziców w powtarzających się okresach czasu. Opiekę naprzemienną w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy tworzą więc trzy elementy: rodzice dziecka powinni być rozwiedzeni, w separacji lub żyć w rozłączeniu, w przedmiocie opieki winno zapaść orzeczenie sądu, a opieka nim orzeczona winna cechować się naprzemiennością. Należy przy tym podkreślić, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną nie jest okolicznością możliwą do ustalania przez organ administracji prowadzący postępowanie, a w konsekwencji również przez sąd administracyjny. Okoliczność ta powinna wynikać bezpośrednio z orzeczenia sądu powszechnego, jako wyłącznie właściwego do jej ustalenia (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2018 r.; sygn. 2088/17; z 23 maja 2024 r., sygn. I OSK 1648/22). Jak wynika z akt sprawy, Sąd Okręgowy w K. w wyroku z 9 stycznia 2020 r., sygn. I C [...], rozwiązującym przez rozwód małżeństwo skarżącego i A. D. (obecnie Gruszczyńskiej), powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron obojgu rodzicom. Na ich zgodny wniosek nie regulował kontaktów rodziców z dziećmi. Z treści ww. wyroku wynika więc, że Sąd nie ingerował we władzę rodzicielską i nie określał sposobu jej wykonywania. Za takim rozumieniem przemawia również uzasadnienie postanowienia Sądu Okręgowego w K. z 25 marca 2024 r., sygn. I C [...], o stwierdzeniu braku podstaw do dokonania wykładni wyroku z 9 stycznia 2020 r. Nie sposób więc wywieźć z ww. wyroku rozwodowego orzeczenia o opiece naprzemiennej, skoro Sąd w ogóle sposobu wykonywania opieki nie określał. Przyjmuje się, że forma opieki naprzemiennej jest możliwa do ustalenia również w porozumieniu o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej (planie wychowawczym), zaaprobowanym przez sąd, czy ugodzie sądowej (por. wyrok NSA z 29 września 2021 r., sygn. I OSK 4362/18). Natomiast, w świetle przywołanych przepisów i poglądów orzecznictwa niedopuszczalne jest zastąpienie orzeczenia sądu o sprawowaniu opieki naprzemiennej samą okolicznością faktycznego wykonywania opieki w porównywalnych okresach na przemian przez oboje rodziców. W analizowanej sprawie, skarżący nie legitymował się orzeczeniem o opiece naprzemiennej dzielonej z żoną nad wspólnym małoletnim dzieckiem. Z mocy art. 22 ustawy użyte w nim określenie, że opieka nad dzieckiem sprawowana jest "równocześnie" oznacza, że żadnego z rodziców nie pozbawiono władzy rodzicielskiej ani jej nie ograniczono, w związku z czym mają oni równe prawo do opieki nad wspólnym dzieckiem i wykonują je w następujących po sobie okresach w sposób wykluczający możliwość przypisania sprawowania opieki wyłącznie przez jednego rodzica i ograniczenie opieki drugiego rodzica do sporadycznych kontaktów z dzieckiem (por. wyrok NSA z 23 maja 2024 r., sygn. I OSK 1648/22). Zatem skoro z orzeczenia sądu nie wynika sprawowanie opieki naprzemiennej, zaś prawo do opieki przysługuje obojgu rodzicom, bez żadnych ograniczeń to organy trafnie przyjęły, że rozpoznając wniosek skarżącego należy kierować się regułą określoną w art. 22 ustawy tj. z uwzględnieniem kolejności złożenia wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego. Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że w sytuacji, gdy matka dziecka jako pierwsza wystąpiła o przyznanie świadczenia wychowawczego, to wniosek skarżącego o przyznanie tego samego świadczenia nie mógł być uwzględniony. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.