II SA/Ke 467/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Banach, Sędzia WSA Renata Detka, Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania A. B., utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] o wymeldowaniu A. B. z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości [....]. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Pismem z dnia 27 września 2016r. C.B. wniósł o wymeldowanie z pobytu stałego A. B. z lokalu położonego w miejscowości [....], wskazując że żona od ok. 10 lat nie przebywa pod tym adresem. W dniu 27 grudnia 2016r. wnioskodawca zmarł, wobec czego organ I instancji decyzją z dnia 5 stycznia 2017r. umorzył postępowanie wszczęte na wniosek, a następnie z dniem 25 stycznia 2017r. wszczął w niniejszej sprawie postępowanie z urzędu. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji, działając na podstawie art. 33, art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2016r. poz. 722), decyzją z dnia 24 marca 2017 rozstrzygnął o wymeldowaniu A. B. z pobytu stałego ze spornego lokalu. Odwołanie od ww. decyzji wniosła A. B.. Wojewoda, utrzymując w mocy zakwestionowaną decyzję, wskazał że fakt niezamieszkiwania od kilku lat A. B. pod ww. adresem nie był kwestionowany przez żadną ze stron postępowania. Okoliczność tę potwierdzają również przesłuchani świadkowie, w tym sąsiedzi - osoby obce, którzy znają stronę, przy czym ich zeznania są spójne i bezsporne. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że to konflikt rodzinny był powodem opuszczenia przez stronę miejsca zameldowania, wskazanego przez odwołującą się jako przymusowe, spowodowane stosowaniem przemocy przez męża oraz konfliktem z jego rodziną. W tym zakresie organ odwoławczy wyjaśnił, że nawet przymusowe opuszczenie lokalu będzie uzasadniało wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego w tym lokalu, gdy zostanie spełniona podstawowa przesłanka ustawowa wymeldowania, tj. opuszczenie miejsca pobytu stałego. Oceny, czy opuszczenie lokalu nastąpiło dobrowolnie, należy dokonać, uwzględniając nie tylko sytuację poprzedzająca bezpośrednie opuszczenie danego mieszkania, ale również zdarzenia i zachowanie strony wymeldowywanej, które nastąpiło już po opuszczeniu tego lokalu. Natomiast A. B. od 8 lat, po opuszczeniu spornego lokalu nie czyniła żadnej próby powrotu do miejsca zameldowania, ani nie partycypowała w kosztach jego utrzymania. Strona nie posiada klucza do lokalu, a z informacji Komisariatu Policji wynika, że pod spornym adresem nie było interwencji dotyczących utrudnień w zamieszkaniu. W konsekwencji organ stwierdził, że w niniejszej sprawie doszło do dobrowolnego opuszczenia miejsca zameldowania na pobyt stały – powołując się na zasady logiki i doświadczenia życiowego, które wskazują że wątpliwym jest, aby A. B., wobec pogłębiającego się rodzinnego konfliktu, posiadała centrum życiowe w miejscu zameldowania w miejscowości [....] i aby istniała obiektywna możliwość realizacji deklarowanej przezeń woli przebywania pod tym adresem. Organ odwoławczy nie uznał za skuteczny środek prawny złożonego do Sądu Rejonowego w dniu 7 kwietnia 2017r. pozwu o dopuszczenie do posiadania, podkreślając że nie samo wystąpienie z pozwem, ale dopiero wynikający z jego pozytywnego rozpatrzenia fakt ponownego zamieszkania mógłby stanowić podstawę do odmowy wymeldowania. Końcowo wyjaśniono, że istniejący konflikt rodzinny jest skoncentrowany głównie wokół majątku, którego A. B. jest współwłaścicielem, jednak nie można przez ten pryzmat rozstrzygać kwestii meldunkowych. Jakkolwiek obecnie toczą się sprawy cywilne dotyczące kwestii roszczeń finansowych i majątku A. B., nie są to okoliczności mające znaczenie i wpływ na rozstrzygnięcie spraw meldunkowych. Jako przesłanki wykluczającej wymeldowanie organ nie uznał również okoliczności, że A. B. pozostawiła część swoich rzeczy w spornym lokalu (co potwierdził dowód z oględzin). Kwestia ta nie może być bowiem rozpatrywana w oderwaniu od całości opisanych powyżej okoliczności sprawy. Ponadto Wojewoda zwrócił uwagę, że w trakcie postępowania organ I instancji nie uwzględnił wymagań art. 79 K.p.a. i pomimo powiadomienia o wysłanych wezwaniach do świadków, de facto nie zapewnił stronom czynnego udziału w ich przesłuchaniach. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że z dokumentacji sprawy wynika, że w trakcie postępowania strony miały możliwość analizy zgromadzonego materiału dowodowego oraz kierując się zasadą szybkości i prostoty postępowania administracyjnego organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie nie pozostały okoliczności konieczne do ponownego wyjaśnienia, materiał dowodowy jest wystarczający do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia, ustalony stan faktyczny jest bezsporny, a stwierdzone uchybienia, jakich dopuścił się organ I instancji, nie miały wpływu na prawidłowość i treść merytorycznego rozstrzygnięcia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na ww. decyzję Wojewody wniosła A. B., zarzucając organowi błędne przyjęcie, że: - nie zawsze przemoc w rodzinie usprawiedliwia wyprowadzenie się z domu – podczas gdy jej zmarły mąż skutecznie uniemożliwiał stronie mieszkanie pod adresem [....], dopuszczając się przemocy psychicznej i fizycznej, - pozostawienie przez skarżącą rzeczy w domu w [...] nie może determinować jej woli powrotu do domu – podczas gdy strona chce wrócić do domu i tam zamieszkać, ale rodzina męża przemocą na to nie pozwala. Skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia sprawy o naruszenie posiadania toczącej się przed Sądem Rejonowym. W uzasadnieniu skarżąca rozwinęła ww. argumentację, zarzucając organowi, że nie wziął pod uwagę i błędnie zinterpretował brak obiektywnych możliwości do realizacji jej woli przebywania w miejscu zameldowania. Strona podkreśliła, że nie może mieszkać w domu, o który sama dbała i w który inwestowała, a gdyby wcześniej tam pozostała mogłaby już nie żyć. Obecnie A. B. musi ponosić koszty wynajmu lokalu, podczas gdy niechętna jej rodzina męża zajmuje jej dom i nie pozwala tam wchodzić. Poza tym w [...] strona pozostawiła swoje rzeczy, licząc że tam powróci. Aktualnie toczą się postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po mężu oraz sprawa o naruszenie posiadania dotycząca tej właśnie nieruchomości. Końcowo skarżąca powołała się na zasady współżycia społecznego, kwestionując przy tym ustalenia organu, że dobrowolnie opuściła swój dom – była bowiem do tego zmuszona sytuacją życiową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Postanowieniem z dnia 27 października 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odmówił zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przy czym sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji – wydanej w przedmiocie wymeldowania skarżącej z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości [....] – ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa materialnego, czy też procesowego, skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia. Zgodnie z ustawą z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2016r. poz. 722 ze zm.) organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się (art. 35 ustawy). Przepis ten, podobnie jak poprzednio obowiązujący w tym względzie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm.), nie określa w sposób dosłowny okoliczności uzasadniających wymeldowanie danej osoby z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, czy też czasowego, ale stanowi o opuszczeniu miejsca pobytu stałego i niedopełnieniu obowiązku meldunkowego, polegającego na zgłoszeniu faktu opuszczenia lokalu organowi meldunkowemu. Z tych też względów istotną rolę w zakresie interpretacji cyt. regulacji ustawy o ewidencji ludności odgrywa dorobek dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych, wypracowany również na gruncie art. 15 ust. 2 ww. ustawy z 1974r. Zgodnie z jednolitym stanowiskiem judykatury przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu wymienionych przepisów jest spełniona wówczas, jeżeli opuszczenie to, po pierwsze, ma charakter trwały i, po drugie, jest dobrowolne. Odnosząc się do pierwszej z powołanych przesłanek, Sąd w pełni zgadza się z dokonaną przez organ oceną materiału dowodowego. W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z niekwestionowanego stanu faktycznego przyjętego przez organy obu instancji, wobec narastającego konfliktu rodzinnego A. B. wyprowadziła się z zajmowanego uprzednio wspólnie z mężem domu w miejscowości [....]. Skarżąca zeznała w dniu 15 listopada 2016r., że cyt: "Nie mieszkam tutaj od 8 lat" (k. 86 akt administracyjnych). Co się zaś tyczy drugiej z omawianych przesłanek, to w tym zakresie Sąd w całości podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wyrażone w wyroku z dnia 10 października 2017r. o sygn. III SA/Łd 496/17 (dostępnym, podobnie jak większość przytoczonych poniżej orzeczeń, w internetowej bazie orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego). Mianowicie, nawet gdy (tak jak w niniejszej sprawie) sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, a owe opuszczenie trwa odpowiednio długo i gdy osoba usunięta z lokalu nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, to organ administracji zobowiązany jest do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro osoba ta tej czynności sama nie dopełniła (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 stycznia 2012r. o sygn. akt II OSK 1973/10, z dnia 26 kwietnia 2010r. o sygn. akt II OSK 716/09). Dla oceny dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego niewątpliwie znaczenie ma wytoczenie powództwa o przywrócenie posiadania lokalu, którą to okoliczność - jako element stanu faktycznego, organy orzekające w przedmiocie wymeldowania winny wziąć pod uwagę, oceniając zaistnienie przesłanek z art. 35 omawianej ustawy. Wymogowi temu w niniejszej sprawie Wojewoda zadośćuczynił. Dla wyniku omawianej oceny nie bez znaczenia pozostaje natomiast to, kiedy powództwo o naruszenie posiadania zostało wytoczone, a w szczególności, czy przed, czy po upływie rocznego terminu, o którym mowa w art. 344 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017r. poz. 459 ze zm.). Jak wynika bowiem z art. 344 § 1 K.c. przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. Termin wystąpienia z powództwem posesoryjnym został określony w art. 344 § 2 k.c. W świetle tego przepisu działanie takie może być podjęte w ciągu roku od chwili naruszenia posiadania. Wprawdzie w niniejszej sprawie A. B. wystąpiła z ww. powództwem, jednak miało to miejsce dopiero w dniu 7 kwietnia 2017r. – podczas gdy opuszczenie dotychczasowego miejsca zameldowania miało miejsce w 2008r. (okoliczność niesporna). W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że nieskorzystanie we właściwym czasie z omawianego środka prawnego może świadczyć o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez daną osobę (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 kwietnia 2001r. o sygn. akt V SA 3078/00, Lex nr 78937, z dnia 26 października 2006r. o sygn. akt II OSK 1244/05, niepubl.). Odnosząc się do zarzutów skargi, koncentrujących się na przyczynach wyprowadzenia się A. B. od męża (przemoc psychiczna i fizyczna, choroba alkoholowa) należy wskazać, że na wynik sprawy w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego nie mają wpływu przyczyny, z powodu których dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania. W tym zakresie organy administracji publicznej mogą jedynie – przy ocenie trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu – rozważać charakter i czas podjęcia środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do niego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2012r. o sygn. akt II OSK 1973/10). Wobec wniesienia przez skarżącą powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania po upływie 9 lat od opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, brak podstaw by zakwestionować dokonaną przez organy obu instancji ocenę tej ostatniej okoliczności jako trwałą i dobrowolną. Ustosunkowując się do składanych przez A. B. deklaracji o chęci powrotu do zajmowanego uprzednio domu wskazać trzeba, że nie mają one żadnego wpływu na wynik sprawy, zwłaszcza wobec wyjaśnień strony o tym, że "od 8 lat mieszka z matką w wynajętym mieszkaniu" (k. 190 akt administracyjnych). Dopiero bowiem z chwilą ponownego zamieszkania (np. po korzystnym dla strony wyniku sprawy o przywrócenie naruszonego posiadania) pod tym adresem powstanie możliwość powtórnego tam zameldowania strony – co wynika z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Zgodnie z tym przepisem pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W konsekwencji w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że zamieszkanie w określonym lokalu w rozumieniu tego przepisu winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu centrum życiowego danej osoby. Istotą i funkcją ewidencji ludności jest bowiem stworzenie urzędowego rejestru dokumentującego faktyczne miejsce przebywania obywateli. Zameldowanie i wymeldowanie są jedynie aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2012r. o sygn. akt II OSK 1973/10). Odnosząc się do pozostawienia rzeczy skarżącej w uprzednio zajmowanym domu (co ustalono podczas oględzin w dniu 15 listopada 2016r.), wskazać trzeba, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nie świadczy to o skoncentrowaniu spraw życiowych strony w miejscu zameldowania, zaś opuszczenie lokalu nie musi być połączone z jego opróżnieniem ze wszystkich ruchomości należących do opuszczającego lokal (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Łodzi z dnia 19 stycznia 2012r. o sygn. akt III SA/łd 1138/11 oraz w Gdańsku z dnia 15 stycznia 2009r. o sygn. akt III SA/Gd 360/08). Mając na względzie powyższe stwierdzić trzeba, że wbrew zarzutom skargi organy administracji publicznej prawidłowo oraz zgodnie z obowiązującymi przepisami – tak postępowania (art. 7 art. 77 § 1, art. 80 K.p.a.), jak i prawa materialnego (art. 33, art. 35 ustawy o ewidencji ludności) ustaliły, iż w stosunku do A. B. wystąpiły łącznie wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia o jej wymeldowaniu z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości [....]. W rezultacie, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie wymogami ww. ustawy, doprowadzono zapisy istniejące w zbiorach meldunkowych do stanu zgodnego z rzeczywistością. Odnosząc się do praw, jakie przysługują skarżącej do spornej nieruchomości oraz kwestii poniesionych nań nakładów finansowych, wskazania wymaga, że w obecnym stanie prawnym ewidencja ludności dostarcza organom jedynie wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw związanych z danym lokalem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006r. o sygn. akt II OSK 561/05, LEX nr 194344). Tym samym rozstrzygnięcie kwestii dotyczących przywrócenia posiadania przedmiotowej nieruchomości nie miało wpływu na treść wydanej w niniejszej sprawie decyzji – co przesądziło o odmowie zawieszenia niniejszego postępowania – postanowieniem tut. Sądu z dnia 27 października 2017r. Przyjęcie przeciwnego założenia oznaczałoby, że de facto to sąd powszechny orzeka w sprawach wymeldowania – należących do dziedziny prawa administracyjnego. Należy jednocześnie wskazać, że dokonanie wymeldowania nie może być traktowane jako podstawa do ustania jakichkolwiek praw majątkowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2005r. o sygn. akt IV SA/Wa 627/05). Końcowo należy podzielić stanowisko Wojewody co charakteru uchybień, jakich w toku prowadzonego postępowania dopuścił się organ I instancji – które nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Jakkolwiek bowiem Wójt Gminy Bieliny wbrew wymogom art. 79 w zw. z art. 10 K.p.a. nie zapewnił stronie czynnego udziału w przesłuchaniach świadków, to z akt sprawy wynika, że skarżąca miała możliwość zapoznania się ze zgromadzonym w sposób wyczerpujący materiałem dowodowym. Ponadto ustanowiona w art. 12 § 1 K.p.a. zasada szybkości postępowania uzasadniała wydanie w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. Jednocześnie w pkt II tego orzeczenia Sąd przyznał pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenie w łącznej wysokości 295,20 zł – na podstawie art. 250 § 1 ustawy p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016r., poz. 1714 ze zm.).