II SA/Ke 471/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w 14 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. B. S. w dniu 9 sierpnia 2017 r. uiściła wpis sądowy w wysokości 500 zł od jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych oraz złożyła formularz PPF wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego formularza wynika, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 2314 zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni nie wykazała innego majątku oprócz domu wielkości 51 m kw o wartości około 30.000 zł i niewykorzystywanej nieruchomości rolnej o powierzchni 0,65 ha. Skarżąca podała następujące stale wydatki miesięcznie: 120 zł na gaz, 100 zł na prąd, 100 zł na telefon, 500 zł na leki, 800 zł na wyżywienie oraz roczne: 3000 zł na opał, 300 zł – zakup drewna, 200 zł na ubezpieczenie domu. Ponadto uiściła opłatę za telewizor w wysokości 197 zł za okres styczeń- wrzesień 2017 r. Skarżąca w uzasadnieniu wniosku stwierdziła, że jest osoba starszą (62 lata), a postępowanie w sprawie trwa już trzy lata nie zna się na przepisach, nie potrafi prawidłowo formułować wniosków, potrzebuje pomocy fachowego pełnomocnika. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz.1369), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, przysługuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego przysługuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania (art. 199 p.p.s.a.). Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo od tej zasady. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Referendarz sądowy rozpoznający taki wniosek musi interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Analizując zawarte we wniosku oświadczenie B. S. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz całokształt materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy referendarz sądowy uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonujący, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Skarżąca osiąga stały dochód z dwóch emerytury, co umożliwia planowanie wydatków. Ponadto nie ma nikogo na utrzymaniu, co skutkuje możliwością wydatkowania całości pobieranych świadczenia emerytalnego wyłącznie na własne potrzeby. Osiągany dochód wystarcza do zapewnienia jej podstawowych warunków życiowych, w tym na pokrycie bardzo dużych kosztów leczenia. Uiszczenie w dniu 9 sierpnia 2017 r. wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł świadczy o dużych możliwościach finansowych skarżącej. Uznano zatem, że przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem i posiadanym majątkiem wnioskodawczyni jest w stanie ponieść ewentualne opłaty sądowe, które mogą się pojawić na późniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, nieprzekraczające każdorazowo kwoty 100 zł, z wyjątkiem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wynoszącego 250 zł i zgromadzić środki pieniężne na pokrycie ewentualnego honorarium pełnomocnika z wyboru, o ile będzie chciała go ustanowić. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, rodzeństwo lub dorosłe dzieci i wnuki. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób prawidłowy, a z pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że B. S. nie jest osobą nieporadną życiowo, zna bardzo dobrze okoliczności faktyczne sprawy. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.