II SA/Ke 512/15

Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Dnia 16 lipca 2015 r. Referendarz sądowy Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "X" Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w [...] o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "X" Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak [...] w przedmiocie odmowy uznania rekultywacji gruntu za zakończoną postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. "X" Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w [...] , zwana dalej "Spółką" złożyła urzędowy formularz PPPr wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy uznania rekultywacji gruntu za zakończoną. W złożonym formularzu wnioskodawca podał, że ostatni rok obrotowy zamknął stratą w wysokości 317 496,64 zł wartość środków trwałych wynosi 7 364 571,79 zł, na rachunku bankowym Spółki na koniec miesiąca poprzedzającego złożenia wniosku znajdowała się kwota 23,13 zł. W uzasadnieniu wniosku podano, że Spółka nie posiada środków pieniężnych koniecznych dla pokrycia kosztów owych z uwagi na słabą kondycje finansową przedsiębiorstwa i prowadzone postępowanie likwidacyjne. Stwierdzono, że wnioskodawca z uwagi na konieczność zachowania płynności finansowej nie posiada aktualnie środków na pokrycie kosztów sądowych. Środki finansowe uzyskiwane z bieżącej działalności przeznaczane są na pokrycie kosztów stałych, związanych z prowadzoną likwidacją oraz uiszczania zobowiązań publicznoprawnych. Jedyne przychody wynikają ze sprzedaży majątku spółki i są przeznaczone na pokrycie bardzo dużych zobowiązań Spółki. Wnioskodawca oświadczył, ze aktualny stan finansowy Spółki nie pozwala, bez uszczerbku dla jej funkcjonowania, na pokrycie kosztów sądowych związanych z niniejszą sprawą. Zdaniem wnioskodawcy, sytuacja majątkowa Spółki powoduje, że brak zwolnienia stanąłby na przeszkodzie możliwości odwołania od decyzji wydanej, w jej ocenie z naruszeniem rozstrzygnięcia sądowego. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz.270), zwanej alej "p.p.s.a." można przyznać osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd (referendarz sądowy) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10). Należy podkreślić, że zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09 oraz z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, opublikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym podlega oddaleniu, gdyż nie zostały wykazane żadne okoliczności, które świadczyłyby o tym, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Wręcz przeciwnie, likwidator stwierdził we wniosku, że Spółka uzyskuje środki z bieżącej działalności oraz przychody ze sprzedaży majątku Spółki i są one przeznaczane na pokrycie bardzo dużych zobowiązań, w tym zobowiązań publicznoprawnych. Również ujemny wynik finansowy Spółki za ostatni rok nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 260/08, strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (opublikowano w LEX nr 479125). Należy zauważyć, że w trzech sprawach rozpoznawanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach Spółka jest reprezentowana przez adwokata, któremu mimo postawienia Spółki w stan likwidacji nie zostało wypowiedziane pełnomocnictwo i który cały czas jest uprawniony do jej reprezentowania i działania w tych sprawach; z natury rzeczy jest to związane z określonymi wydatkami (zapewne znacznie większymi niż wpisy od skarg), z pokryciem których to wydatków Spółka (jej likwidator) bez wątpienia musi się liczyć w przyszłości i zabezpieczyć na to odpowiednie środki z podlegającego likwidacji majątku. Brak jest w tej sytuacji przesłanek, by wydatki związane z wynagrodzeniem pełnomocnika traktowane były w sposób priorytetowy względem kosztów sądowych. Trzeba również podkreślić, że obowiązek zapewnienia skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie; wynikający z tego przepisu obowiązek dotyczy każdego podmiotu posiadającego jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (a więc także skarżącej Spółki, mimo objęcia jej procedurą likwidacji). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2014 r., II OZ 561/14). Warunku tego Spółka nie spełniła, a fakt że postępowanie likwidacyjne nie zostało jeszcze zakończone dowodzi potencjalnych możliwości wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych z posiadanego jeszcze majątku, to jest pozostających w jej dyspozycji środków finansowych i trwałych. W świetle powyższych faktów, uznano, że wnioskodawca ma możliwość uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł oraz zgromadzenia środków finansowych na pokrycie innych ewentualnych kosztów sądowych na późniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nieprzekraczających jednorazowo kwoty 100 zł. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.