II SA/Ke 516/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 września 2012r. sprawy ze skargi H.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. z dnia [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i w to miejsce orzekło o zobowiązaniu dłużnika alimentacyjnego H. G. do zwrotu wypłaconych osobom uprawnionym K. G. i D. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na podstawie decyzji z dnia [...], za okres od 1.04.2011r. do 30.09.2011r. w wysokości 1.233,59 zł. Rozstrzygnięcie organu odwoławczego zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy B. przyznał przedstawicielowi ustawowemu – A. G. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione: K. G. i D. G. na okres od 1.04.2011r. do 30.09.2011r. – w kwocie po 250 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] organ I instancji, działając na podstawie art. 2 pkt 9, 11, art. 25, art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3 i 7 pkt 2 ustawy z dnia 7.09.2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. nr 1 poz. 7 ze zm.) zobowiązał dłużnika alimentacyjnego H. G. do zwrotu kwoty 1.680,14 zł z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione: K. G. i D. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.04.2011r. do 30.09.2011r. wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi na dzień spłaty zobowiązania w ciągu 30 dni od uprawomocnienia się decyzji. W uzasadnieniu powołano się na ww. decyzję z dnia [...] oraz wyrok Sądu Rejonowego w z dnia 28.07.2008r., sygn. akt III RC 61/08 – w oparciu o który ustalono wysokość przyznanych alimentów. W odwołaniu od ww. decyzji H. G. wskazał na naruszenie prawa i zasad współżycia społecznego i opisując swoją trudną sytuację zdrowotną oraz materialną wniósł o zmianę tego rozstrzygnięcia i umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy, uchylając zaskarżone rozstrzygnięcie i orzekając merytorycznie – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., podkreślił, że przepisy art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mają charakter obligatoryjny. W rezultacie, po stronie organu istnieje ustawowy obowiązek wydania decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji gdy zakończy się okres wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W tym zakresie Kolegium wskazało, że jak wynika z zebranego materiału dowodowego H. G. jest dłużnikiem alimentacyjnym, a osoby uprawnione, to jest K. G. i D. G. otrzymywały świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.04.2011r. do 30.09.2011r., przy czym wysokość tych świadczeń łącznie za cały ten okres wynosi 3.000,00 zł (250,00 zł x 2 dzieci x 6 m-cy). Ze względu na to, że w okresie od 3.06.2011r. do 7.12.2011r. dłużnik alimentacyjny – działając za pośrednictwem Komornika Sądowego – przekazał na poczet zaległości alimentacyjnych kwotę 1.657,41 zł, organ I instancji zaliczył tę kwotę na poczet zaległości, z czego kwota 1.319,86 zł stanowiła spłatę należności głównej, a kwota 337,53 zł – spłatę należnych odsetek. Dlatego też na dzień wydania zaskarżonej decyzji zadłużenie strony wynosiło 1.680,14 zł wraz z odsetkami. W dniu 11.06.2012r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Bejscach sporządził wykaz wpłat przekazanych przez Komornika Sądowego tytułem zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego od H. G., z którego wynika, że różnica w kwocie pozostającej do zwrotu pomiędzy decyzją zobowiązującą do zwrotu z dnia [...] a stanem zadłużenia na dzień sporządzania niniejszego wykazu wynika z faktu, iż wpływają regularne wpłaty od Komornika Sądowego. W rezultacie organ odwoławczy stwierdził, że łączna kwota wpłat dokonanych od dnia 11.01.2012r. do dnia 14.05.2012r. wynosiła 1.301,92 zł, z czego kwota 446,55 zł została zaliczona na poczet należności głównej, zaś kwota 855,37 zł została zaliczona na poczet odsetek. Tym samym kwota zadłużenia H. G. z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.04.2011r. do 30.09.2011r. wynosiła na dzień 11.06.2012r. 1.233,59 zł wraz z ustawowymi odsetkami – co przesądziło o konieczności reformacji zakwestionowanej decyzji. Dodatkowo, odnosząc się do rozstrzygnięcia organu I instancji w zakresie naliczania ustawowych odsetek, wskazano, że wprowadzenie do decyzji warunków lub terminu jest dopuszczalne tylko na podstawie przepisu szczególnego. Kolegium powołało się przy tym na art. 27 ust. 1 a ustawy o pomoc osobom uprawnionym do alimentów, który stanowi, że odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium wskazało, że A. G. z dniem 1.04.2011r. zrezygnowała z alimentów pobieranych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych potrącanych ze świadczenia H. G., nie zaś – jak wskazał skarżący – ze świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego. Z kolei zarzuty wskazujące na inne postępowania prowadzone przez organ I instancji wykraczają poza przedmiot niniejszego postępowania. Odnosząc się do żądania umorzenia przedmiotowych należności organ poinformował stronę o treści przepisu art. 30 ww. ustawy, wskazując że z wnioskiem takim winien wystąpić do organu właściwego, to jest Wójta Gminy B.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach H. G. powtórzył argumentację przedstawioną w odwołaniu, domagając się zawieszenia prowadzonej egzekucji komorniczej do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie i umorzenia przedmiotowych należności, jak również orzeczenia o zwrocie kwot pobranych na rzecz organu I instancji przez Komornika w wysokości 1.657,41 zł w okresie od stycznia 2012r. do czasu wydania wyroku przez Sąd. Skarżący wskazał, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest absurdalne, gdyż de facto utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji, korygując jedynie kwotę 1.680,14 zł o 446,55 zł i orzekając o zwrocie różnicy tj. kwoty 1.233,59 zł. Ponadto Kolegium nie rozpoznało złożonego odwołania pod kątem umorzenia przedmiotowych należności, pomimo sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej strony. Nie wskazano także terminu, w jakim należy złożyć wniosek o umorzenie tych należności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, kwestionując wszystkie podniesione w niej zarzuty i podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. Na wstępie należy zauważyć, że jak wynika z akt administracyjnych decyzją z dnia [...] (k. 38) Wójt Gminy B. przyznał przedstawicielowi ustawowemu – A. G. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione: K. G. i D. G. na okres od 1.04.2011r. do 30.09.2011r. – w kwocie po 250 zł miesięcznie. Alimenty w takiej wysokości zostały bowiem zasądzone od skarżącego na rzecz jego dzieci wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 28.07.2008r., sygn. akt III RC 61/08. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], uchylająca decyzję organu I instancji zobowiązującą H. G. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych w okresie od 1.04.2011r. do 30.09.2011r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na jego dzieci w wysokości 1.680,14 zł i orzekająca o zobowiązaniu skarżącego do zwrotu wypłaconych ww. osobom świadczeń z funduszu alimentacyjnego za ten sam okres – ale w wysokości 1.233,59 zł. Dokonując oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia należało przede wszystkim odnieść się do zasadności zastosowania w jego podstawie materialnoprawnej art. 27 ustawy z dnia 7.09.2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. nr 1 poz. 7 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (ust. 1), a organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 2). W tym miejscu wskazania wymaga, że zasady, na jakich Państwo udziela ustawowego wsparcia osobom, które pomimo zasądzenia im alimentów nie są w stanie podołać własnej trudnej sytuacji życiowej zostały zawarte w preambule do omawianej ustawy. Wskazano tam, że nie jest obowiązkiem organów władzy publicznej wyręczanie członków rodziny z ich cywilnych obowiązków względem krewnych, małżonka, powinowatych. W pierwszej kolejności bowiem to sami członkowie rodziny, obciążeni ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym, mają czynić wszelkie najdalej posunięte i wymagające rozsądnej ludzkiej zaradności zabiegi dla dostarczenia uprawnionym potrzebnych środków utrzymania (art. 128 oraz 135 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - Dz. U. z 1964r. nr 9, poz. 59 ze zm.). W wypadku przyznania i wypłacenia osobie uprawnionej przez organ właściwy wierzyciela świadczenia alimentacyjnego mamy więc do czynienia z sytuacją spłaty wierzyciela przez osobę trzecią, o której mowa w art. 518 k.c. Zgodnie z tym przepisem osoba trzecia, która spłaca wierzyciela, nabywa spłaconą wierzytelność do wysokości dokonanej zapłaty, jeżeli to przewidują przepisy szczególne (art. 518 § 1 pkt 4 k.c.). W sytuacji przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, mamy zatem do czynienia ze spłaceniem części zobowiązania za dłużnika przez gminę. Nie prowadzi to jednak do zwolnienia dłużnika od obowiązku spłaty wierzytelności w stosownym zakresie i od uzyskania przez dłużnika uprawnienia prawnie chronionego w postaci zwolnienia z części długu. Skarżący nie jest więc wolny od tej części długu (zasądzonego świadczenia alimentacyjnego), do wysokości przyznanych świadczeń. Nadal jest bowiem zobowiązany do spłaty całej zasądzonej kwoty świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami, ustalonych na podstawie tytułu wykonawczego. Logiczną konsekwencją tak określonego obowiązku jest treść przytoczonego powyżej art. 27 ustawy, nakładającego na osobę zobowiązaną do alimentacji obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych uprawnionemu z zasobów funduszu alimentacyjnego. Wskazać przy tym również trzeba, że stosownie do art. 27 ust. 7 pkt 1 i 3 ustawy, organ właściwy wierzyciela przekazuje dłużnikowi alimentacyjnemu informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o wysokości zobowiązań dłużnika alimentacyjnego wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z kolei z art. 27 ust. 9 ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości Sądu, że skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym, a osoby uprawnione, to jest K. G. i D. G. otrzymywały świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.04.2011r. do 30.09.2011r. – na podstawie ww. decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] Wysokość wypłaconych świadczeń łącznie za cały ten okres wynosi 3.000,00 zł (250,00 zł x 2 dzieci x 6 m-cy). Organ I instancji, mając na uwadze, że w okresie od dnia 3.06.2011r. do dnia 7.12.2011r. dłużnik alimentacyjny przekazał – za pośrednictwem Komornika Sądowego – na poczet zaległości alimentacyjnych 1.657,41 zł, zaliczył tę kwotę na zaległości, z czego kwota 1.319,86 zł stanowiła spłatę należności głównej, a kwota 337,53 zł – spłatę należnych odsetek. W rezultacie w dniu wydania decyzji I – instancyjnej ([...]) zadłużenie wynosiło 1.680,14 zł wraz z odsetkami – do zwrotu której to kwoty Wójt Gminy B. zobowiązał dłużnika alimentacyjnego. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na zmianę stanu faktycznego w okresie od dnia [...] do dnia wydania przez Kolegium zaskarżonej decyzji ([...]). Jak wynika bowiem ze sporządzonego w dniu 11.06.2012r. przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Bejscach wykazu wpłat przekazanych przez Komornika Sądowego tytułem zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dłużnika alimentacyjnego – H. G. (k. 66 akt administracyjnych) przez okres od dnia [...] wpływały regularne wpłaty od Komornika sądowego, zaksięgowane w następujący sposób: - wpływ w dniu 11.01.2012r. w wysokości 248,66 zł, gdzie kwota 141,29 zł została zaliczona na poczet należności głównej, zaś kwota 107,37 zł została zaliczona na poczet odsetek, - wpływ w dniu 10.02.2012r. w wysokości 248,66 zł, gdzie kwota 115,87 zł została zaliczona na poczet należności głównej, zaś kwota 132,79 zł została zaliczona na poczet odsetek, - wpływ w dniu 8.03.2012r. w wysokości 268,20 zł, gdzie kwota 108,44 zł została zaliczona na poczet należności głównej, zaś kwota 159,76 zł została zaliczona na poczet odsetek, - wpływ w dniu 12.04.2012r. w wysokości 268,20 zł, gdzie kwota 66,99 zł została zaliczona na poczet należności głównej, zaś kwota 201,21 zł została zaliczona na poczet odsetek, - wpływ w dniu 14.05.2012r. w wysokości 268,20 zł, gdzie kwota 13,96 zł została zaliczona na poczet należności głównej, zaś kwota 254,24 zł została zaliczona na poczet odsetek. Tym samym łączna kwota wpłat dokonanych od dnia 11.01.2012r. do dnia 14.05.2012r. wynosiła 1.301,92 zł, z czego kwota 446,55 zł została zaliczona na poczet należności głównej, zaś kwota 855,37 zł została zaliczona na poczet odsetek. W rezultacie kwota zadłużenia H. G. z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.04.2011r. do 30.09.2011r. wyniosła na dzień wydania zaskarżonej decyzji (11.06.2012r.) – 1.233,59 zł. Mając na względzie opisaną powyżej zmianę stanu faktycznego stwierdzić trzeba, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie zastosowało tryb określony w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i wydało decyzję reformatoryjną, orzekając o uchyleniu dotychczasowej decyzji organu I instancji i zobowiązując skarżącego do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.04.2011r. do 30.09.2011r. w wysokości 1.233,59 zł. Podkreślić przy tym trzeba, że rozstrzygnięcie to nie narusza zakazu reformationis in peius, jako że poprzez obniżenie sumy, jaką H. G. musi zwrócić jest de facto korzystne dla skarżącego. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wyjaśnić stronie, że przepis art. 27 ust. 1 i 2 ustawy ma charakter bezwzględny i zwrot należności nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, który w każdym przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 2.11.2010r., sygn. akt: IV SA/Wr 258/10, LEX nr 759121). Warto przy tym zaznaczyć, że stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Odbywa się to jednakże w odrębnym postępowaniu, o czym prawidłowo Kolegium poinformowało stronę. Sąd podziela także argumentację organu odwoławczego co do nieprawidłowego rozstrzygnięcia organu I instancji w zakresie naliczania ustawowych odsetek (naliczanie odsetek na dzień spłaty zobowiązania w ciągu 30 dni od uprawomocnienia się decyzji). Jak wynika bowiem z dyspozycji art. 27 ust. 1a ustawy odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty – które to stwierdzenie zawarto w zaskarżonej decyzji. Natomiast wprowadzenie do decyzji warunków lub terminu jest dopuszczalne tylko na podstawie przepisu szczególnego. Wprowadzenie do decyzji dodatkowych składników bez umocowania w przepisach szczególnych, stanowi rażące naruszenie prawa (por. wyrok NSA z dnia 22.11.2005r., sygn. akt: I OSK 139/05, LEX nr 213459). Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.