II SA/Ke 523/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. R. K. złożył na formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe razem z matką. Skarżący pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 1477 zł, a jego matka otrzymuje emeryturę z zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1270 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca wykazał współwłasność w 2/8 części domu wielkości 98 m kw o wartości 65 tysięcy złotych, nieruchomość rolną o powierzchni 5,1 ha o wartości 90 tysięcy złotych łącznie (odłogi zazielenienie), 3/9 udziału we własności lasu o powierzchni 2,71 ha o wartości 24 tysięcy złotych, nieruchomości niezabudowanej o powierzchni 2,70 ha o wartości 28 tysięcy złotych, obory wielkości 32 m kw, o wartości 2 tysiące złotych, budynku mieszkalnego wielkości 76,5 m kw, o wartości 7 tysiące złotych oraz ½ udziału we współwłasności nieruchomości niezabudowanej o powierzchni 2,39 ha o wartości 10 tysięcy złotych, szopy wielkości 20 m kw o wartości 2 tysięcy złotych, budynku gospodarczego wielkości 64 m kw o wartości 5 tysięcy złotych, szklarni wielkości 54 m kw o wartości 11100 złotych oraz oszczędności w wysokości 200 zł. Matka jest współwłaścicielką domu i 4 zalesionych działek. Skarżący podał następujące stałe wydatki i zobowiązania: leki -400 zł, opał – 350 zł, gaz- 50zł, woda- 50zł prąd – 70 zł, dieta – 500 zł, samochód -100 zł, ubezpieczenie – 100zł, samochód – 100 zł, paliwo -200 zł remonty naprawy – 500 zł, utrzymanie, żywność, inne – 650 zł. Wnioskodawca zwrócił się o ustanowienie jego pełnomocnikiem z urzędu adwokata A. A.. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, przysługuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego przysługuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl, podobnie jak kolejne powołane orzeczenia). Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania (art. 199 p.p.s.a.). Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo od tej zasady. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Referendarz sądowy rozpoznający taki wniosek musi interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi wynoszącego 200 zł ani ponieść innych ewentualnych kosztów sądowych nieprzekraczających jednorazowo kwoty 100 zł. Wnioskodawca wraz z matką osiągają stałe dochody, co umożliwia planowanie wydatków, zwłaszcza, że nie mają nikogo na utrzymaniu. Wszystkie ich podstawowe potrzeby życiowe (jedzenie, mieszkanie, lekarstwa) są na bieżąco zaspokajane. Posiadają także nieruchomości rolne, które mogą źródłem własnych plonów i dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Przy osiąganych dochodach skarżącego stać na utrzymanie samochodu oraz remonty i naprawy. Wydatków na te cele nie można zaliczyć do kosztów utrzymania koniecznego. Świadczą one raczej o możliwościach finansowych skarżącego. Z tych samych względów podlega oddaleniu wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Należy zauważyć, że adwokat A.A. reprezentował R. K. jako pełnomocnik z wyboru w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie sygn. akt II SA/Ke 203/17. W sprawie tej skarżący wskazał, że utrzymuje się ze specjalnego zasiłku opiekuńczego w wysokości 520 zł, a więc deklarował znacznie niższy dochód miesięczny niż obecnie. W świetle powyższych okoliczności wnioskowanie o wyznaczenie pełnomocnikiem z urzędu adwokata, reprezentującego wcześniej skarżącego z wyboru, stanowiłoby nadużycie instytucji prawa pomocy. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście, lub przez pełnomocnika, którym może być rodzeństwo, dorosłe dziecko czy wnuk. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej czy posiedzenia niejawnego. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób prawidłowy, a z treści skargi i innych pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że wnioskodawca nie jest osobą nieporadną życiowo, zna okoliczności faktyczne sprawy, potrafi bronić swoich interesów. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.