II SA/Ke 538/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian,, Sędzia WSA Renata Detka, Protokolant Asystent sędziego Andrzej Stolarski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 maja 2013 r. znak: [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę. Decyzją z dnia 24 maja 2013 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania K. J., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzję z dnia 11 marca 2013 r. znak: [...] w sprawie uchylenia w całości decyzji z dnia 12 października 2011 r. ustalającej prawo do zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. J. i w to miejsce orzekającej o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko M. J. na okres od 1.09.2012r. do 31.10.2012r. i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od 1.11.2011r. do 31.10.2012r. w wysokości 400 zł miesięcznie oraz przyznaniu zasiłku rodzinnego na okres od 1.11.2011r. do 31.08.2012r. w wysokości 68 zł miesięcznie i w tym zakresie - uchyliło decyzję z dnia 12 października 2011 r., orzekając w to miejsce o przyznaniu K. J. zasiłku rodzinnego na dziecko M. J. na okres od 1.11.2011r. do 31.10.2012r. w wysokości 68 zł miesięcznie i o odmowie przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. J. na okres od 1.11.2011r. do 31.10.2012r. w wysokości 400 zł miesięcznie. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia 12 października 2011 r. organ i instancji przyznał K. J., na skutek rozpatrzenia jej wniosku z dnia 13.09.2011r. (później uzupełnionego), zasiłek rodzinny na dziecko M. J. na okres od 1.11.2011r. do 31.10.2012r. i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od 1.11.2011r. do 31.10.2012r. w wysokości 400 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2013 r. organ I instancji wznowił postępowanie zakończone powyższą decyzją, ponieważ powziął wiadomość, że stosunek pracy łączący K. J. z jej pracodawcą został rozwiązany w dniu 31.07.2011r., a ponadto jej mąż M. J. podjął zatrudnienie i w sierpniu 2012 r. uzyskał wynagrodzenie netto w kwocie 5669,23 zł. W wyniku wznowienia postępowania organ I instancji opisaną na wstępie decyzją z dnia 11 marca 2013 r. uchylił w całości ww. decyzję własną z dnia 12 października 2011 r. W uzasadnieniu wskazał, że w związku z utratą przez K. J. zatrudnienia z dniem 31.07.2011r. nie przysługiwał jej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od 1.11.2011r. do 31.08.2012r. Ponadto wyjaśniono, że z uwagi na podjęcie zatrudnienia przez M. J. miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekroczył kryterium dochodowe, w związku z czym zasiłek rodzinny przysługiwał jedynie od 1.11.2011r. do 31.08.2012r. W odwołaniu od powyższej decyzji K. J. podniosła, że w dacie składania wniosku o przyznanie przedmiotowych świadczeń rodzinnych spełniała warunki ich uzyskania, ponieważ była zatrudniona na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony powyżej 6 miesięcy przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego. Urlop wychowawczy został jej przyznany na okres do 9.03.2014r., w związku z czym nie sądziła, że likwidacja zakładu pracy ma jakikolwiek wpływ na wypłatę świadczeń rodzinnych. Gdyby wiedziała, że przedmiotowe świadczenia rodzinne jej nie przysługują to zarejestrowałaby się w Urzędzie Pracy i otrzymywałaby zasiłek dla bezrobotnych. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu 14.02.2013r. do organu I instancji wpłynęło świadectwo pracy K. J., z którego wynika, że była ona zatrudniona w okresie od 15.03.2010r. do 31.07.2011r. Stosunek pracy został rozwiązany w związku z likwidacją firmy (zamknięciem działalności). Organ wskazał, iż z uwagi na treść art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu uprawnionemu do urlopu wychowawczego, w niniejszej sprawie wyszły na jaw istotne nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji a nie znane organowi, co uzasadnia wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Organ II instancji ustalił, że K. J. zarejestrowana jest od dnia 1.03.2013r. jako osoba poszukująca pracy, natomiast jej mąż M. J. jest zatrudniony od dnia 16.07.2012r. i w sierpniu 2012r. uzyskał wynagrodzenie netto w kwocie 5.669,23 zł. Kolegium nie podzieliło jednak stanowiska organu I instancji, iż fakt zatrudnienia M. J. miał wpływ na prawo do ustalenia świadczeń rodzinnych. Powołując się na przepis art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji z dnia 12 października 2011r., nakazujący uwzględniać dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, organ wyjaśnił, że za dochód rodziny będący podstawą ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego należało przyjąć dochód uzyskany w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. z roku 2010. Miesięczny dochód w rodzinie wnioskodawczyni wnosił wtedy 2346,81 zł, zaś w przeliczeniu na osobę w rodzinie 782,23 zł. Po jego pomniejszeniu z uwagi na urlop wychowawczy K. J. i utratę zatrudnienia przez M. J. miesięczny dochód rodziny wyniósł 40,08 zł, tj. 13,36 na osobę w rodzinie, i nie przekraczał kryterium dochodowego. Na poparcie swojego stanowiska Kolegium przywołało wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2009 r. sygn. I OSK 1200/08. Odnośnie dodatku do zasiłku rodzinnego organ odwoławczy wyjaśnił, że wraz z likwidacją zakładu pracy w dniu 31.07.2011r., ustał stosunek pracy łączący K. J. z tym pracodawcą. Ubiegając się o zasiłek rodzinny wnioskodawczyni podała, że przysługuje jej prawo do urlopu wychowawczego, oraz że pracodawca odprowadza składki na ubezpieczenie społeczne. Tymczasem udzielony wnioskodawczyni urlop wychowawczy w dacie składania wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych wygasł na skutek ustania stosunku pracy, co oznacza, że nie legitymowała się uprawnieniami do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Zgodnie bowiem z art. 186 Kodeksu pracy, urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi, a pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę (art. 2 Kodeksu pracy). Poczynając od dnia 1.08.2011r. K. J. nie pozostaje w zatrudnieniu, co oznacza, że nie jest osobą korzystającą z urlopu wychowawczego w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach K. J., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, podniosła, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych spełniała wszystkie kryteria wymagane do ich otrzymania, tj. była osoba zatrudnioną na umowę o pracę na czas nieokreślony przez okres ponad 6 miesięcy pozostawała na urlopie wychowawczym przyznanym do dnia 9.03.2014r. i spełniała kryterium dochodowe. Nie wiedziała, że ustał stosunek pracy, którego była stroną. Jej działania nie miały na celu wyłudzenia świadczeń. Do wniosku dołączone były wszystkie dokumenty żądane przez pracownika organu. Skarżąca wskazała, że konsekwencją wydania zaskarżonej decyzji będzie konieczność zwrotu kwoty 6.000 zł wraz z odsetkami, co w jej obecnej sytuacji finansowej będzie miało poważne negatywne skutki. Skarżąca jest osobą bezrobotną, a wynagrodzenie uzyskiwane przez jej męża nie wystarcza na pokrycie wszystkich bieżących wydatków. Zdaniem K. J. o braku wiedzy na temat ustania łączącego ją z pracodawcą stosunku pracy świadczy to, że nie zarejestrowała się w Urzędzie Pracy jako bezrobotna. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przywołała wyrok WSA w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 r. sygn. II SA/Ke 329/12, zgodnie z którym brak świadomości, że świadczenie od określonego momentu nie przysługuje, wyłącza możliwość uznania go za wypłacone nienależnie. Skarżąca dopiero z chwilą wznowienia postępowania dowiedziała się, że decyzja o przyznaniu jej przedmiotowych świadczeń może być dotknięta jakąś wadą prawną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że skarżąca świadectwo pracy wystawione przez pracodawcę w dniu 31.08.2011r. odebrała, jak sama podała w oświadczeniu z dnia 25.02.2013r., na początku września 2011 r. Tymczasem wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych złożyła w dniu 14.09.2011r. i uzupełniła go w dniu 10.10.2011r. Organ wskazał ponadto, że zaskarżona decyzja nie dotyczy uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane. Kwestia ta będzie bowiem rozstrzygana odrębną decyzją. Odnośnie trudnej sytuacji finansowej skarżącej organ wyjaśnił, że stosownie do art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych istnieje możliwość umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r, poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że w sprawie nie było wątpliwości co do tego, że skarżąca jest uprawniona do otrzymania zasiłku rodzinnego, o którym rozstrzygnął organ odwoławczy. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została zakwestionowana w części dotyczącej odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie toczyło się w trybie nadzwyczajnym, tj. wznowienia postępowania, a więc postępowania związanego ze wzruszeniem ostatecznej decyzji organu I instancji przyznającej K. J. świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Wznowienie postępowania administracyjnego jest instytucją procesową stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła dotknięte było kwalifikowaną wadliwością prawną określoną w art. 145 § 1, art. 145a § 1 lub art. 145b § 1 k.p.a. Wznowienie postępowania stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnej. W rozpoznawanej sprawie, podstawę wznowienia postępowania administracyjnego stanowił art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Takie określenie podstawy wznowienia postępowania administracyjnego wymaga wystąpienia łącznie dwóch przesłanek, a mianowicie wystąpienia nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które istniały w dacie wydania decyzji ostatecznej oraz ich ujawnienie dopiero po wydaniu decyzji ostatecznej. Dokonując pod tym kątem oceny przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie, stwierdzić należy, że na podstawie zebranych w sprawie dowodów organy prawidłowo uznały, że wystąpiła przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Przez nową okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, iż w sprawie zapadłaby decyzja co do swej istoty odmienna od dotychczasowego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2000 r., sygn. IV SA 1885/99, LEX 50152). W niniejszej sprawie bezsporne jest, że K. J. od dnia 1.08.2011r. nie była osobą pozostającą w zatrudnieniu, ponieważ z dniem 31.07.2011r. ustał stosunek pracy łączący ją z dotychczasowym pracodawcą z uwagi na likwidację zakładu pracy. Stanowiło to nową okoliczność uzasadniającą wznowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. z urzędu postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia 12 października 2011 r. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego. Przepis powyższy wyraźnie wskazuje, że osoba uprawniona do dodatku do zasiłku rodzinnego musi korzystać z urlopu wychowawczego , co stanowi przesłankę pozytywną do przyznania tego dodatku. Przy ustalaniu prawa do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego należy zatem odnieść się nie tylko do przepisów powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także do przepisów ustawy z dnia z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). W myśl art. 186 k.p. urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi, a zgodnie z art. 2 k.p. pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Odnosząc te przepisy do sytuacji skarżącej, organy we wznowionym postępowaniu prawidłowo uznały, że nie może ona korzystać ze statusu pracownika, któremu przysługuje prawo do urlopu wychowawczego, skoro nie pozostaje w zatrudnieniu. Stosunek pracy skarżącej ustał bowiem z dniem 31 lipca 2011 r., co wynika z załączonego do akt świadectwa pracy. Poczynając od dnia 1 sierpnia 2011 r. skarżąca nie pozostając w zatrudnieniu (nie będąc pracownikiem), nie była też osobą korzystającą z urlopu wychowawczego, w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy. Żaden przepis prawa nie przewiduje bowiem zachowania uprawnień do urlopu wychowawczego po ustaniu zatrudnienia. Tak więc pracownik, z którym w czasie urlopu wychowawczego rozwiązano umowę o pracę z powodu likwidacji zakładu pracy, od dnia ustania zatrudnienia nie korzysta już z urlopu wychowawczego i w konsekwencji nie jest uprawniony do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Za przedstawioną powyżej interpretacją omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przemawia również ich wykładnia celowościowa. Funkcją dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego jest bowiem kompensacja ze środków publicznych korzyści (wynagrodzenia za pracę) utraconych przez pracownika w związku z niewykonywaniem pracy w trakcie trwania stosunku pracy (por.: Aneta Korcz, Wojciech Maciejko: Świadczenia rodzinne. Komentarz. Warszawa 2007, s. 205). Bezsporny w niniejszej sprawie stan faktyczny oznacza, że wobec rozwiązania stosunku pracy z powodu likwidacji zakładu pracy, skarżąca na dzień 13 września 2011 r. , tj. na dzień składania wniosku, nie spełniała określonych w art. 10 ust. 1 ustawy warunków do uzyskania prawa do przedmiotowego dodatku. Bez znaczenia jest w tej sytuacji okoliczność, czy skarżąca miała świadomość, że nie przebywa już na urlopie wychowawczym. W przedstawionym stanie faktycznym organ orzekający w sprawie nie miał prawnej możliwości wydania innego rozstrzygnięcia niż zaskarżone. Przyznanie uprawnień do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie zależy od uznania organu, który wydaje decyzję, ale od spełnienia przez osobę ubiegającą się o te uprawnienia ustawowych przesłanek. Przesłanki te w przypadku skarżącej określone zostały w art. 10 ust. 1 ustawy. W świetle powyższego, organ I zasadnie wznowił postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Prawidłowo także po przeprowadzeniu postępowania na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylono decyzję z dnia 12 października 2011 r. i odmówiono przyznania K. J. prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. J. Podnoszone w skardze okoliczności dotyczące braku świadomości skarżącej, co do nieposiadania uprawnień do otrzymania dodatku do zasiłku rodzinnego nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Kwestia nienależności pobranego świadczenia rodzinnego i ewentualnego jego zwrotu może być rozpatrywana wyłącznie w odrębnym postępowaniu. W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.