II SA/Ke 569/10
WyrokWSA w Kielcach2010-10-06
Skład orzekający: Anna Żak, Jacek Kuza, Dorota Pędziwilk-Moskal
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego może być uznana za wywłaszczoną w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami i podlegać zwrotowi?Ratio decidendi
Nieruchomość przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego nie może być uznana za wywłaszczoną w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ustawa ta nie jest wymieniona w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który enumeratywnie wylicza akty prawne, na podstawie których przejęte nieruchomości podlegają zwrotowi. W związku z tym brak jest podstaw do żądania zwrotu takiej nieruchomości na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.Stan faktyczny
Skarżący M.M. domagał się zwrotu nieruchomości przejętej na własność Skarbu Państwa decyzją z 1962 r. na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych. Organy administracji obu instancji odmówiły zwrotu, uznając, że nieruchomość nie została wywłaszczona w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ ustawa z 1958 r. nie jest wymieniona w art. 216 tej ustawy. Skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, Konstytucji RP oraz przepisów k.p.a.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Małgorzata Rymarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 października 2010 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Decyzją z dnia [...] znak: [...] Starosta K. na podstawie art.142 w związku z art. 136 ust 3, art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603), zwanej dalej u.g.n., oraz art. 104 k.p.a. odmówił M. M. zwrotu nieruchomości położonej w Ł. gm. M., przejętej na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] znak: [...] wydaną w trybie art. 9 ustawy z dnia 12.03.1958r. o sprzedaży nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71),utrzymaną w mocy decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej znak: [...] z dnia [...], oznaczonej w dniu przejęcia jako parcela nr 4 o pow. 17 ha 5604 m2 - uregulowanej w KW pod nazwą "Centrala Ł." i jako parcela 15 o pow. 5 ha 7682 m2 -uregulowanej w KW Nr [...] pod nazwą "Kolonia Ł.", położonej w Ł., gromada M..
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazał, iż wnioskiem z dnia 31.07.2009r. strona wystąpiła do Starosty K. o zwrot przedmiotowej nieruchomości. W toku prowadzonego postępowania ustalono, że J. M. na podstawie umowy cesji z dnia 20 lipca 1933 r. nabyła na własność pochodzącą z parcelowanego majątku państwowego Ł. nieruchomość numer 4, a na podstawie umowy cesji z dnia 15 maja 1936 r. nieruchomość oznaczoną nr 15. W latach 1933 - 1944 gospodarowała na tych gruntach osobiście. Majątek w czasie II wojny uległ zniszczeniu. Po jej zakończeniu J. M. przekazała nieruchomości wchodzące w jego skład w dzierżawę rolnikowi J. R.. Po śmierci dzierżawcy w 1949 r. przekazała nieruchomość w administrowanie Gminnej Radzie Narodowej, której Prezydium oddało (wydzierżawiło) przedmiotową nieruchomość Spółdzielni Produkcyjnej "M." w M. W dniu 23 marca 1962r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej decyzją znak: [...], działając na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości stanowiącej parcelę nr 4 pod nazwą "Centrala Ł." i parcelę nr 15 pod nazwą "Kolonia Ł.", położonej we wsi Ł. gromady M. powiatu K. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] znak: [...]. W dalszej części organ wskazał, iż art. 136 u.g.n. stosuje się do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie przepisów tej ustawy oraz odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktów prawnych wskazanych w art. 216 u.g.n. Przepis ten enumeratywnie wylicza kategorie nieruchomości przejętych lub nabytych przez Skarb Państwa w innym trybie. Wśród tych nieruchomości nie wymienia się takich, które zostały przejęte przez Skarb Państwa na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Katalog ten ma charakter zamknięty i nie podlega rozszerzonej wykładni. W związku z powyższym Starosta K. wyjaśnił stronie, iż w rozumieniu przepisów u.g.n. wymienione we wniosku parcele nie stanowią nieruchomości wywłaszczonych i tym samym nie mogą podlegać zwrotowi w oparciu o przepisy ustawy. W dniu 12.10.2009r. strona wniosła do Wojewody zażalenie na bezczynność Starosty K. w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Postanowieniem z dnia 04.12.2009r. Wojewoda uznał zażalenie za nieuzasadnione. Wyrokiem z dnia 4 marca 2010 r. sygn. akt II SAB/Ke 7/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi M. M. na bezczynność Starosty K.ego polegająca na braku wydania decyzji w sprawie z jego wniosku o zwrot nieruchomości, zobowiązał Starostę K.ego do wydania aktu administracyjnego w sprawie z wniosku skarżącego w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia akt administracyjnych organowi wraz z odpisem wyroku ze stwierdzeniem jego prawomocności. Po rozpoznaniu tego wniosku, organ I instancji odmawiając stronie zwrotu przedmiotowej nieruchomości stwierdził, iż nieruchomość ta stała się własnością Skarbu Państwa w oparciu o przepisy ustawy nie wymienionej w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a zatem brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania.
Decyzją z dnia 21.07.2010r. Wojewoda , na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz 9a w związku z art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 216 u.g.n., po rozpatrzeniu odwołania M. M., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Podzielając w całości ustalenia tego organu wskazał, iż w dacie wydawania przez Starostę K. zaskarżonej decyzji obowiązywał tekst ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r.o gospodarce nieruchomościami opublikowany w Dzienniku Ustaw z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zmianami, natomiast od dnia 26.06.2010r. wszedł w życie ujednolicony tekst tej ustawy, opublikowany w Dzienniku Ustaw z 2010r., Nr 102, poz. 651. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej przysługuje poprzedniemu właścicielowi albo jego spadkobiercy. Przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i trybie określonym w ustawie o gospodarce nieruchomościami, określają art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216. Artykuł 136 ust. 3 stanowi, że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, natomiast zgodnie z ust. 4 tego artykułu postanowienia tego przepisu stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zawartej stosownie do art. 113 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc części nieruchomości, która nie została objęta wywłaszczeniem, a nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele. Użycie w powołanym przepisie określenia "zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części" oznacza, że zwrotowi mogą podlegać nieruchomości wywłaszczone niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, ale musiało to nastąpić na podstawie wówczas obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej. Ponadto art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw wymienionych w tym właśnie przepisie oraz przejętych na rzecz określonych podmiotów (państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej) i na potrzeby Tatrzańskiego Parku Narodowego. Katalog aktów prawnych wymienionych w powyższym artykule ma charakter zamknięty i nie podlega rozszerzonej wykładni. Nie stwarza zatem możliwości odzyskania nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych aktów prawnych. W niniejszej sprawie nieruchomość została przejęta na podstawie przepisów ustawy z dnia 12.03.1958r. o sprzedaży nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71). Ustawa ta nie jest wymieniona w art. 216u.g.n., nie była też ustawą wywłaszczeniową. Taki tryb przejmowania nieruchomości nie może być utożsamiany z instytucją wywłaszczenia nieruchomości. W świetle bowiem wskazanych przepisów u.g.n. przez pojęcie "nieruchomość wywłaszczona" należy rozumieć nieruchomość, w stosunku do której Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej ściśle, a zatem na podstawie indywidualnej i konkretnej decyzji wywłaszczeniowej, wydanej na podstawie obowiązujących przepisów. W dacie przejmowania przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości obowiązywała ustawa z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70 ze zm.). Przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa na jej podstawie jest traktowane jako wywłaszczenie. Skoro przedmiotowe nieruchomości nie zostały przejęte w trybie tej ustawy, to nie można uznać, iż zostały one wywłaszczone. Przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie pozwalają na zwracanie nieruchomości przejętych na rzecz Państwa na podstawie innych przepisów niż wskazane w art. 216 tej ustawy. Zatem w niniejszej sprawie brak jest podstawowej przesłanki uzasadniającej żądanie przez skarżącego zwrotu nieruchomości, a mianowicie nie nastąpiło jej wywłaszczenie rozumiane jako odjęcie prawa własności poprzednikowi prawnemu wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa z tytułu realizacji celu publicznego. Pozbawienie własności J. M. nie wiązało się z realizacją określonych celów publicznych. W ocenie organu odwoławczego, przedmiotowy tryb przejęcia nieruchomości nie był wywłaszczeniem, albowiem wywłaszczenie dokonywane było pod konkretne cele publiczne, którego w niniejszym przypadku nie określono oraz w oparciu o inne przepisy - tj. ustawę z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz.70). Zwrot nieruchomości w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwy tylko wówczas, gdy nieruchomość wywłaszczona lub przejęta w trybie przepisów wymienionych w art. 216 u.g.n. nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia / przejęcia. W sprawie niniejszym nie miało miejsca wywłaszczenie. Również ustawa z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, nie jest wymieniona w art. 216 u.g.n. Z tych podwodów podnoszone zarzuty naruszenia art. 112 u.g.n. w związku z art. 136 i art. 216 u.g.n., jak również naruszenie art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w związku z art. 112 u.g.n. i art. 6 k.p.a. są bezpodstawne. W tym stanie rzeczy nie jest możliwy zwrot przedmiotowej nieruchomości w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ podkreślił także, iż zarzut naruszenia art. 7, art. 8 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy (czy nieruchomość została wywłaszczona i czy istnieje możliwość jej zwrotu) nie jest trafny, albowiem w toku postępowania zostało wyjaśnione, iż przejęte na własność Skarbu Państwa parcele nr 4 i nr 15 na podstawie decyzji PWRN z dnia [...], nie stanowią nieruchomości wywłaszczonych.
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. M. zarzucając:
1/ naruszenie art. 112 ust. 2 w związku z art. 136 ust. 2 i 3 oraz art. 137 oraz art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. poprzez uznanie, że nie zachodzą podstawy do zwrotu nieruchomości objętej wnioskiem wobec braku ku temu podstawy prawnej z uwagi na nie wymienienie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1958 r. Nr 17 poz. 71) w treści art. 216 u.g.n.;
2/ naruszenie art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w związku z art. 112 u.g.n. i art. 6 k.p.a przez uznanie, że przejęcie nieruchomości w oparciu o ustawę z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1958 r. Nr 17 poz. 71) nie jest wywłaszczeniem nieruchomości, a tym samym przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa bez odszkodowania nie podlega żadnej ochronie i nie obliguje Skarbu Państwa do zwrotu nieruchomości wobec jej zbędności dla realizacji celu publicznego, gdyż brak jest ku temu podstaw prawnych;
3/ naruszenie art. 7 i 8 oraz 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy poprzez zaniechanie wyjaśnienia, czy nieruchomość została wywłaszczona i istnieje możliwość jej zwrotu oraz celu wywłaszczenia;
4/ naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechania wyjaśnienia pojęcia wywłaszczenia i sprzeczności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w zakresie uznania nieruchomości za wywłaszczoną.
Powołując się na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi jej autor zaprezentował odmienną od organów interpretację przepisów u.g.n. w zakresie wywłaszczenia i zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W ocenie skarżącego, wydanie indywidualnej i konkretnej decyzji skutkującej pozbawieniem prawa własności mieści się w pojęciu decyzji wywłaszczeniowej. Taka decyzja, odejmująca prawo własności przedmiotowej nieruchomości i skierowana do matki skarżącego, została w sprawie niniejszej wydana. Doszło zatem do ingerencji w prawo własności przez Skarb Państwa, skutkującej odjęciem prawa własności dotychczasowym właścicielom, a ingerencja ta miała oparcie w przepisach prawa publicznego w sprawie konkretnej i indywidualnej. W ocenie skarżącego, to że ustawa z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego nie posługuje się pojęciem wywłaszczenia, nie oznacza, iż w świetle art. 112 u.g.n. zaistniałego zdarzenia nie należy uznać za wywłaszczenie. Zdaniem autora skargi wadliwe jest także stanowisko organu, iż wywłaszczenia dokonywano pod konkretne cele publiczne.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności.
Zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie niniejszej zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego o wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - parceli nr 4 o pow. 17 ha 5604 m2 - uregulowanej w KW [...] pod nazwą "Centrala Ł." i parceli 15 o pow. 5 ha 7682 m2 -uregulowanej w KW Nr [...] pod nazwą "Kolonia Ł.", położonej w Ł., gm. M., w którym jako podstawę prawną żądania wskazano art. 136 ust. 2 i 3 u.g.n.
W związku z tak zakreślonymi ramami prawnymi i faktycznymi żądania nie budzi wątpliwości, iż zadaniem organu prowadzącego postępowanie z wniosku skarżącego było ustalenie czy w sprawie niniejszej zostały spełnione przesłanki określone w art. 136 u.g.n. Organy obu instancji przyjęły, iż nieruchomość, której zwrotu domaga się wnioskodawca nie jest nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 136 ust. 3 i 4 i art. 216 u.g.n. W ocenie organów, przepisy u.g.n. dotyczące zwrotu nieruchomości, można stosować jedynie do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie przepisów wywłaszczeniowych lub nabytych na podstawie ustaw wymienionych w art. 216 u.g.n. Nabycie przedmiotowej nieruchomości nie nastąpiło w trybie wywłaszczenia, ponieważ ustawa z dnia 12.03.1958r. o sprzedaży nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71) nie była ustawą wywłaszczeniową. Ustawa ta nie jest również wymieniona w art. 216 u.g.n., a zatem brak jest podstawowej przesłanki uzasadniającej żądanie zwrotu nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 i 4 u.g.n.
Zdaniem Sądu, ustalenia organu jak również zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacja prawna jest prawidłowa.
Przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w u.g.n., określają - art. 136 ust. 3 i 4 u.g.n. (który stanowił podstawę prawną wniosku) oraz art. 216 u.g.n. To zatem te przepisy determinują wykładnię pojęcia " nieruchomość wywłaszczona" w rozumieniu u.g.n. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część. Z kolei art. 216 u.g.n. rozszerza zakres tej instytucji na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw enumeratywnie w nim wymienionych oraz przejętych na rzecz wymienionych tam podmiotów. Wbrew zarzutom skargi, prawidłowo organy orzekające przyjęły, że przez pojęcie "nieruchomość wywłaszczona" należy rozumieć nieruchomość, w stosunku do której Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej ściśle, a zatem na podstawie indywidualnej i konkretnej decyzji wywłaszczeniowej, wydanej na podstawie obowiązujących przepisów, które regulowały ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. W dacie przejmowania przedmiotowej nieruchomości zasady i tryb wywłaszczania nieruchomości regulowała ustawa z 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70 ze zm.). Nie jest sporne, iż nabycie przedmiotowej nieruchomości nie nastąpiło w trybie w/w ustawy, skoro podstawę prawną decyzji o jej przejęciu na własność Skarbu Państwa stanowił art.9 ustawy z dnia 12.03.1958r. o sprzedaży nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71). W konsekwencji powyższego, w ocenie Sądu, Skarb Państwa nie przejął prawa własności przedmiotowej nieruchomości w drodze wywłaszczenia rozumianego sensu stricto.
Należy także zauważyć, iż rozszerzenie możliwości zwrotu nieruchomości w trybie i na zasadach przewidzianych w art. 136 ust. 3 i 4 u.g.n. również na nieruchomości, które nie mieszczą się w pojęciu "nieruchomości wywłaszczonych" sensu stricto zawiera art. 216 u.g.n. Przepis ten w sposób taksatywny wylicza kategorie nieruchomości przejętych lub nabytych przez Skarb Państwa zrównanych z nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 136 u.g.n. ( por. wyrok NSA z 21.07.2010r., sygn. akt. I OSK 1335/09 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 01.07.2009r., sygn. akt. IV SA/Po 265/09). Pośród ustaw i dekretów wymienionych w tym przepisie nie ma ustawy z dnia 12.03.1958r. o sprzedaży nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71). Z uwagi na konstrukcję prawną art. 216 u.g.n. (enumeratywne wyliczenie) jego rozszerzająca wykładnia jest niedopuszczalna.
Nie sposób podzielić stanowiska autora skargi, iż ingerencja w prawo własności przez Skarb Państwa, skutkująca odjęciem prawa własności dotychczasowym właścicielom, która ma oparcie w przepisach prawa publicznego w sprawie konkretnej i indywidualnej uzasadnia przyjęcie, iż mamy do czynienia z "nieruchomością wywłaszczoną" i uzasadnia żądanie jej zwrotu w trybie art. 136 ust. 3 i 4 u.g.n. Zdaniem Sądu, przyjęcie takiego rozumienia pojęcia "nieruchomości wywłaszczonej", skutkowałoby uznaniem, iż art. 136 u.g.n. daje możliwość ubiegania się o zwrot każdej nieruchomości bez względu na to na jakich zasadach i w jakim trybie doszło do jej nabycia przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Takiemu stanowisku przeczy jednak zamieszczenie przez ustawodawcę, w odrębnej jednostce redakcyjnej (art. 216 u.g.n.), rozszerzenia możliwości zwrotu nieruchomości przewidzianej w art. 136 ust. 3 u.g.n również na nieruchomości, których własność Skarb Państwa nabył na zasadach niemieszczących się w konstrukcji wywłaszczenia sensu stricto i które nie mogłyby być zwrócone na podstawie tego przepisu. Innymi słowy, zaaprobowanie stanowiska autora skargi w zakresie interpretacji przepisów u.g.n. dotyczących wywłaszczenia i zwrotu wywłaszczonych nieruchomości czyniłoby zbędnym zamieszczenie przez ustawodawcę w u.g.n. art. 216.
Sąd podziela również stanowisko organów, iż pozbawienie własności J. M. nie wiązało się z realizacją określonych celów publicznych, co dodatkowo przemawia za stanowiskiem, iż w przedmiotowa nieruchomość nie może być uznana za nieruchomość wywłaszczoną w rozumieniu u.g.n. Nie budzi wątpliwości Sądu, iż wywłaszczenie nieruchomości dokonywane było (i jest nadal) pod konkretne cele publiczne. Zwrot nieruchomości w trybie przepisów u.g.n. jest zaś możliwy tylko wówczas, gdy nieruchomość wywłaszczona lub przejęta w trybie przepisów wymienionych w art. 216 u.g.n. nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia ( przejęcia).
Reasumując, ustawa z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71) nie została przez ustawodawcę wymieniona w art. 216 u.g.n., co oznacza, że nieruchomość przejęta przez Skarb Państwa w oparciu o przepisy tej ustawy, nie może zostać uznana za wywłaszczoną w rozumieniu przepisów u.g.n.
Z tych powodów podnoszone zarzuty naruszenia art. 112 u.g.n. w związku z art. 136 i art. 216 u.g.n., jak również art. 6 k.p.a. nie są zasadne.
Podobnie należy ocenić zarzut naruszenia art. 7, art. 8 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy (czy nieruchomość została wywłaszczona i czy istnieje możliwość jej zwrotu) oraz zarzut naruszenia art. 107§ 3 k.p.a. Wbrew twierdzeniom autora skargi, w toku postępowania zostało należycie wyjaśnione, iż przejęte na własność Skarbu Państwa parcele nr 4 i nr 15 nie stanowią nieruchomości wywłaszczonych, a uzasadnienie decyzji spełnia wymogi określone w art. 107§ 3 k.p.a.
Sąd nie doszukał się również sprzeczności regulacji objętych art. 136 ust. 3 i 4 i art. 216 u.g.n. z przywołanymi przez autora skargi wzorcami Konstytucji RP. Zauważyć bowiem należy, iż art. 216 u.g.n. był poddany kontroli zgodności z Konstytucją i to dwukrotnie. Trybunał Konstytucyjny wyrokami z 24.10.2001r. w sprawie SK 22/10 oraz z 9.12.2008r. w sprawie SK 43/07 nie doszukał się niezgodności tego przepisu z konstytucyjnym porządkiem prawnym.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło