II SA/Ke 6/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 lutego 2013r. sprawy ze skargi T.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy K. decyzję z dnia [...] znak: [...] odmawiającą przyznania T. J. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką B. J. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia uznając, iż T. J. nie spełnia ustawowych kryteriów, albowiem osoba wymagająca opieki, jego matka - B. J. pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek P. J. legitymuje się jedynie lekkim stopniem niepełnosprawności i jest czynny zawodowo. Od powyższej decyzji T. J. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podnosząc, że jest jedyną osobą, która może sprawować i faktycznie sprawuje opiekę nad matką. Rodzice pozostają w faktycznej separacji, ojciec odwiedza matkę raz w miesiącu, poza tym nie może się nią zajmować, gdyż pracuje zawodowo i ma problemy z kręgosłupem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpatrując powyższe odwołanie ustaliło, że matka wnioskodawcy - B. J., orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS nr 23 czerwca 2000 r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Przytaczając treść przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 128, art. 129, art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego organ stwierdził, że w pierwszej kolejności przed wstępnymi, zstępnymi i rodzeństwem, obowiązek świadczenia opieki nad chorym małżonkiem spoczywa na drugim małżonku. Organ powołując się na wyrok WSA w Kielcach w sprawie II SA/Ke 761/10 zaprezentował pogląd, że tylko wtedy, gdyby małżonek osoby wymagającej opieki nie mógł skutecznie tej opieki świadczyć, pozostawanie w związku małżeńskim nie byłoby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle zaś art. 130 k.r.o. bez znaczenia w niniejszej sprawie jest okoliczność faktycznej separacji rodziców wnioskodawcy, skoro obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi istnieje nawet po rozwiązaniu małżeństwa i wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie została usunięta przeszkoda do przyznania T. J. świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w postaci pozostawania przez matkę wnioskodawcy w związku małżeńskim. Zawarty w tym przepisie wyjątek dopuszczający przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ P. J. został zaliczony tylko do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Na istnienie obowiązku świadczenia opieki i pomocy nie ma wpływu zatrudnienie męża. W orzecznictwie podkreśla się, że w takiej sytuacji obowiązek alimentacyjny nie przybierze formy świadczeń osobistych, a może polegać na wsparciu finansowym osoby, która tę pomoc świadczy. (np. wyrok NSA w sprawie I OSK 198/12). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach T. J. opisał trudną sytuację życiową swoją i matki, po opuszczeniu mieszkania w Starachowicach, w którym zamieszkiwali wspólnie z P. J.. Wskazał, że małżeństwo rodziców pozostaje od dawna fikcją, matka nie posiada środków finansowych na przeprowadzenie rozwodu, ani sił na załatwienie wszystkich spraw z tym związanych. Kontakty z ojcem ograniczają się do jednego spotkania w miesiącu. Nie można też liczyć na jego pomoc finansową. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r, poz. 270 ), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało: matce albo ojcu, innym osobom, na których, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz opiekunowi faktycznemu dziecka – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego odnośnie braku podstaw do wydania decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, zasługuje na akceptację. Pogląd ten znajduje uzasadnienie w treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, zgodnie z którym świadczenie takie nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w postanowieniach art. 17 ust. 5 określa katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyłączenia zawarte w tym przepisie są jednoznaczne i należy je ściśle interpretować. W ocenie Sądu, przepis sformułowany w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od oceny, czy małżonek osoby wymagającej opieki może, czy też nie jest w stanie tej opieki sprawować, poza jednym wyjątkiem, a mianowicie, gdy małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Trzeba także podnieść, że aktualne brzmienie art. 17 ustawy jest następstwem dwóch wyroków Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie o sygn. P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. o sygn. P 41/07, w których Trybunał wypowiedział się co do konstytucyjności tego przepisu. W sytuacji, gdy art. 17 ustawy wyznacza krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w sposób precyzyjny, to sąd administracyjny w drodze wykładni prokonstytucyjnej nie ma kompetencji do zastępowania ustawodawcy i tworzenia w drodze wykładni nowej normy prawnej. Mając na uwadze treść regulacji zawartej w art. 17 ustawy uznać należy, że wolą ustawodawcy było wyraźne wykluczenie możliwości przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych innym uprawnionym osobom niż małżonek, w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Za takim poglądem przemawiają także przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do których odsyła art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy w kwestii ustalenia osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Przede wszystkim z mocy art. 23 i 27 k.r.o. małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Co więcej, w myśl art. 130 k.r.o. obowiązek jednego małżonka dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Realizacja obowiązku alimentacyjnego nie musi przy tym przybrać formy świadczeń osobistych. W przywołanym przez organ wyroku z dnia 18 lipca 2012 r. sygn. I OSK 198/12 Naczelny Sąd Administracyjny zaprezentował pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, że wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego może polegać na wsparciu finansowym osoby, która tę pomoc świadczy, przy czym osobą tą może być inny członek rodziny. Z niekwestionowanych ustaleń organu dokonanych w toku postępowania wyjaśniającego wynika, że B. J. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS Nr akt 554382 z dnia 23.06.2000r. uznającym ją za osobę trwale niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. B. J. pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż - P. J. jest zatrudniony i legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. W takim stanie faktycznym występuje w sprawie przesłanka negatywna przewidziana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie uprawnionej, tj. tak jak w niniejszym przypadku synowi B. J. – T. J.. Bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy pozostaje podnoszona zarówno w postępowaniu odwoławczym jak i w skardze okoliczność, że małżonkowie J. pozostają w faktycznej separacji. W świetle prawa oraz na użytek ustawy o świadczeniach rodzinnych nadal są małżeństwem, korzystając z wszelkich praw i obowiązków wynikających z zawartego przez nich małżeństwa. Sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z małżonkiem, który nie posiada znacznego stopnia niepełnosprawności powoduje, że w takim wypadku nie ma potrzeby dokonywania oceny, czy współmałżonek może, czy też nie może sprawować opieki nad drugim małżonkiem. Z podniesionych wyżej względów, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.