II SA/Ke 645/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2012r. sprawy ze skargi M.Z. i T.D. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata J.Z. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...], znak: [...], Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania M. Z. i T. D., utrzymał w mocy decyzję Starosty K. z dnia [...] orzekającą o odmowie zwrotu na rzecz ww. nieruchomości położonej w K., przy ul. O., oznaczonej numerem hip. 130, stanowiącej w ewidencji gruntów m. K. obręb 0015 część działki nr 183, będącej własnością Gminy K. (KW nr 48602) we współużytkowaniu wieczystym osób fizycznych oraz część działki nr 184 stanowiącej własność Skarbu Państwa (KW nr 87847). W uzasadnieniu organ podał, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych orzeczeniem z dnia [...] Nr [...], wywłaszczyło w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na rzecz Skarbu Państwa - na potrzeby Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych m.in. nieruchomość będącą własnością B. B. vel B., położoną w K. przy ul. O. o pow. 432 m2, oznaczoną jako działka hip. nr 130, z przeznaczeniem pod budowę wielokondygnacyjnych budynków mieszkalnych. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego - Wydział I Cywilny z dnia 9 marca 1993 r. sygn. akt Ns 170/93, spadek po B. B., na podstawie ustawy, nabyły jej dzieci: T. M. D. i M. B. Z. po 1/2 każda z nich. Wywłaszczona działka hip. nr 130 aktualnie wchodzi w skład nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów miasta K. (obr. 015) jako część działki nr 183, stanowiącej własność Gminy K. we współużytkowaniu wieczystym osób fizycznych (część lokatorów bloku przy ul. O. nr 1/3 nabyło własność lokali mieszkalnych wraz z udziałami we współużytkowaniu wieczystym gruntu pod blokiem) oraz jako część działki nr 184, stanowiącej własność Skarbu Państwa. W dniu 19 lipca 2001 r. T. D. i M. Z. złożyły do Prezydenta Miasta K. wniosek o zwrot ww. nieruchomości podnosząc, iż nie została ona wykorzystana na cel jej przejęcia. Starosta K. decyzją z dnia [...] orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wskazując, że na działce nr 183, której część stanowi wnioskowana do zwrotu działka Nr hip. 130, ustanowiono przed dniem 1 stycznia 1998r., a więc przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, w której w dniu 11 września 1979r. wpisano, że właścicielowi lokalu Nr 12 w bloku przy ul. O. 1/3 przysługuje własność 27/747 części budynku i części wspólnych oraz prawo użytkowania wieczystego na 99 lat działki pod budynkiem. Wobec powyższych faktów organ I instancji uznał za spełnione przesłanki z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i w związku z tym orzekł o odmowie zwrotu tej części działki nr hip. 130. Natomiast w odniesieniu do części nieruchomości wywłaszczonej stanowiącej obecnie część działki ewidencyjnej nr 184 organ I instancji stwierdził, iż została ona wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, albowiem stanowi część urządzonego osiedla wielorodzinnego i tym samym brak jest również przesłanek do jej zwrotu. Wojewoda decyzją z dnia [...], wydaną na skutek odwołania W. Z., uchylił w całości decyzję Starosty K. z dnia [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji z uwagi na fakt, iż materiał dowodowy w oparciu o który wydana została decyzja pierwszoinstancyjna, nie był kompletny. W toku ponownego rozpatrywania sprawy, Starosta K. ustalił, że na części wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako działka nr 183, stoi blok mieszkalny wielorodzinny, trzykondygnacyjny. Pozostała część działki hip. nr 130 stanowi działkę nr 184. Od strony zachodniej działka ta obejmuje teren zielony, porośnięty trawą, znajduje się na niej stacja transformatorowa, trzepak i chodnik. Od strony południowej zagospodarowana jest jako przydomowe ogródki użytkowane przez mieszkańców bloku nr 1/3 przy ulicy O., które powstały na urządzonym trawniku przy bloku. Pozostałe tereny zieleni to trawniki, rosną na nich krzewy i jedno drzewo. Nieruchomość wywłaszczona stanowi część urządzonego osiedla wielorodzinnego. Stacja transformatorowa, usytuowana na działce nr 184, została wybudowana w 1961 roku przez P. na zlecenie Zakładu Energetycznego K., dla potrzeb zasilenia wielokondygnacyjnych budynków mieszkalnych, budowanych przez Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych w K.. Od dnia 1 lipca 2007 roku, stanowi ona własność A. Sp. z o.o. W efekcie Starosta K. uznał, że nieruchomość, będąca przedmiotem niniejszej sprawy nie podlega zwrotowi na rzecz spadkobierców byłej właścicielki, albowiem została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Wojewoda podał, że rozstrzygnięcie merytoryczne organu I instancji znajduje uzasadnienie w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organ wskazał na treść art. 136 ust. 3, 137 i 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz stwierdził, że ustalenia organu I instancji pozwalają na uznanie, że działka, będąca przedmiotem niniejszej sprawy została wykorzystana na cel wywłaszczenia. Jak wskazał Wojewoda, odnośnie działki nr 183 będącej własnością Gminy K., zwrot nie przysługuje po pierwsze z uwagi na fakt wybudowania na niej bloku mieszkalnego wielorodzinnego, a po drugie z uwagi na ustanowione na tej działce w dniu 20 lipca 1979 r. prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej. Odnosząc się do odmowy zwrotu części działki nr 184, na której znajduje się stacja transformatorowa, trawnik, trzepak, chodnik, ogródki przydomowe urządzone na części trawnika, organ podniósł, że ta część wywłaszczonej działki nr hip. 130 także nie podlega zwrotowi. Wojewoda wyjaśnił, że budowa osiedla mieszkaniowego zawsze obejmuje, oprócz lokalizacji na wywłaszczanym terenie bloków, także całą infrastrukturę techniczną niezbędną do funkcjonowania osiedla. Nie można budować osiedla mieszkaniowego bez urządzeń służących mieszkańcom, bez których nie mogłoby ono prawidłowo funkcjonować. Do takich miejsc bez wątpienia należy zaliczyć wszelkie miejsca zieleni pomiędzy blokami, chodniki, alejki spacerowe, uliczki, place zabaw dla dzieci, altanki, śmietniki, trzepaki, miejsca parkingowe itp. Także usytuowanie na działce nr 184 stacji transformatorowej miało ścisły związek z budową i funkcjonowaniem osiedla bowiem została ona wybudowana w 1961 roku, dla potrzeb zasilenia wielokondygnacyjnych budynków mieszkalnych budowanych przez Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych w K.. Powyższe czyni, w opinii Wojewody, rozstrzygnięcie organu I instancji w pełni uzasadnionym. Skargę na decyzję organu odwoławczego wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. T. D. i M. Z.. Na wstępie zarzuciły, że "dokumenty na podstawie których nieruchomości została pozbawiona jej pierwotna właścicielka, są niewiarygodne i sfałszowane przez dokonywanie naniesień i zmian, pomylenia nazwisk B. i B., a fakty te w żaden sposób nie znalazły odzwierciedlenia w decyzji", dokumenty temu przeczące nie zostały przez Wojewodę wskazane, w związku z czym nie jest możliwym przyjęcie, że złożone odwołania i zażalenia były przez organ w toku postępowania uwzględnione. Zdaniem skarżących, w żadnym dokumencie nie jest zawarty cel wywłaszczenia pod stację transformatorową. Ich zdaniem Wojewoda całkowicie pominął fakt, że transformator nie został wybudowany w czasie realizacji budowy osiedla, a dopiero po upływie konkretnego okresu, jak również, że nie jest on wykorzystywany dla potrzeb osiedla. Również stan prawny transformatora, w opinii skarżących, "nie jest oczywisty". Odnosząc się do ustanowionego "prawa własności w wielkości 27/747" autorki skargi podniosły, że nie zgadzają się z interpretacją, iż przed dniem 1 stycznia 1998 r. został wskazany użytkownik wieczysty. Ich zdaniem literalnie tekst ustawy mówi o sprzedaży lub oddaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste, natomiast "tyczy to 27 części nieruchomości, a więc 720 części nie zostały objęte (...) ustawą". T. D. i M. Z. stwierdziły również, że działka 184 nadal jest niezagospodarowana, a transformator jest budowlą nie objętą celowością wywłaszczenia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, że decyzja wywłaszczeniowa PWRN w K. z dnia [...] określa jako dotychczasową właścicielkę wywłaszczanej nieruchomości, B. B. vel B., a ponadto precyzyjnie opisuje wywłaszczaną nieruchomość. Sama decyzja wywłaszczeniowa była pozyskana z Archiwum Państwowego w K., jest wiarygodna i nie budzi wątpliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Artykuły 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.), zwanej dalej ustawą, określają sytuacje, w jakich dochodzić można zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Zgodnie z ustępem 3 artykułu 136 warunkiem skutecznej realizacji roszczenia o zwrot jest wykazanie w toku postępowania administracyjnego, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Uznanie nieruchomości za zbędną w powyższym rozumieniu następuje zaś w przypadkach określonych w art. 137 ust. 1 ustawy tj. jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W związku z powyższym niezbędnym do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie celu, na który wywłaszczona została nieruchomość objęta wnioskiem, a następnie wyjaśnienie czy cel ten został zrealizowany w rozumieniu art. 137 ust.1 ustawy. Cel wywłaszczenia wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia [...], zgodnie z którym wywłaszczono na rzecz Państwa, na potrzeby Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w K., nieruchomość o powierzchni 432 m2, zapisaną w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w K. pod Nr hip. 1308, położoną w K. przy ul. O., stanowiącą własność B. B.y vel. B.. W uzasadnieniu wskazano, że wywłaszczenie nastąpiło "pod budowę wielokondygnacyjnych budynków mieszkalnych". Stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji wskazuje jednocześnie na to, że cel wywłaszczenia został w całości zrealizowany. Jak wynika z tych ustaleń, wywłaszczona działka stanowi część działek oznaczonych w ewidencji gruntów miasta K. nr: 183 - stanowiącej własność Gminy K. we współużytkowaniu wieczystym osób fizycznych oraz 184 będącej własnością Skarbu Państwa. Na części nieruchomości, której zwrotu domagają się skarżące, oznaczonej jako działka 183, znajduje się trzykondygnacyjny, wielorodzinny blok mieszkalny, natomiast pozostała część tej nieruchomości, tj. działka nr 184 stanowi teren zielony porośnięty trawą, znajduje się na niej stacja transformatorowa, trzepak oraz chodnik. Od strony południowej działka zagospodarowana jest jako przydomowe ogródki użytkowane przez mieszkańców bloku 1/3 przy ul. O. Pozostałą część stanowią trawniki, na których rosną krzewy i jedno drzewo. Nieruchomość stanowi część urządzonego osiedla wielorodzinnego. Jak słusznie podkreślił organ odwoławczy, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż osiedle mieszkaniowe to nie tylko budynki mieszkalne, ale również towarzysząca budowie osiedla mieszkaniowego infrastruktura, w tym także tereny zielone. Za wręcz niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców uważa się pawilony handlowe, usługowe, szkoły i boiska sportowe, garaże, parkingi, zieleń osiedlową, ciągi piesze. Instalację osiedlową stanowią także instalacje podziemne, takie jak na przykład linia komunikacyjna, kabel elektryczny czy instalacja gazowa i sanitarna (por. wyroki NSA: z 3 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1537/09, z 7 września 2007 r. sygn. akt I OSK 1324/06, z 20 stycznia 1999 r., IV SA 2033/96, LEX nr 47337 oraz z 16 marca 1999 r., IV SA 476/97, LEX nr 47334, dostępne także na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ulega zatem wątpliwości, że cel, na który wywłaszczona została nieruchomość objęta skargą został zrealizowany. Na działce nr 183 wybudowano bowiem wielorodzinny blok mieszkalny, zaś działka nr 184 stanowi część infrastruktury powstałego osiedla robotniczego, przeznaczoną do korzystania przez mieszkańców. Bezspornym jest również, iż prace związane z realizacją tego celu rozpoczęto przed upływem 7 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne, a ponieważ blok wielorodzinny został wybudowany na początku lat 60-tych ubiegłego wieku, to cel powyższy został zrealizowany w terminie 10 lat od ww. dnia. Skoro więc w terminach, o których mowa w art. 137 ust. 1 ustawy, na działce objętej skargą doszło do wybudowania wielokondygnacyjnego budynku mieszkalnego oraz wykonana została niezbędna dla możliwości użytkowania całego osiedla infrastruktura, to brak jest podstaw, by zawnioskowaną do zwrotu nieruchomość uznać za zbędną na cel wywłaszczenia. W tym stanie rzeczy prawidłowo organy obu instancji uznały, iż brak jest podstaw do zwrotu nieruchomości. Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących stacji transformatorowej wskazać należy, że nie znajdują one poparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Jak wynika z pisma A. Sp. z o.o. z dnia 14 stycznia 2009 r. oraz protokołu nr 103/1/61 odbioru technicznego i przyjęcia do eksploatacji, stacja ta została wybudowana w 1961 r. dla potrzeb zasilenia wielokondygnacyjnych budynków mieszkalnych budowanych przez Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych w K.. Stwierdzić więc należy, że powstała zarówno w czasie realizacji budowy osiedla jak i dla jego potrzeb, a więc stanowiła część infrastruktury tego osiedla. Zgromadzone dowody, w tym przeprowadzone w sprawie oględziny nie potwierdzają także słuszności zarzutu skargi co do "niezagospodarowania" działki nr 184, na której oprócz transformatora znajduje się chodnik, teren zielony, "odpowietrzenie od schronu w budynku wielorodzinnym", przydomowe ogródki użytkowane przez mieszkańców bloku nr 1/3 przy ulicy O.. "Teren zieleni jest prawidłowo zagospodarowany, trawa koszona, rosną na nim krzewy i jedno drzewo" (protokół oględzin z 28 czerwca 2002r., tom I akt administracyjnych). Obecny w trakcie tych oględzin pełnomocnik skarżących zarzucił wówczas, że "część terenu działki zajętego pod ogródki, od strony zachodniej do bloku nie jest obecnie właściwie pielęgnowane, porośnięta oprócz nasadzeń, chwastami". Okoliczność dotycząca prawidłowej pielęgnacji terenu nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż istotne jest to, że wywłaszczona nieruchomość w części wchodzącej aktualnie w skład działki ewidencyjnej nr 184 przeznaczona została pod infrastrukturę osiedla budynków wielomieszkaniowych i powstałego osiedla robotniczego, co powoduje przyjęcie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Nieuzasadnione są także zarzuty dotyczące "sfałszowania" dokumentów wywłaszczeniowych, które autorki skargi zdają się wywodzić z "pomyleń nazwisk B. i B.". Istotnie w decyzji z [...] właścicielka wywłaszczanej nieruchomości określona została jako B. B. vel. B., jednak wobec dokładnego opisu tej nieruchomości w decyzji, zawierającego powierzchnię, numer hip. 1308 i wreszcie przedstawienie jej na planie sporządzonym w 1959 r. przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Geodezyjne Gospodarki Komunalnej w K. pod numerem 130, zindywidualizowanie wywłaszczonej nieruchomości oraz jej ówczesnej właścicielki nie nastręcza trudności. Wątpliwości w tym zakresie nie miały zresztą same skarżące, skoro jako spadkobierczynie właścicielki wystąpiły z wnioskiem o zwrot. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika także, że nazwisko matki skarżących przedstawiane jest jako B. (np. postanowienie Sądu Powiatowego w K. z 20 lutego 1963r. o dokonaniu wpisu w księdze wieczystej) bądź jako B. (np. zawiadomienie Państwowego Biura Notarialnego w K. z 8 czerwca 1979r. o dokonaniu wpisu w księdze wieczystej). Nie ma także znaczenia dla prawidłowości zaskarżonej decyzji okoliczność, że ustanowione i wpisane do księgi wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998r. prawo współużytkowania wieczystego gruntu pod budynkiem mieszkalnym znajdującym się na działce nr 183, dotyczy jedynie części oznaczonej jako 27/747. Prawidłowo organ uznał bowiem, że taka sytuacja wyczerpuje dyspozycję art. 229 ustawy i wyklucza roszczenie o zwrot nieruchomości. Niezależnie od tego podkreślić należy, że podstawą do odmowy zwrotu tej części wywłaszczonej nieruchomości jest również zrealizowanie celu wywłaszczenia. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenie w pkt II oparto na art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust.1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.).