II SA/Ke 674/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A. z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A. z siedzibą w K. na uchwałę Rady Miasta Kielce z dnia 26 lipca 2012r. nr XXXI/572/2012 w przedmiocie przyjęcia do realizacji zadania z zakresu administracji rządowej p o s t a n a w i a : oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie A. z siedzibą w K. (zwane dalej Stowarzyszeniem) wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę, w której domaga się uznania za nieważną sesji Rady Miasta Kielce z dnia 26 lipca 2012r. oraz wszystkich podjętych na tej sesji uchwał – z uwagi na zwołanie przedmiotowej sesji z naruszeniem prawa – to jest § 37 statutu miasta Kielce. Porządek obrad został bowiem opublikowany na stronie internetowej magistratu dopiero w dniu 19 lipca 2012r., podczas gdy powinien zostać opublikowany już w dniu 18 lipca 2012r. Mając na względzie, że Stowarzyszenie w jednym piśmie wniosło skargi na wszystkie podjęte podczas sesji w dniu 26 lipca 2012r. uchwały, Przewodniczący Wydziału II tut. Sądu w dniu 8 października 2012r. zarządził ich rozdzielenie, przy czym sprawie ze skargi Stowarzyszenia na uchwałę Rady Miasta Kielce z dnia 26 lipca 2012r. nr XXXI/572/2012 w przedmiocie przyjęcia do realizacji zadania z zakresu administracji rządowej została nadana sygn. akt II SA/Ke 674/12. W dniu 23 października 2012r. Stowarzyszenie złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada środków finansowych i majątku, a jego członkowie pracują społecznie na rzecz mieszkańców miasta Kielce. Stowarzyszenie wskazało, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, wartość środków trwałych, oraz zysk za ostatni rok obrotowy, jak również stan konta na rachunku bankowym wynoszą zero złotych. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2012r. referendarz sądowy tut. Sądu oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Stowarzyszenie wskazało, że skarga złożona w niniejszej sprawie jest skargą wtórną, powstałą w wyniku rozdzielenia skargi pierwotnej dotyczącej uznania za nieważną sesji Rady Miasta Kielc zwołanej na dzień 26 lipca 2012r., a w konsekwencji przyjętych na niej uchwał. W rezultacie w wyniku "podziału skargi pierwotnej" łączna suma wpisów sądowych w tych sprawach wynosi 7.200 zł – po 300 zł od każdej ze skarg. Stowarzyszenie wskazało na udokumentowanie braku środków na uiszczenie wpisu – co w pełni uzasadnia wystąpienie o zwolnienie od kosztów sądowych. Końcowo strona wskazała, że skarga pierwotna dotyczy społeczności miasta, która musi się stosować do uchwał rady miasta podjętych z naruszeniem prawa, a skoro zadaniem sądów administracyjnych jest kontrola jednostek administracji publicznej to oznacza, że Skarb Państwa w tym przypadku nie poniesie uszczerbku, bo poniesione koszty służą celom do jakich sąd administracyjny został powołany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwaną dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z kolei w myśl art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1. w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. 2. w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpatrując złożony w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd poddał analizie dokumenty złożone na wezwanie Sądu do sprawy o sygn. akt II SA/Ke 689/12, w których Stowarzyszenie wskazało, że sposób uzyskiwania środków finansowych oraz ich przechowywania określają zapisy § 44 i § 45 Statutu Stowarzyszenia, z których wynika, że majątek Stowarzyszenia powstaje: a) ze składek członkowskich, b) darowizn, spadków i zapisów, c) dotacji i ofiarności publicznej, d) wpływów z działalności statutowej. Wszelkie środki pieniężne mogą być przechowywane wyłącznie na koncie Stowarzyszenia. Zarząd dysponuje zaliczkami na bieżące finansowanie bieżących zobowiązań Stowarzyszenia. Wysokość składki rocznej została ustalona uchwałą Zarządu z dnia 23 marca 2012 r. (pkt 4) w wysokości 2 zł rocznie. Stowarzyszenie liczy 20 członków. W tym miejscu wskazać należy na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w postanowieniach: z dnia 11 lipca 2012r. o sygn. akt II OZ 592/12, z dnia 1 marca 2012r. o sygn. akt: II OZ 123/12, z dnia 30 października 2009r. o sygn. akt I OZ 1011/09 (dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl) – które tut. Sąd w całości podziela. Mianowicie, jak wynika z powołanych orzeczeń prowadzenie przez stowarzyszenie – jako organizację non profit – działalności nie jest automatyczną przesłanką do zwolnienia jej od kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie ma bowiem obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej – w zakres której wchodzą również spory sądowe. Jak wynika z postanowień Statutu strony skarżącej, celem Stowarzyszenia jest m. in. przedkładanie projektów, opinii oraz sugestii dotyczących ważnych przedsięwzięć i problemów społecznych organom administracji sądowej i samorządowej, jak również aktywne zwalczanie zjawisk patologicznych w organach władzy publicznej. Niewątpliwie tego rodzaju działalność wiąże się z inicjowaniem przez Stowarzyszenie sporów sądowych – czego dowodem jest niniejsza sprawa sądowoadministracyjna. Z tego też względu uzasadnionym jest stwierdzenie, że Stowarzyszenie w dążeniu do realizacji swoich celów powinno zapewnić sobie środki potrzebne na pokrycie niezbędnych kosztów sądowych. Wskazania przy tym wymaga, że zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001r. nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Podobnie § 44 statutu Stowarzyszenia przewiduje, że majątek Stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów dotacji i ofiarności publicznej oraz wpływów z działalności statutowej. W rezultacie stwierdzić należy, że strona skarżąca ma możliwość uzyskania środków finansowych na prowadzenie działalności statutowej, obejmującej również prowadzenie procesów sądowych. Natomiast fakt, że świadomie z niej nie korzysta, tak jak w niniejszym przypadku, ustanawiając składkę roczną w wysokości 2 zł rocznie, co przy 20 członkach daje rocznie dochód w wysokości 40 zł, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem wniosków tego podmiotu o przyznanie prawa pomocy – z czego władze Stowarzyszenia powinny sobie zdawać sprawę. Skoro Stowarzyszenie zakładane było w określonym celu, to jego forma prawna, zakres działalności, a przede wszystkim podstawy finansowania powinny zostać tak określone, by cel ten mógł być samodzielnie realizowany. W tym miejscu podkreślić trzeba, że opłaty sądowe – do których zalicza się wpis – stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej podmiotu na pozostałych podatników. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy zauważyć, że w określonym momencie może się okazać, iż stowarzyszeniu, które zapewniło środki finansowe na realizację swoich celów, z przyczyn od niego niezależnych, rzeczywiście zabraknie środków na poniesienie pełnych lub częściowych kosztów postępowania. Z całą pewnością z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, jako że z jej okoliczności, dotyczących ustalenia przez Stowarzyszenie składki rocznej w wysokości 2 zł, małej liczby jego członków oraz braku starań o podjęcie działalności przynoszącej dochód – który umożliwiłby prowadzenie statutowej działalności – wynika, że podmiot ten dąży do tego, aby jego funkcjonowanie było finansowane z środków publicznych. Końcowo stwierdzić należy, że po analizie postanowień Statutu strony skarżącej nasuwa się wniosek, że Stowarzyszenie musi posiadać nieujawnione źródła dochodu, z których finansuje wskazaną w tym Statucie działalność. Zdaniem Sądu nie jest bowiem możliwa realizacja tak szeroko ujętych celów statutowych przy założeniu, że jedynym pewnym źródłem dochodu jest pochodząca ze składek członkowskich kwota 40 zł rocznie. Z tego też względu, zdaniem Sądu, Stowarzyszenie jest w stanie uiścić wpis w wysokości 300 zł. Jednocześnie jako niezasadną należy ocenić przedstawioną w sprzeciwie argumentację, że Stowarzyszenie winno być zwolnione od kosztów sądowych, bo skoro Rada Miasta Kielce działa z naruszeniem prawa, to sąd administracyjny dokonując oceny jej działalności spełni swoje ustawowe zadania, a w konsekwencji Skarb Państwa nie poniesie uszczerbku. Gdyby podzielić ten pogląd należałoby uznać, że każde postępowanie sądowoadministracyjne musiałoby być wolne od opłat, gdyż w postępowaniu tym sąd zawsze kontroluje działalność administracji publicznej, czyli zawsze realizuje swoje ustawowe cele. Ponadto w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy Sąd nie może dokonywać merytorycznego badania sprawy, a więc badać czy organ naruszył prawo. Niezależnie od powyższego, odnosząc się do zawartych w sprzeciwie wątpliwości strony w kwestii rozdzielenia jej skargi na kilkanaście spraw, należy zauważyć, że stosownie do art. 57 § 3 p.p.s.a., jeżeli w jednym piśmie zaskarżono więcej niż jeden akt lub czynność albo bezczynność organu administracji, przewodniczący zarządza rozdzielenie tych skarg. Przedmiotem zaskarżenia w konkretnym postępowaniu sądowoadministracyjnym może być tylko jedna decyzja, postanowienie, uchwała lub inny akt wydany w postępowaniu przed organami administracji. Natomiast na sesji w dniu 26 lipca 2012r. Rada Miasta Kielce podjęła 24 uchwały, z których każda będzie kontrolowana oddzielnie i dlatego też uchwały te należało zarejestrować pod oddzielą sygnaturą oraz wezwać do uzupełnienia braków formalnych i do uiszczenia wpisów sądowych w każdej ze spraw. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia – na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a.