II SA/Ke 676/12

II SA/Ke 676/12 POSTANOWIENIE Dnia 20 grudnia 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Żak po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A. z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A. z siedzibą w K. na uchwałę Rady Miasta Kielce z dnia 26 lipca 2012 r. Nr XXXI/575/2012 w przedmiocie zmiany uchwały w sprawie nadania statutu samorządowej instytucji kultury pod nazwą Biuro Wystaw Artystycznych w Kielcach postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie K. z siedzibą w K. (dalej Stowarzyszenie) wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na wszystkie uchwały (w sumie 24) podjęte na nieważnej wg strony skarżącej sesji Rady Miasta K. z dnia 26 lipca 2012 r. Zarządzeniem z dnia 8 października 2012 r. Przewodniczący Wydziału II zarządził rozdzielenie skarg na zaskarżone uchwały. W dniu 23 października 2012 r. Stowarzyszenie złożyło do Sądu wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosło o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, jego członkowie pracują społecznie na rzecz mieszkańców miasta, nie posiadają środków finansowych i majątku. Wysokość kapitału zakładowego, środków trwałych, zysku za ostatni rok obrotowy wyniosły 0 zł. Również stan konta na rachunku bankowym Stowarzyszenia wyniósł 0 zł. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2012r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od ww. postanowienia Stowarzyszenie zakwestionowało stanowisko Referendarza sądowego, który uznał, że faktyczny brak środków finansowych i majątku trwałego w sytuacji niewykorzystywania przez Stowarzyszenie możliwości gromadzenia majątku nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy, w sytuacji gdy samo Stowarzyszenie nie stara się o ich pozyskanie. Wnioskodawca wyjaśnił, że skarga złożona w niniejszej sprawie jest skargą wtórną, powstałą w wyniku rozdzielenia przez Sąd skargi pierwotnej dotyczącej uznania za nieważną sesji Rady Miasta K. zwołanej na dzień 26 lipca 2012 r., a w konsekwencji przyjętych na niej uchwał. W wyniku rozdzielenia skarg postępowanie wymaga opłacenia wpisu w wysokości 7200 zł. Stowarzyszenie podniosło, że skarga dotyczy społeczności miasta, która musi się stosować do uchwał Rady Miasta podjętych z naruszeniem prawa, a skoro zadaniem sądów administracyjnych jest kontrola jednostek administracji publicznej to oznacza, że Skarb Państwa w tym przypadku nie poniesie uszczerbku, bo poniesione koszty służą celom do jakich sąd administracyjny został powołany. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. FZ 478/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Rozpatrując złożony w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd poddał analizie dokumenty złożone do sprawy o sygn. akt II SA/Ke 689/12, w których Stowarzyszenie wskazało, że sposób uzyskiwania środków finansowych oraz ich przechowywania określają zapisy Statutu Stowarzyszenia w § 44 i § 45. Z zapisów tych wynika, że majątek Stowarzyszenia powstaje: a) ze składek członkowskich, b) darowizn, spadków i zapisów, c) dotacji i ofiarności publicznej, d) wpływów z działalności statutowej. Wszelkie środki pieniężne mogą być przechowywane wyłącznie na koncie Stowarzyszenia. Zarząd dysponuje zaliczkami na bieżące finansowanie bieżących zobowiązań Stowarzyszenia. Wysokość składki rocznej została ustalona uchwałą Zarządu z dnia 23 marca 2012 r. i stosownie do jej pkt 4 wynosi 2 zł rocznie. Stowarzyszenie liczy 20 członków. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, że prowadzenie działalności jako organizacja non profit nie jest automatyczną przesłanką do zwolnienia od kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie ma bowiem obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (por. postanowienia NSA z dnia 11 lipca 2012 r. sygn. II OZ 592/12, z dnia 01 marca 2012 r. sygn. II OZ 123/12, z dnia 30 października 2009 r. sygn. I OZ 1011/09). Pogląd ten Sąd w niniejszej sprawie w całości podziela. W świetle postanowień Statutu skarżącego Stowarzyszenia, jego celem jest m.in. przedkładanie projektów, opinii, sugestii dotyczących ważnych przedsięwzięć i problemów społecznych organom administracji sądowej i samorządowej; aktywne zwalczanie zjawisk patologicznych w organach władzy publicznej. Niewątpliwie tego rodzaju działalność wiąże się z inicjowaniem przez Stowarzyszenie sporów sądowych, czego dowodem jest niniejsza sprawa sądowoadministracyjna. Stowarzyszenie w dążeniu do realizacji swoich celów winno więc zapewnić sobie środki potrzebne na pokrycie niezbędnych kosztów sądowych. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Podobnie § 44 statutu Stowarzyszenia przewiduje, iż majątek Stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów dotacji i ofiarności publicznej oraz wpływów z działalności statutowej. Zatem strona ma możliwość uzyskania środków finansowych na prowadzenie działalności, w tym na prowadzenie procesów sądowych. Natomiast fakt, że świadomie z niej nie korzysta, tak jak w niniejszym przypadku, ustanawiając składkę roczną w wysokości 2 zł rocznie, co przy 20 członkach daje rocznie dochód w wysokości 40 zł, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem wniosków o przyznanie prawa pomocy, z czego władze Stowarzyszenia powinny sobie zdawać sprawę. Skoro Stowarzyszenie zakładane było w określonym celu, to jego forma prawna, zakres działalności, a przede wszystkim podstawy finansowania powinny zostać tak określone, by cel ten mógł być realizowany bez przerzucania ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo. Nie można oczywiście wykluczyć sytuacji, w której w określonym momencie stowarzyszeniu, mimo zapewnienia sobie środków finansowe na realizację swoich celów, z przyczyn od niego niezależnych, rzeczywiście zabraknie środków na poniesienie pełnych lub częściowych kosztów postępowania. Jednak okoliczności niniejszej sprawy, tj. ustalenie składki rocznej w wysokości 2 zł, mała ilość członków oraz brak starań o podjęcie działalności przynoszącej dochód, który umożliwiłby prowadzenie statutowej działalności wskazują, że Stowarzyszenie dąży do tego, aby jego funkcjonowanie było finansowane z środków publicznych. W związku z lekturą Statutu Stowarzyszenia, nasuwa się zaś wniosek, że Stowarzyszenie musi posiadać nieujawnione źródła dochodu, z których finansuje swoją działalność, nie jest bowiem możliwa realizacja tak szeroko ujętych celów statutowych przy założeniu, że jedynym pewnym źródłem dochodu jest pochodząca ze składek członkowskich kwota 40 zł rocznie. Dlatego też zdaniem Sądu jest ono w stanie ponieść pełne koszty sądowe w niniejszej sprawie. Zupełnie nietrafiony jest zdaniem Sądu argument, że Stowarzyszenie winno być zwolnione od kosztów sądowych, bo skoro Rada Miasta K. działa z naruszeniem prawa, to sąd administracyjny dokonując oceny jej działalności spełni swoje ustawowe zadania, a w konsekwencji Skarb Państwa nie poniesie uszczerbku. Idąc tym tokiem rozumowania każde postępowanie sądowoadministracyjne musiałoby być wolne od opłat, gdyż w postępowaniu tym sąd zawsze kontroluje działalność administracji publicznej, czyli zawsze realizuje swoje ustawowe cele. Ponadto w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy Sąd nie może dokonywać merytorycznego badania sprawy, a więc badać czy organ naruszył prawo. Odnosząc się natomiast do zawartych w sprzeciwie wątpliwości strony w kwestii rozdzielenia jej skargi, wskazać należy, że stosownie do art. 57 § 3 p.p.s.a., jeżeli w jednym piśmie zaskarżono więcej niż jeden akt lub czynność albo bezczynność organu administracji, przewodniczący zarządza rozdzielenie tych skarg. Powyższe uregulowanie jest konsekwencją ogólnej zasady, zgodnie z którą przedmiotem zaskarżenia w konkretnym postępowaniu sądowoadministracyjnym może być tylko jedna decyzja, postanowienie, uchwała lub inny akt wydany w postępowaniu przed organami administracji. Na sesji w dniu 26 lipca 2012 r. Rada Miasta K. podjęła 24 uchwały, z których każda będzie kontrolowana oddzielenie i dlatego też uchwały te należało zarejestrować pod oddzielną sygnaturą oraz wezwać do uzupełnienia braków formalnych i do uiszczenia wpisów sądowych w każdej ze spraw. W świetle powyższego w ocenie Sądu nie zostały wykazane żadne okoliczności, które świadczyłyby o tym, że Stowarzyszenie nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.