II SA/Ke 685/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2012 r., na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na uchwałę Rady Miasta Kielce z dnia 26 lipca 2012 r. Nr XXXI/585/2012 w przedmiocie sprzedaży nieruchomości położonej w Kielcach przy ulicy Chodkiewicza postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze Stowarzyszenie (dalej Stowarzyszenie) wniosło o uznanie za nieważną sesji Rady Miasta Kielce z dnia 26 lipca 2012 r. oraz wszystkich podjętych na tej sesji uchwał. Wskazało, że ww. sesja została zwołana z naruszeniem prawa - § 37 statutu miasta Kielce, gdyż porządek obrad został opublikowany na stronie internetowej magistratu w dniu 19 lipca 2012 r., a powinien zostać opublikowany w dniu 18 lipca 2012 r. W związku z tym, że Stowarzyszenie w jednym piśmie wniosło skargi na wszystkie podjęte podczas sesji w dniu 26 lipca 2012 r. uchwały, zarządzeniem z dnia 8 października 2012 r. Przewodniczący Wydziału II zarządził ich rozdzielenie. Niniejsza sprawa dotyczy uchwały Rady Miasta w Kielcach z dnia 26 lipca 2012 r. Nr XXXI/585/2012 w przedmiocie sprzedaży nieruchomości położonej w Kielcach przy ulicy Chodkiewicza W dniu 23 października 2012 r. Stowarzyszenie złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w tej sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, jego członkowie pracują społecznie na rzecz mieszkańców miasta Kielce zgodnie ze statutem Stowarzyszenia i nie posiadają środków finansowych i majątku. Stowarzyszenie wskazało, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, wartość środków trwałych, oraz zysk za ostatni rok obrotowy wynoszą zero złotych. Stan konta na rachunku bankowym także jest zerowy. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2012 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W sprzeciwie na powyższe postanowienie Stowarzyszenie wskazało, że skarga złożona w niniejszej sprawie jest skargą wtórną, powstałą w wyniku podziału przez WSA w Kielcach skargi pierwotnej dotyczącej uznania za nieważną sesji Rady Miasta Kielc zwołanej na dzień 26 lipca 2012 r., a w konsekwencji przyjętych na niej uchwał. W wyniku "podziału skargi pierwotnej" postępowanie wymaga opłacenia wpisu w wysokości 7200zł. Stowarzyszenie podkreśliło, że udokumentowało, że nie posiada środków na uiszczenie wpisu, co w pełni uzasadnia wystąpienie o zwolnienie od kosztów sądowych. Nadto dodało, że skarga pierwotna dotyczy społeczności miasta, która musi się stosować do uchwał rady miasta podjętych z naruszeniem prawa, a skoro zadaniem sądów administracyjnych jest kontrola jednostek administracji publicznej to oznacza, że Skarb Państwa w tym przypadku nie poniesie uszczerbku, bo poniesione koszty służą celom do jakich sąd administracyjny został powołany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Przepis art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a). Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania: 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpatrując niniejszy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd poddał analizie dokumenty złożone na wezwanie Sądu do sprawy o sygn. akt II SA/Ke 689/12, w których Stowarzyszenie wskazało, że sposób uzyskiwania środków finansowych oraz ich przechowywania określają zapisy Statutu Stowarzyszenia w § 44 i § 45, z których wynika, że majątek Stowarzyszenia powstaje: a) ze składek członkowskich, b) darowizn, spadków i zapisów, c) dotacji i ofiarności publicznej, d) wpływów z działalności statutowej. Wszelkie środki pieniężne mogą być przechowywane wyłącznie na koncie Stowarzyszenia. Zarząd dysponuje zaliczkami na bieżące finansowanie bieżących zobowiązań Stowarzyszenia. Wysokość składki rocznej została ustalona uchwałą Zarządu z dnia 23 marca 2012 r. i stosownie do jej pkt 4 wynosi 2 zł rocznie. Stowarzyszenie liczy 20 członków. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego został zaprezentowany pogląd, iż prowadzenie działalności, jako organizacja non profit, nie jest automatyczną przesłanką do zwolnienia jej od kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie ma bowiem obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (zob. np. postanowienia: NSA z dnia 11.07.2012 r. II OZ 592/12, z dnia 01.03.12 r. II OZ 123/12, z dnia 30.10.09 r. I OZ 1011/09 dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten Sąd w niniejszej sprawie w całości podziela. W świetle postanowień Statutu skarżącego Stowarzyszenia, jego celem jest m.in. przedkładanie projektów, opinii, sugestii dotyczących ważnych przedsięwzięć i problemów społecznych organom administracji sądowej i samorządowej; aktywne zwalczanie zjawisk patologicznych w organach władzy publicznej. Niewątpliwie tego rodzaju działalność wiąże się z inicjowaniem przez Stowarzyszenie sporów sądowych, czego dowodem jest niniejsza sprawa sądowoadministracyjna. Stowarzyszenie w dążeniu do realizacji swoich celów winno więc zapewnić sobie środki potrzebne na pokrycie niezbędnych kosztów sądowych. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855) - majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Podobnie § 44 statutu Stowarzyszenia przewiduje, iż majątek Stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów dotacji i ofiarności publicznej oraz wpływów z działalności statutowej. Zatem strona ma możliwość uzyskania środków finansowych na prowadzenie działalności, w tym na prowadzenie procesów sądowych. Natomiast fakt, że świadomie z niej nie korzysta, tak jak w niniejszym przypadku, ustanawiając składkę roczną w wysokości 2 zł rocznie, co przy 20 członkach daje rocznie dochód w wysokości 40 zł, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem wniosków o przyznanie prawa pomocy, z czego władze Stowarzyszenia powinny sobie zdawać sprawę. Skoro Stowarzyszenie zakładane było w określonym celu, to jego forma prawna, zakres działalności, a przede wszystkim podstawy finansowania powinny zostać tak określone, by cel ten mógł być realizowany bez przerzucania ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo. Jednocześnie należy zauważyć, że może się okazać, że w określonym momencie stowarzyszeniu, które zapewniło środki finansowe na realizację swoich celów, z przyczyn od niego niezależnych, rzeczywiście zabraknie środków na poniesienie pełnych lub częściowych kosztów postępowania. Jednak okoliczności niniejszej sprawy tj. ustalenie składki rocznej w wysokości 2 zł, mała ilość członków oraz brak starań o podjęcie działalności przynoszącej dochód, który umożliwiłby prowadzenie statutowej działalności wskazują, że Stowarzyszenie dąży do tego, aby jego funkcjonowanie było finansowane z środków publicznych. Kończąc tę część rozważań stwierdzić należy, że w związku z lekturą Statutu Stowarzyszenia, nasuwa się wniosek, że Stowarzyszenie musi posiadać nieujawnione źródła dochodu, z których finansuje swoją działalność, nie jest bowiem możliwa realizacja tak szeroko ujętych celów statutowych przy założeniu, że jedynym pewnym źródłem dochodu jest pochodząca ze składek członkowskich kwota 40 zł rocznie. Dlatego też zdaniem Sadu jest ono w stanie uiścić wpis w wysokości 300 zł. Zupełnie nietrafiony jest argument, że Stowarzyszenie winno być zwolnione od kosztów sądowych, bo skoro Rada Miasta Kielce działa z naruszeniem prawa, to sąd administracyjny dokonując oceny jej działalności spełni swoje ustawowe zadania, a w konsekwencji Skarb Państwa nie poniesie uszczerbku. Zastosowanie się do powyższego poglądu w praktyce oznaczałoby, że każde postępowanie sądowoadministracyjne musiałoby być wolne od opłat, gdyż w postępowaniu tym sąd zawsze kontroluje działalność administracji publicznej, czyli zawsze realizuje swoje ustawowe cele. Ponadto w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy Sąd nie może dokonywać merytorycznego badania sprawy, a więc badać czy organ naruszył prawo. Na marginesie, odnosząc się do zawartych w sprzeciwie wątpliwości strony w kwestii rozdzielenia jej skargi na kilkanaście spraw, zauważyć należy, że stosownie do art. 57 § 3 p.p.s.a., jeżeli w jednym piśmie zaskarżono więcej niż jeden akt lub czynność albo bezczynność organu administracji, przewodniczący zarządza rozdzielenie tych skarg. Powyższe uregulowanie jest konsekwencją ogólnej zasady, zgodnie z którą przedmiotem zaskarżenia w konkretnym postępowaniu sądowoadministracyjnym może być tylko jedna decyzja, postanowienie, uchwała lub inny akt wydany w postępowaniu przed organami administracji. Na sesji w dniu 26 lipca 2012 r. Rada Miasta Kielce podjęła 24 uchwały, z których każda będzie kontrolowana oddzielenie i dlatego też uchwały te należało zarejestrować pod oddzielną sygnaturą oraz wezwać do uzupełnienia braków formalnych i do uiszczenia wpisów sądowych w każdej ze spraw. Z wyżej powołanych względów orzeczono jak w sentencji niniejszego postanowienia na podstawie art. 260 w związku z art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.