II SA/Ke 687/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sylwester Miziołek po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A. z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A. z siedzibą w K. na uchwałę Rady Miasta Kielce z dnia 26 lipca 2012r. nr XXXI/587/2012 w przedmiocie sprzedaży nieruchomości położonej w K. przy ul. W. p o s t a n a w i a : oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie A. z siedzibą w K. (zwane dalej Stowarzyszeniem) wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę, w której domaga się uznania za nieważną sesji Rady Miasta Kielce z dnia 26 lipca 2012r. oraz wszystkich podjętych na tej sesji uchwał – z uwagi na zwołanie przedmiotowej sesji z naruszeniem prawa – to jest § 37 statutu miasta Kielce. Porządek obrad został bowiem opublikowany na stronie internetowej magistratu dopiero w dniu 19 lipca 2012r., podczas gdy powinien zostać opublikowany już w dniu 18 lipca 2012r. Mając na względzie, że Stowarzyszenie w jednym piśmie wniosło skargi na wszystkie podjęte podczas sesji w dniu 26 lipca 2012r. uchwały, Przewodniczący Wydziału II tut. Sądu w dniu 8 października 2012r. zarządził ich rozdzielenie, przy czym sprawie ze skargi Stowarzyszenia na uchwałę Rady Miasta Kielce z dnia 26 lipca 2012r. nr XXXI/587/2012 w przedmiocie sprzedaży nieruchomości położonej w Kielcach przy ul. Wspólnej została nadana sygn. akt II SA/Ke 687/12. W dniu 23 października 2012r. Stowarzyszenie złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada środków finansowych i majątku, a jego członkowie pracują społecznie na rzecz mieszkańców miasta Kielce. Stowarzyszenie wskazało, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, wartość środków trwałych, oraz zysk za ostatni rok obrotowy, jak również stan konta na rachunku bankowym wynoszą zero złotych. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2012r. referendarz sądowy tut. Sądu oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Stowarzyszenie wskazało, że skarga złożona w niniejszej sprawie jest skargą wtórną, powstałą w wyniku rozdzielenia skargi pierwotnej dotyczącej uznania za nieważną sesji Rady Miasta Kielc zwołanej na dzień 26 lipca 2012r., a w konsekwencji przyjętych na niej uchwał. W rezultacie w wyniku "podziału skargi pierwotnej" łączna suma wpisów sądowych w tych sprawach wynosi 7.200 zł – po 300 zł od każdej ze skarg. Stowarzyszenie wskazało na udokumentowanie braku środków na uiszczenie wpisu – co w pełni uzasadnia wystąpienie o zwolnienie od kosztów sądowych. Zakwestionowano przy tym stanowisko referendarza sądowego o hipotetycznej możliwości zdobycia środków przez Stowarzyszenie. Końcowo strona wskazała, że skarga pierwotna dotyczy społeczności miasta, która musi się stosować do uchwał rady miasta podjętych z naruszeniem prawa, a skoro zadaniem sądów administracyjnych jest kontrola jednostek administracji publicznej to oznacza, że Skarb Państwa w tym przypadku nie poniesie uszczerbku, bo poniesione koszty służą celom do jakich sąd administracyjny został powołany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwaną dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z kolei w myśl art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1. w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. 2. w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy analizie złożonego w niniejszej sprawie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd wziął pod uwagę dokumenty złożone na jego wezwanie do sprawy o sygn. akt II SA/Ke 689/12, w których Stowarzyszenie wskazało, że sposób uzyskiwania środków finansowych oraz ich przechowywania określają zapisy § 44 i § 45 Statutu Stowarzyszenia, z których wynika, że majątek Stowarzyszenia powstaje: a) ze składek członkowskich, b) darowizn, spadków i zapisów, c) dotacji i ofiarności publicznej, d) wpływów z działalności statutowej. Wszelkie środki pieniężne mogą być przechowywane wyłącznie na koncie Stowarzyszenia. Zarząd dysponuje zaliczkami na bieżące finansowanie bieżących zobowiązań Stowarzyszenia. Wysokość składki rocznej została ustalona uchwałą Zarządu z dnia 23 marca 2012 r. (pkt 4) w wysokości 2 zł rocznie. Stowarzyszenie liczy 20 członków. Odnosząc się do informacji przedstawionych przez stronę nie sposób nie odnieść się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawionego w postanowieniach: z dnia 11 lipca 2012r. o sygn. akt II OZ 592/12, z dnia 1 marca 2012r. o sygn. akt: II OZ 123/12, z dnia 30 października 2009r. o sygn. akt I OZ 1011/09 (dostępne w internetowej bazie orzeczniczej NSA) – które tut. Sąd w całości podziela. Jak wynika z powołanych orzeczeń prowadzenie przez stowarzyszenie – jako organizację non profit – działalności nie jest automatyczną przesłanką do zwolnienia jej od kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie ma bowiem obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej – w zakres której wchodzą również spory sądowe. Zgodnie z postanowieniami Statutu strony skarżącej, celem Stowarzyszenia jest m. in. przedkładanie projektów, opinii oraz sugestii dotyczących ważnych przedsięwzięć i problemów społecznych organom administracji sądowej i samorządowej, jak również aktywne zwalczanie zjawisk patologicznych w organach władzy publicznej. Nie budzi wątpliwości Sądu, że tego rodzaju działalność wiąże się z inicjowaniem przez Stowarzyszenie sporów sądowych – czego najlepszym dowodem jest niniejsza sprawa sądowoadministracyjna. Z tego też względu uzasadnionym jest stwierdzenie, że Stowarzyszenie w dążeniu do realizacji swoich celów powinno zapewnić sobie środki potrzebne na pokrycie niezbędnych kosztów sądowych. Wskazać przy tym trzeba, że zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001r. nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Podobnie postanowienia § 44 statutu Stowarzyszenia przewiduje, że majątek Stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów dotacji i ofiarności publicznej oraz wpływów z działalności statutowej. W konsekwencji zasadnym jest stwierdzenie, że strona skarżąca ma możliwość uzyskania środków finansowych na prowadzenie działalności statutowej, obejmującej również prowadzenie procesów sądowych. Natomiast fakt, że świadomie z niej nie korzysta, tak jak w niniejszym przypadku, ustanawiając składkę roczną w wysokości 2 zł rocznie, co przy 20 członkach daje rocznie dochód w wysokości 40 zł, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem wniosków tego podmiotu o przyznanie prawa pomocy – z czego władze Stowarzyszenia powinny sobie zdawać sprawę. Skoro Stowarzyszenie zakładane było w konkretnym celu, to jego forma prawna, zakres działalności, a przede wszystkim podstawy finansowania powinny zostać tak określone, by cel ten mógł być samodzielnie realizowany. Opłaty sądowe – do których zalicza się wpis – stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej podmiotu na pozostałych podatników. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Podkreślenia wymaga, że istotnie w określonym momencie może się okazać, iż stowarzyszeniu, które zapewniło środki finansowe na realizację swoich celów, z przyczyn od niego niezależnych, rzeczywiście zabraknie środków na poniesienie pełnych lub częściowych kosztów postępowania. Taka sytuacja nie zaistniała jednakże w niniejszej sprawie, gdyż z jej okoliczności, dotyczących ustalenia przez Stowarzyszenie składki rocznej w wysokości 2 zł, małej liczby jego członków oraz braku starań o podjęcie działalności przynoszącej dochód – który umożliwiłby prowadzenie statutowej działalności – wynika, że intencją tego podmiotu jest finansowane jego funkcjonowania prawie w całości z środków publicznych. Końcowo nasuwa się wniosek – po lekturze postanowień Statutu strony skarżącej – że Stowarzyszenie musi posiadać nieujawnione źródła dochodu, z których finansuje wskazaną w tym Statucie działalność. Nie jest bowiem możliwa realizacja tak szeroko ujętych celów statutowych przy założeniu, że jedynym pewnym źródłem dochodu jest pochodząca ze składek członkowskich kwota 40 zł rocznie. Z tego też względu nie budzi wątpliwości, że Stowarzyszenie jest w stanie uiścić wpis w wysokości 300 zł. Jednocześnie jako niezasadną należy ocenić przedstawioną w sprzeciwie argumentację, że Stowarzyszenie winno być zwolnione od kosztów sądowych, gdyż skoro Rada Miasta Kielce działa z naruszeniem prawa, to sąd administracyjny dokonując oceny jej działalności spełni swoje ustawowe zadania, a w konsekwencji Skarb Państwa nie poniesie uszczerbku. W konsekwencji podzielenia tego poglądu należałoby uznać, że z uwagi na zakres kognicji sądu administracyjnego każde prowadzone przed nim postępowanie jest wolne od opłat – co jest niezgodne z treścią przepisów p.p.s.a., które przyznanie prawa pomocy dopuszczają jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Wskazać przy tym trzeba, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy Sąd nie może dokonywać merytorycznego badania sprawy. Odnosząc się natomiast do zawartych w sprzeciwie wątpliwości strony co do rozdzielenia jej skargi na kilkanaście spraw, należy przytoczyć treść art. 57 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli w jednym piśmie zaskarżono więcej niż jeden akt lub czynność albo bezczynność organu administracji, przewodniczący zarządza rozdzielenie tych skarg. Przedmiotem zaskarżenia w konkretnym postępowaniu sądowoadministracyjnym może być tylko jedna decyzja, postanowienie, uchwała lub inny akt wydany w postępowaniu przed organami administracji. Natomiast na sesji w dniu 26 lipca 2012r. Rada Miasta Kielce podjęła 24 uchwały, z których każda może być skontrolowana tylko odrębnie (nie zaś łącznie) – co było powodem zarejestrowania poszczególnych spraw w tym zakresie pod oddzielnymi sygnaturami i w konsekwencji odrębnymi wezwaniami do uzupełnienia braków formalnych i do uiszczenia wpisów sądowych w każdej z nich. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia – na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a.