II SA/Ke 744/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 p o s t a n a w i a : I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. W dniu 5 grudnia 2011r. M.S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym domagała się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu – radcy prawnego M.S. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2012r. Referendarz sądowy w tut. Sądzie oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W ustawowym terminie M.S. wniosła sprzeciw od w/w postanowienia, argumentując że w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy przekonująco wykazała, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Zarządzeniem z dnia 9 lutego 2012r. tut. Sąd, działając na podstawie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003r. nr 227, poz. 2245) w zw. z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 ze zm.), wezwał skarżącą do złożenia – w terminie 7 dni od doręczenia wezwania – dowodów dokumentujących stan majątkowy wnioskodawczyni i jej męża, a w szczególności osiąganych przez nich dochodów (w tym wyciągi z posiadanych przez skarżącą oraz jej męża rachunków bankowych, kont i lokat dewizowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy. W pouczeniu poinformowano M.S., że brak złożenia w/w dokumentów będzie miał wpływ na orzeczenie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W wyznaczonym terminie skarżąca nie nadesłała jakiejkolwiek odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Tym samym już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego – w całości. W konsekwencji prowadzi to do ponownego rozpatrzenia wszystkich żądań zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sąd (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004r., sygn. akt FZ 375/04). Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych, obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Oznacza to, iż ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Podkreślić ponadto należy, iż opłaty sądowe – do których zalicza się wpis –stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe wyłącznie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, do których przykładowo należy zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie budzi wątpliwości Sądu, że skarżąca nie należy do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych. Z danych zawartych w urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwoma synami – (lat 21 i 24) i córką w wieku 17 lat, które to dzieci studiują i uczą się w szkołach, nie mają własnych dochodów. M.S. wykazała własność domu wielkości 110 m², mieszkania wielkości 50 m², działek rolnych o powierzchni 26 ha w gminie Morawica i gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,66 ha w gminie S., powiecie krakowskim. Wnioskodawczyni oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo rolne, które jest głównym źródłem jej utrzymania, nie otrzymała jeszcze dopłat za 2011r., nie udało jej się sprzedać zboża z tegorocznych zbiorów, a musiała przygotować ziemię pod zasiewy jesienne i orkę zimową. Ponadto skarżąca osiąga dochód z najmu w wysokości 1800 zł miesięcznie. M.S. wskazała również, że musi ponosić koszty zakupu leków oraz prowadzenia rehabilitacji – ze względu na chorobę kręgosłupa. Natomiast w złożonym sprzeciwie wnioskodawczyni oświadczyła, że osiągany przezeń dochód nie wystarcza na utrzymanie własne oraz trojga dzieci, opłacenie opłat za media oraz kosztów leków i rehabilitacji. M.S. oświadczyła ponadto, że z radcą prawnym M.S. (mężem strony) – którego ustanowienia jako pełnomocnika z urzędu domaga się w niniejszej sprawie – od ponad 23 lat nie łączy jej wspólność majątkowa. W ocenie Sądu przesłanki finansowe i zarzuty, które powołała skarżąca odpowiednio we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w złożonym sprzeciwie nie uzasadniają uwzględnienia jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. M.S. nie spełnia bowiem ustawowych kryteriów przyznania prawa pomocy, o których mowa w cytowanym powyżej art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia okoliczność, że wnioskodawczyni posiada majątek znacznej wartości, jak również regularne źródło dochodów w kwocie 1800 zł miesięcznie w postaci wynajmu, umożliwiające jej poczynienie oszczędności na opłacenie kosztów niniejszej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2010r., sygn. akt: I OZ 904/10, LEX nr 742160 oraz postanowienie WSA w Kielcach z dnia 2 lipca 2010r., sygn. akt: I SA/Ke 322/10, LEX nr 686998). Nie znajduje uznania Sądu stanowisko skarżącej argumentującej, że jej dochód nie wystarcza na utrzymanie własne oraz trojga dzieci. Dla miarodajnej oceny tej kwestii przez pryzmat art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. niezbędne było ustalenie w sposób jednoznaczny i udokumentowany stanu majątkowego wnioskodawczyni i jej męża – wykonującego zawód radcy prawnego. Taką możliwość daje bowiem przepis § 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy. Jak wynika z powołanej regulacji dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności m. in. wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (pkt 2). Znamienne dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje zignorowanie przez skarżącą wezwania Sądu (wystosowanego w wyżej opisanym trybie) poprzez brak nadesłania jakiejkolwiek odpowiedzi. Racjonalnym jest bowiem stanowisko, że w sytuacji, gdyby z dokumentacji, w szczególności bankowej, wynikał brak środków M.S. i jej męża, to strona niewątpliwe takie dokumenty by przedłożyła. Z uwagi na powyższe okoliczności, przedstawiona we wniosku i sprzeciwie zła sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. W tym miejscu – ustosunkowując się do obowiązującego między małżonkami S. ustroju rozdzielności majątkowej – godzi się podnieść, że kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że małżonkowie są obowiązani nie tylko do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23), ale również do przyczyniania się do zaspakajania potrzeb rodziny według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych (art. 27). Dlatego nawet w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy też prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2011r., sygn. akt II FZ 193/11, dostępne w internetowej bazie orzeczniczej NSA). Z tego też względu zasadnym było zwrócenie się przez Sąd o nadesłanie dowodów dokumentujących stan majątkowy nie tylko wnioskodawczyni, ale również jej męża. W świetle powołanych okoliczności brak jest zatem podstaw do przyznania M.S. prawa pomocy w całości, bądź w części. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia – na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 260 ustawy p.p.s.a. Niezależnie od powyższego - odnosząc się do przedstawionego przez wnioskodawczynię żądania ustanowienia jako jej pełnomocnika z urzędu konkretnego radcę prawnego wyjaśnić trzeba, że to nie Sąd, ale właściwa rada okręgowej izby radców prawnych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym radcą prawnym, wyznacza radcę prawnego wskazanego przez stronę (art. 244 § 3 ustawy p.p.s.a.).