II SA/Ke 8/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. S. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. H. S. do swojej skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym dołączył formularz urzędowy PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawca ma 66 lata, pozostaje we wspólnym w gospodarstwie domowym z żoną i dorosłą córką. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga miesięczny dochód w wysokości 700 zł, ponadto otrzymuje emeryturę w wysokości 2210 zł, jego żona pobiera emeryturę w wysokości 1120 zł netto miesięcznie, córka jest bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie osiąga własnego dochodu. W sumie Wnioskodawca nie wykazał innego majątku oprócz mieszkania wielkości 62 m kw o wartości około 140 000 zł i czternastoletniego busa o wartości 7000 zł do wykonywania działalności gospodarczej w zakresie przewozu 13 osób. Skarżący podał następujące stałe wydatki miesięczne: czynsz za mieszkanie – 550 zł, opłaty za prąd i gaz – 150zł, za inne media – 120 zł, koszty leczenia jego samego i żony około 550 zł. Ponadto miesięcznie wydaje 500 zł na spłatę długów zaciągniętych u rodziny. Do wniosku dołączył zaświadczenia lekarskie dotyczące leczenia oraz podatku dochodowego, wydruk ze spółdzielni mieszkaniowej potwierdzający opłaty za mieszkanie oraz paragony dokumentujące koszty leczenia . Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz.718), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, przysługuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego przysługuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania (art. 199 p.p.s.a.). Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo od tej zasady. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Referendarz sądowy rozpoznający taki wniosek musi interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi wynoszącego 120 zł ani ponieść innych ewentualnych kosztów sądowych nieprzekraczających jednorazowo kwoty 100 zł. Wnioskodawca nie podał żadnych informacji świadczących o tym, że dorosła córka nie może podjąć się choćby dorywczych prac zarobkowych. Okoliczność, że skarżący spłaca pożyczki zaciągnięte u rodziny również nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Spłata zobowiązań cywilnoprawnych, nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego, gdyż niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy reguluje prywatne zobowiązania finansowe wobec krewnych, a żąda by Skarb Państwa pokrywał za nią całość kosztów sądowych i honorarium pełnomocnika z urzędu. Oceniono, że przy racjonalnym gospodarowaniu osiąganymi dochodami wynoszącymi około 4000 zł miesięcznie na trzyosobową rodzinę, skarżący ma możliwość uiścić koszty sądowe i honorarium ewentualnego adwokata z wyboru. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście, zwłaszcza, że mieszka blisko siedziby sądu lub przez pełnomocnika, którym może być rodzic, rodzeństwo. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej czy posiedzenia niejawnego. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób prawidłowy, a z treści skargi i innych pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że wnioskodawca prowadzący własną działalność gospodarczą nie jest osobą nieporadną życiowo, zna okoliczności faktyczne sprawy, potrafi bronić swoich interesów. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.